Miasta: Bielawa, Dzierżoniów, Pieszyce, Piława Górna, Niemcza

Gminy: Bielawa, Dzierżoniów, Pieszyce, Piława Górna, Niemcza, Łagiewniki

Najstarsze ślady kulturowe na terenie naszego powiatu wiążą się z górą Radunią - znajduje się na niej kamienny wał kultowy z epoki brązu. Sąsiadująca z nią góra Ślęża - nazywana niekiedy Śląskim Olimpem - była ośrodkiem religijnym kultury łużyckiej.
     Innym ważnym w historii miejscem była Niemcza. To miasto leży w strategicznym miejscu prahistorycznego szlaku bursztynowego. Ciągłość osadnicza na terenie Niemczy istnieje od V w. n.e. We wczesnym średniowieczu istniał tu potężny gród o konstrukcji drewniano-ziemnej. W X w. Niemcza była stolicą Dolnego Śląska, który wówczas był częścią Czech. W 990 r. zdobyły Niemczę wojska Mieszko I - pierwszego władcy Polski.
     Istniejący do dziś na terenie powiatu układ osadniczy powstał w średniowieczu. Najpierw dominujący na tym terenie kompleks leśny zasiedlały plemiona słowiańskich Ślężan. Potem od XII-XIII wieku ważnym instrumentem urbanizacji stała się zainicjowana przez panujących tu książąt śląskich kolonizacja niemiecka.
     Niemcza otrzymała prawa miejskie ok. 1282 r., Dzierżoniów - przed 1288 r. Rodowód kilku innych miejscowości - Mościsko, Owiesno, Ratajno, Bielawa, Pieszyce, Piława, Łagiewniki - sięga również XIII i XIV wieku.
     Późniejsze dzieje tych terenów są równie skomplikowane jak historia Śląska. Ziemia dziś dzierżoniowska przeszła w 1392 r. z rąk Piastów śląskich pod panowanie Czech - wskutek układów dynastycznych. Od 1526 r. znalazła się granicach monarchii habsburskiej (Austrii). Po 1740 r. ziemie te przejęły Prusy - jako efekt roszczeń o sukcesję i wojen śląskich - a od 1871 r. stały się one częścią zjednoczonych Niemiec. Od 1945 Śląsk - na mocy układów międzynarodowych po II wojnie światowej - znowu należy do Polski.
     Z licznych wojen jakie przetoczyły się po tej ziemi najbardziej tutejszym mieszkańcom dały się we znaki wojny husyckie z XV w. , a przede wszystkim wojna trzydziestoletnia 1618-48. Złoty okres tego regionu to 2. połowa XVI wieku - oznaczający bujny rozwój rzemiosła, a przede wszystkim włókiennictwa.