Powiat Strzeli?ski Powierzchnia: 622,27 km² Mieszkanców: 44 310
Województwo: Dolnośląskie
Miasto powiatowe: Strzelin Tablica rejestracyjna: DST
Miasta: Strzelin, Wiązów
Gminy: Strzelin, Wiązów, Borów, Kondratowice, Przeworno
Pierwsze wzmianki dotyczące miejscowości po?o?onych na ziemi strzeli?skiej pochodzą z I po?owy XII w. Wśród wzmiankowanych miejscowości znajdują si? m.in. nast?pujące wsie: Górzec, Borek, Karnków, Przeworno, Wyszonowice a tak?e Borów, Opatowice, Bia?y Kośció?.
Pierwsze pisane wzmianki o Strzelinie pochodzą z 1228 roku i dotyczą Rados?awa, komesa Strzelina. Źród?a z 1245 roku wspominają o Strzeli?skiej kasztelani, co sugeruje, ?e Strzelin by? ośrodkiem w?adzy Piastowskiej. 30 listopada 1292 roku Ksią?e Bolko Świdnicki zwany "Surowym" nada? Strzelinowi prawa miejskie. Bolko I przyczyni? si? do rozwoju miasta , otoczy? go tak?e murem obronnym z miejscowego granitu. W?adca Strzelina oraz jego trzej synowie najd?u?ej dochowali wierności Polsce. Dopiero w 1336 roku Bolko II Zi?bicki, po d?ugiej obronie na zamku w Kmie?cu uleg? wojskom czeskim i ksi?stwo zi?bickie wraz ze Strzelinem przesz?o pod panowanie króla czeskiego.
W pierwszej po?owie XV wieku ziemia strzeli?ska bardzo ucierpia?a na skutek wojen husyckich. W wyniku tych wojen miasto bardzo podupad?o gospodarczo. Jednak?e druga po?owa XV W i wiek XVI to szybki rozkwit miasta. Nastąpi? rozwój sukiennictwa, szewstwa, piwowarstwa, obróbki metali. Spore dochody przynosi?o te? wydobywanie granitu.
W XVI wieku patrycjat miasta by? ju? w wi?kszości niemiecki, pospólstwo stanowili Polacy. Obok Polaków i Niemców w mieście mieszkali równie? ?ydzi.
Wraz z rozwojem gospodarki i osadnictwa rozkwita?a oświata i kultura. Pierwsza szko?a powsta?a przy kościele parafialnym św. Micha?a Archanio?a, a jej istnienie potwierdza dokument z roku 1352. Osobna ?e?ska szko?a, funkcjonowa?a przy klasztorze klarysek.
W dobie reformacji w 1540 roku klasztor zlikwidowano, a w?adca Strzelina - Fryderyk II, ksią?? legnicko-brzeski, wprowadzi? w swoim ksi?stwie luteranizm. Gospodarczy i spo?eczny rozkwit miasta przerwa?a wojna 30- letnia. Ziemi? strzeli?ską sta?a si? obszarem potyczek wielu obcych wojsk. Miasto plądrowali Szwedzi, równie? wojska cesarskie, saskie, brandenburskie oraz polskie oddzia?y najemne - lisowczycy w s?u?bie cesarza. Ludnoś? n?ka?y napaści, po?ary i epidemie.
W 1675 roku zmar? ostatni ksią?? z rodu Piastów - Jerzy Wilhelm, a ksi?stwo legnicko-brzeskie, a wi?c i Strzelin, przesz?y we w?adanie cesarza. To oznacza?o wzmo?oną akcj? kontreformacyjną.
Nie omin??y tych obszarów, rozpocz?te w 1740 r., walki związane z wojnami prusko- austriackimi. W 1761 roku w wyniku tych wojen Strzelin dosta? si? na blisko 200 lat pod panowanie pruskie.
