Powiat Średzki Powierzchnia: 703,68 km² Mieszkanców: 49 153
Województwo: Dolnośląskie
Miasto powiatowe: Środa Śląska Tablica rejestracyjna: DSR
Starostwo Powiatowe ul. Wroc?awska 2 55-300 Środa Śląska
Telefon: 71 317-56-46
Miasta: Środa Śląska
Gminy: Środa Śląska, Kostom?oty, Malczyce, Mi?kninia, Udanin
PO?O?ENIE: Powiat Średzki Śląski usytuowany jest w centralnej cz?ści województwa dolnośląskiego, 30 km na zachód od jego stolicy – Wroc?awia. Na pó?nocy graniczy z powiatami: trzebnickim i wo?owskim, na zachodzie z legnickim i jaworskim, na po?udniu z powiatem świdnickim. Wschodnim naszym sąsiadem jest powiat grodzki wroc?awski i ziemski wroc?awski. W bliskim sąsiedztwie powiatu le?ą równie? dwie inne du?e aglomeracje miejskie: Legnica i Lubin.
GEOGRAFIA: Obszar powiatu obejmuje centralną cz?ś? Niziny Śląskiej, a dok?adniej jej trzy mezoregiony fizyczno-geograficzne: Dolin? Odry, Wysoczyzn? Średzką i Równin? Kostom?otów. Takie usytuowanie sprawia, ?e znajduje si? w dwóch krajobrazowo odmiennych obszarach. Wysoczyzna Średzka le?ąca w centrum regionu jest lekko pagórkowata i bezleśna. Wzniesienia na niej wyst?pujące są typowymi wzgórzami morenowymi, pokrytymi cienką warstwą lessu. Zbli?ony charakter krajobrazowy ma przylegający do niej p?askowy?, noszący nazw? Równina Kostom?otów. Po?o?ona w pó?nocnej cz?ści regionu Dolina Odry sk?ada si? przede wszystkim z piaszczystych wzgórz i równin poprzecinanych g??bokimi dolinami dawnych rzek, gdzie utworzy?y si? zatorfione obni?enia porośni?te liściastymi lasami ??gowymi i trzcinami. Du?y stopie? naturalności lasów sprawi?, ?e w 1959 r. utworzono tu rezerwat przyrody ,,Zabór”.
HISTORIA: Region powiatu nale?y do obszarów o najstarszym osadnictwie na Śląsku. Najdawniejsze ślady odkryto w G?osce i szacuje si?, ?e pochodzą z ko?cowego okresu paleolitu, czyli 8-13 tys. lat temu. Naukowcy twierdzą, ?e S?owianie przybyli na tereny Powiatu Średzkiego w VI w., zaś do pa?stwa Polan przy?ączono je pod koniec X w., za panowania Boles?awa Chrobrego. W XII w. na szlaku handlowym pojawi?a si? osada targowa-Środa Śl., przemianowana sto lat pó?niej na miasto. Lokacja Środy Śl. nastąpi?a na prawie niemieckim, które po dostosowaniu do miejscowych potrzeb i warunków zacz?to nazywa? ,,prawem średzkim”. W 1335 r. region Średzki zosta? w?ączony do Czech., a w latach 1526 – 1740 z ca?ym Śląskiem, przeszed? pod panowanie Habsburgów. W 1740 r powiat zosta? przy?ączony do Prus. Przechodzenie kolejno pod panowanie czeskie, austriackie i pruskie skutkowa?o wieloma wojnami wyniszczającymi okolice, ale równie? wieloma wp?ywami kulturowymi i religijnymi. Pierwszym starostą średzkim by? w latach 1742-1749 Karl Friedrich von Poser – w?aściciel dóbr w Radkowicach i Zakrzycach. W okresie wojen napoleo?skich Środ? Śl. odwiedzi? sam cesarz Napoleon Bonaparte, który w czerwcu 1813 r. oczekiwa? tu na zawarcie rozejmu. Pod koniec II wojny światowej region zosta? zaj?ty przez wojska radzieckie, stając si? ich zapleczem w walkach o Wroc?aw. Po wojnie na mocy postanowie? konferencji w Ja?cie i Poczdamie, Śląsk - a wraz z nim powiat średzki, powróci? do Polski., ko?cząc siedmiowiekowe obce panowanie. Pierwszym starostą po wojnie zosta? Romuald Czapli?ski, a przewodniczącym Powiatowej Rady Narodowej utworzonej w 1946 r. – Szczepan Koralewicz.
GOSPODARKA: Rozwojowi gospodarczemu Powiatu Średzkiego sprzyja jego dobre po?o?enie. Region przecinają trzy wa?ne szlaki komunikacyjne tj. autostrada A-4, droga krajowa 378 Wroc?aw – Jelenia - Praga, droga wojewódzka nr 344 Wroc?aw - Legnica. W gminie Kostom?oty krzy?ujące si? trasy tworzą w?ze? Kostom?oty, który ?ączy aglomeracj? wroc?awską, legnicka, wa?brzyska i Zag??bie Miedziowe. W ślad za drogami idą elementy infrastruktury technicznej. Poszczególne gminy tworzące powiat są w wi?kszości skanalizowane i prawie ca?kowicie zwodociągowane. W regionie dzia?ają cztery oczyszczalnie ścieków, a w najbli?szym czasie powstaną nast?pne. Post?pują tak?e prace nad gazyfikacja gmin. Walory Ziemi Średzkiej doceni?o wiele zagranicznych firm. To u nas posta?y i doskonale prosperują zak?ady o mi?dzynarodowej s?awie: Coca-Cola Beverages Polska, Röben Ceramika Budowlana, Armstrong –producent izolacji termicznych, Clinico Medical - producent sprz?tu medycznego, Tektura – producent opakowa?, Vibracaustic - producent elementów redukcji drga?. W najbli?szym czasie planuje si? dostosowa? powiatową gospodark? odpadami do wymogów europejskich. Nie zapominamy równie?, ?e gminy naszego powiatu maja charakter rolniczy. Z tą myślą szukamy metod i środków do podnoszenia jakości gospodarowania.
PODZIA? ADMINISTRACYJNY: Powiat Średzki Śląski sk?ada si? z pi?ciu jednostek administracyjnych: miasta i gminy Środa Śląska oraz gmin: Mi?kinia, Malczyce, Kostom?oty, Udanin. Pi?? gmin zajmuje obszar o powierzchni 704 km2 - zamieszkiwany przez 49 245 osób. ?ącznie w naszym powiecie jest 141 miejscowości wiejskich. Produkcją rolną zajmuje si? ponad 10 tys. osób, a dzia?alnoś? gospodarcza prowadzi 3067 zarejestrowanych podmiotów.
· Najliczniej zamieszka?a jest gmina Środa Śl., liczy ponad 19 tys. mieszka?ców, z czego 8600 mieszka w mieście (tj. 17,8 % ogó?u ludności powiatu). Stolica Powiatu - miasto Środa Śl. po?o?one jest na starym szlaku handlowym, a swoją nazw? zawdzi?cza targom odbywającym si? tu ju? od XII, w ka?dą środ?. Gmina zajmuje 30% powierzchni powiatu i skupia 40% ludności. Na terenie gminy sprawnie dzia?a infrastruktura komunalna, a dzia?alnoś? gospodarczą prowadzi 1 429 podmiotów.
· Drugą co do liczby mieszka?ców jest gmina Mi?kinia. W 28 so?ectwach, mieszka ponad 10 tys. mieszka?ców. Po?o?ona na lewym brzegu rzeki Odry gmina ma ?agodny klimat i urodzajne gleby. Sprzyja to rozwojowi rolnictwa, zw?aszcza produkcji roślinnej. Uprawia si? tu pszenic?, j?czmie?, ?yto, rośliny oleiste, mo?na te? spotka? uprawy warzywnicze i sady. Dzia?alnoś? gospodarczą prowadzi oko?o 500 podmiotów, wśród których jest wiele firm zagranicznych, zak?adów produkcyjnych, us?ugowych i rzemieślniczych.