W 1780 roku miasto liczy?o 2 139 mieszka?ców. W czasie wojen napoleo?skich ziemia strzeli?ska by?a widownią kilku potyczek oraz wielkiej bitwy stoczonej na zachód od miasta, ko?o wsi Szczawin. W 1813 r. przez Strzelin przechodzi?y wojska rosyjskie spychajac Francuzów na zachód. W tym te? czasie dosz?o tu do spotkania miedzy carem Aleksandrem I a królem pruskim Fryderykiem Wilhelmem III. W spotkaniu, które odby?o si? w domu ksią?ąt brzeskich uczestniczyli te? wodzowie obu, sojuszniczych armii: Kutuzow i Bl?cher.
Wiek XIX i początek XX to ogromny Rozwój gospodarczy miasta i ziemi strzeli?skiej. Rozbudowano kamienio?omy, gdzie granit wydobywano ju? na skal? przemys?ową. Ze Strzeli?skiego granitu wzniesiono ratusz w Berlinie i Tczewie oraz mosty na Wiśle.
W 1868 roku uruchomiono cegielni?, krótko potem cukrowni?. W 1871 roku otwarto lini? kolejową do Wroc?awia. Miasto wzbogaci?o si? i rozwin??o. W tym czasie otwarto równie? gimnazjum m?skie, w którym kszta?ci? si? pó?niejszy laureat nagrody Nobla w dziedzinie immunologii - strzelinianin Paul Ehrlich.
Pierwsza wojna światowa szcz?śliwie omin??a Strzelin , druga zaś dokona?a ogromnych zniszcze?. Po zaj?ciu Polski przez wojska hitlerowskie w Strzelinie i okolicy powsta?y obozy jenieckie, w których pracowa?y tysiące je?ców wojennych: Polaków, Rosjan, Francuzów , Belgów, Anglików i Jugos?owian. W obliczu zbli?ającego si? frontu ludnoś? Strzelina i okolic zosta?a przesiedlona na po?udnie. Ostatni niemiecki burmistrz Strzelina rozkaza? wysadzi? w powietrze wie?? kościo?a św. Krzy?a. W wyniku dzia?a? wojennych i ogromnych po?arów miasto zosta?o zniszczone w 90 %. Spaleniu uleg?o zabytkowe centrum wraz z ratuszem,. Ogie? poch?oną m.in. zabytkowe budowle: ratusz, kośció? Św. Micha?a, zamek ksią?ąt brzeskich oraz gmach gimnazjum ?e?skiego.
15 maja 1945 roku rozpoczą? si? nowy okres w dziejach miasta i Ziemi Strzeli?skiej- radziecki komendant przekaza? miasto Pe?nomocnikowi Rządu Polskiego- p. Janowi Nowakowskiemu .
Pierwsza pisana wzmianka o Wiązowie si?ga 1155 roku. Wymienia ona Wiązów jako wieś nale?ącą do dóbr kapitu?y wroc?awskiej.
Pierwszym warunkiem uzyskania lokacji osady miejskiej i wiejskiej na prawie niemieckim by?o uzyskanie od ksi?cia zezwolenia lokacyjnego. W przypadku Wiązowa zezwolenia takiego udzieli? w 1250 r. ksią?? Henryk III biskupowi Tomaszowi II. Udzielenie zgody na lokacje nastąpi?o dwa lata pó?niej, czyli w roku 1252, gdy biskup Tomasz II wyda? akt lokacyjny dla Wiązowa. Po wystawieniu dokumentu lokacyjnego nastąpi?a w?aściwa lokacja. O za?o?eniu nowego miasta na zupe?nie nowym miejscu, nie zaś w istniejącej wsi, zadecydowa?y prawdopodobnie wzgl?dy geograficzne. Miasto usytuowane na otwartej, rozleg?ej przestrzeni mia?o lepsze warunki rozwoju ni? wioska po?o?ona w niewielkiej dolinie O?awy. Zak?adając miasto Wiązów biskup Tomasz kierowa? si? wzgl?dami gospodarczymi i administracyjnymi. Wiązów zajmowa? bowiem środkowe po?o?enie w rozleg?ych dobrach biskupich, które ciągn??y si? od Wroc?awia po Otmuchów i Nys?. Nadanie praw miejskich podnios?o niewątpliwie rang? osady. Wiązów zosta? umocniony murami , wa?ami i fosami i stanowi? wa?ny punkt na linii obronnej posiad?ości biskupiej.