· Gmina Malczyce jest najmniejszą jednostka samorządową województwa dolnośląskiego. Zajmuje powierzchni? 52,55 km2 (tj.. 8 % powierzchni powiatu) i liczy niewiele ponad 6 tys. mieszka?ców. Pod wzgl?dem geograficznym zajmuje cz?ś? Wysoczyzny Średzkiej i Pradolin? Odry, która stanowi pó?nocną granic? gminy. Wizytówką Malczyc jest najwi?ksza na Dolnym Śląsku Cukrownia ,, Ma?oszyn” S.A., ponadto znajduje si? tutaj port i stocznia rzeczna.
· Przez gmin? Kostom?oty przebiegają szlaki o znaczeniu mi?dzynarodowym – Autostrada A-4, droga krajowa nr 378, czyniąc z niej bardzo interesujący podmiot gospodarczy. W gminie mieszka 7 tys. mieszka?ców i dzia?a 300 firm ró?nych bran?. Ze wzgl?du na wysoką jakoś? gleb (90 % gleb mieści si? w klasach II-IV) dominuje jednak dzia?alnoś? rolnicza.
· Najmniej liczna jest gmina Udanin. W 19 wsiach mieszka oko?o 5 800 osób, których g?ównym ?ród?em utrzymania jest rolnictwo. Dobre wyniki osiągni?te w tej dziedzinie są impulsem do rozwoju przetwórstwa zbó? i wytwórni pasz. Gmina le?y w bliskim sąsiedztwie autostrady A-4, posiada nowoczesna central? telefoniczną i po?ączenia świat?owodowe.
BOGACTWA NATURALNE: W kompetencji Starostwa znajduje si? kilka z?ó? kruszywa naturalnego. Najwi?ksze zasoby pisku i ?wiru, szacowane na oko?o 100 tys. ton, zawiera z?o?e Kryniczno II w gminie Środa Śl. W tej samej gminie znajduje si? z?o?e Micha?ów o zasobie 58 tys. ton. Dzi?ki korzystnym warunkom geologicznym wyst?powania i?ów trzeciorz?dowych powiat posiada du?e perspektywy w zakresie wydobycia i sprzeda?y surowców ilastych. Dwa najwi?ksze z?o?a tego surowca to z?o?e Chwalimierz w Środzie Śl. oraz z?o?e Mi?kinia. Dzi?ki nim powiat ju? od wielu lat jest silnym regionem produkcji wyrobów ceramiki budowlanej.
Gleby Powiatu Średzkiego mieszczą si? g?ównie w III i IV klasie gleboznawczej. Najbardziej urodzajne znajdują si? w gminie Kostom?oty, i tam te? dominują pola uprawne o najwy?szej kulturze rolnej.
TURYSTYKA W POWIECIE: Obszar Powiatu Średzkiego jest niezwykle interesujący i atrakcyjny dla turystów. Jest tu wiele zabytków architektury, rozleg?e tereny zielone i ciekawe zbiorniki wodne. Ró?norodny krajobraz zach?ca do turystyki pieszej i rowerowej. Godne polecenia są szlaki: czerwony – przyrodniczy, ?ó?ty – wokó?wroc?awski, zielony – spacerowy. Unikalne tereny przyrodnicze znajdują si? w Gminie Mi?kinia. Utworzony tam w 1959 r. rezerwat przyrody ,,Zabór” chroni naturalny las ??gowy. Wyst?pujące tu olsy porzeczkowe są najbardziej malowniczymi i tajemniczymi lasami. Swe siedliska mają w nim min. ?aba dalmaty?ska, bocian czarny, ?urawie i bobry. Równie atrakcyjne są tereny Pradoliny Odry, na których zagości? orze? bielik. Zbiorniki wodne w Piekarach, Uje?dzie Górnym, Brodnie oraz rzeka Odra zapewniają doskona?e warunki w?dkarzom. Duma naszego powiatu jest jednak dziedzictwo historyczne. Pa?ace, kościo?y i parki są namacalnym dowodem burzliwej historii naszego regionu. Do najbardziej unikalnych zalicza si?:
· Gotycki Ratusz w Środzie Śl. ze zrekonstruowaną, unikatową polichromią; Kośció? N.M.P. w Środzie Śl. ufundowany przez Henryka Brodatego, wzniesiony oko?o 1220 r.;
· resztki fortyfikacji miejskich (mury obronne) otaczające Środ? Śl. a wzniesione w XIV w. ;
· gotycko-renesansowy zamek na wodzie w Wojnowicach ogrodzony pi?knym parkiem;
· kamienny Kośció? pw. Św Urszuli w Udaninie b?dący zabytkiem klasy ,,0”;
· kośció? w Kostom?otach, którego ambon? zdobią medaliony symbolizujące czterech ewangelistów.
Najwi?ksza per?ą Ziemi Średzkiej jest odkryty w 1985 r. Skarb Średzki. Prezentowany w Muzeum Regionalnym w Środzie Śląskiej uwa?any jest za jedno z najbardziej sensacyjnych odkry? w tym tysiącleciu.
SKARB ŚREDZKI: Na najbardziej niezwyk?y skarbu średniowiecznej Europy sk?ada si?:
· z?ota korona z or?ami - to prawdziwe arcydzie?o sztuki z?otniczej. Wykonana jako korona ślubna w 2 po?. XIII w. lub na początku XIV mog?a nale?e? do Blanki de Valois drugiej ?ony Karola IV. Okolicznoś? tą potwierdzają motywy pierścionków w dziobach or?ów. Dziesi?? segmentów korony ozdobiono granatami, szafirami, szmaragdami i per?ami.
· kolista zapona z kameą - s?u?ąca do spinania na piersiach lub ramionach ceremonialnych p?aszczy dworskich i kap liturgicznych, jest jedną z najwi?kszych zachowanych do naszych czasów. Powsta?a w 2 pol. XIII w. Jej centralny element ozdobny tworzy kamea, wyci?ta w niebieskim chalcedonie, z wyobra?eniem or?a. Wokó? niej mieni si? 18 szmaragdów, 23 granaty, 4 per?y i szafir.
· para zawieszek obustronnych – powsta?a w XII w. w kr?gu oddzia?ywa? Bizancjum, jest najstarszym elementem skarbu. Ich rozmiar i ci??ar świadczą o stosowaniu ich jako zawieszek przy niewieścich nakryciach g?owy (czepcach, opaskach itp.). Druga para zawieszek jednostronnych powsta?a w 2 po?. XII w. by? mo?e na W?grzech.
Skarb uzupe?nia bransoletka, trzy pierścienie, z?ota taśma oraz 39 z?otych florenów i oko?o trzy tysiące srebrnych groszy praskich.
Bardzo ciekawie przedstawia si? historia średzkiego skarbu: W dokumencie z 24 listopada 1348 r. król czeski Karol IV Luksemburski w zamian za po?yczenie du?ej sumy pieni?dzy zwalnia Muscho (Moj?esza) ?yda ze Środy Śląskiej z wszelkich podatków na okres trzech lat i bierze go wraz z rodzinom pod swoja osobista opiek?. Pośrednikiem w tym przedsi?wzi?ciu by? Jan ze Środy Śląskiej (sekretarz Karola IV). Potwierdza to drugi dokument, w którym król nakazuje swojemu sekretarzowi wystara? si? u du?ą po?yczk?. Wynika z tego, ?e elementy wchodzące w sk?ad Skarbu Średzkiego mogą by? królewskim zastawem, ukrytym podczas prześladowa? ?ydów w okresie zarazy (zwanej czarną śmiercią), która dotar?a na tereny ksi?stwa wroc?awskiego w po?owie XIV.
|
Dolnośląskie