Po?o?enie w centrum dóbr biskupich sprawi?o, ?e Wiązów sta? si? równie? miejscem zarządzania tymi dobrami. W czasie cz?stych podró?y biskupów z Wroc?awia do Nysy miasto by?o miejscem postoju i wypoczynku, a ratusz wzniesiony tu w 1285 roku zanim sta? si? siedzibą rady miejskiej by? domem biskupim. Od momentu nadania praw miejskich nastąpi? rozkwit miasta pod wzgl?dem gospodarczym i spo?ecznym. W Wiązowie powsta?a pierwsza , elementarna szko?a przy kościele parafialnym. Nastąpi? rozwój rzemios?a. G?ównymi jego przedstawicielami byli piekarze, rze?nicy, krawcy a tak?e tkacze. O randze miasta świadczy fakt, i? Wiązów otrzyma? równie? prawo organizowania corocznego jarmarku. Rozpoczyna? si? on w dzie? świ?tego Bart?omieja i trwa? ca?y tydzie?. Na jarmark przybywali kupcy z innych ziem polskich, w tym równie? z dalekiego Krakowa. Tak wi?c Wiązów przez wieki stanowi? ośrodek us?ugowy, handlowy i rzemieślniczy. W XIX wieku i na początku XX powsta?y zak?ady wykorzystujące lokalne surowce: mleczarnia, masarnia, piekarnia, m?yny, cegielnia oraz fabryka cygar. Bardzo ?yzne gleby oraz prawid?owo prowadzona produkcja rolna by?y istotnym czynnikiem warunkującym cywilizacyjny i kulturalny awans wsi. 1893 roku powsta?a linia kolejowa ?ącząca Wiązów z G??boką Śląską, a nast?pnie ze Strzelinem i Brzegiem.
Dzieje polityczne i spo?eczne Wiązowa i Strzelina cechuje pewne podobie?stwo z uwagi na po?o?enie i niewielką odleg?oś?, a miasta te by?y cz?sto areną tych samych wojen i wydarze?.
Gmina Kondratowice le?y na skraju obszarów w obr?bie których stwierdzono obecnoś? najstarszych śladów osadnictwa poczynając od neolitu a? do średniowiecza. Pierwsza pisemna wzmianka o tych terenach pochodzi z 1203 roku. Ju? w XII w. Znana by?a miejscowoś? Górka , osada robotnicza związana z miejscowymi kamienio?omami granitu. W?aśnie z kopalni znajdującej si? w Górce dostarczano granit do budowy wroc?awskich świąty?.
1155 roku papie? Hadrian IV wyda? bull? protekcyjna zawierająca rejestr posiad?ości biskupa wroc?awskiego. Bulla ta jest pierwsza pisaną wzmianką o terenach, które obecnie stanowią gmin? Borów. W dokumencie tym zosta?a wymieniona miejscowoś? Borek. Pierwsze wzmianki o Borowie- dzisiejszej stolicy gminy pochodzą z 1200 r. Ciekawostką jest, i? w okresie od XIII do XIX wieku Borów posiada? prawa miejskie. Do dnia dzisiejszego zachowa?a si? w dobrym stanie piecz?? miejska Borowa z 1664 roku.
Najstarsza wzmianka o terenach nale?ących do gminy Przeworno datuje si? na rok 1155 i dotyczy wspomnianej tu Bulli papie?a Hadriana IV. W dokumencie tym wymienione są, jako wsie biskupie miejscowości: Sarby, Ro?nów, oraz Przeworno. Co najmniej od XV wieku Przeworno s?yn??o z kamienio?omu wapieni. Od 1403 roku czynny bu? tu piec do wypalania wapna. Wydobywany szary i czarny wapie?, znany niegdyś pod nazwą marmuru z Przeworna, by? poszukiwanym i cenionym materia?em budowlanym. Wykonano z niego szereg detali architektonicznych do zamków ksią??cych w O?awie i Brzegu, o?tarze w kościele w Henrykowie, w katedrze wroc?awskiej, i kościele pw. Świ?tej El?biety.
|
Dolnośląskie
