Komenda Miejska Policji w Wa?brzychu 
ul. Mazowiecka 2 tel.0-74 84-20-234

Komenda Stra?y Po?arnej 
ul. Matejki 5 tel. 0-74 88-77-210

---

Wa?brzych jest drugim co do wielkości (po Wroc?awiu) miastem Dolnego Śląska. Liczba jego mieszka?ców to koko?o 130 000 . Miasto jest po?o?one w Kotlinie Wa?brzyskiej i na zboczach otaczających je Gór Wa?brzyskich. Powierzchnia miasta wynosi oko?o 85 km2 i jest ono rozciągni?te w kierunku pó?noc - po?udnie na d?ugości 16,5 km. Wa?brzych le?y przeci?tnie na wysokości 350 - 500 m n.p.m., najwy?szym zaś jego punktem jest góra Borowa (853 m n.p.m.).

Początki miasta si?gają okresu wczesnego średniowiecza. Istnia?a tu wówczas leśna osada s?owia?ska, której mieszka?cy zajmowali si? myśliwstwem i bartnictwem, a w pó?niejszym okresie tak?e rolnictwem. Nast?pnie powsta? tu ma?y gród obronny, który le?a? przy wa?nej drodze ?ączącej Śląsk z Czechami, a wiodącej z Wroc?awia przez Świdnic?, Wa?brzych i Mieroszów. Jego pozosta?ości w postaci wa?ów ziemnych zosta?y zniszczone w XIX w. podczas rozbudowy miasta. Prawdopodobna ówczesna nazwa naszego miasta brzmia?a Lasogród. W okresie rozdrobnienia w?adzy piastowskiej na Śląsku (XIII w.) Wa?brzych wszed? w sk?ad Ksi?stwa Wroc?awskiego, a nast?pnie Świdnicko - Jaworskiego. W 1290 r. nowy ksią?? świdnicko - jaworski Bolko I wybudowa? na szczycie Zamkowej Góry gród warowny o nazwie Nowy Dwór, którego ruiny po dzie? dzisiejszy górują nad dzielnicą Podgórze.

Na początku XIV w. Wa?brzych sta? si? w?asnością rodu Schaffgotchów, wcześniejszych lenników ksią?ąt świdnicko - jaworskich. Przyjmuje si?, ?e prawa miejskie zosta?y nadane ok. 1400 roku, chocia? pierwsza pisana wzmianka o mieście pochodzi z roku 1426, kiedy to miasto sta?o si? w?asnością rodu Czetryców. Nast?pnymi w?aścicielami by? ród Hochbergów, którzy to nabyli je w roku 1738. W?asnością prywatną Wa?brzych pozostawa? a? do 1808 r., zaś ju? w 1818 r. uzyska? status miasta powiatowego. 

Przypadający na XV i XVI w. rozwój gospodarczy miasta związany by? pierwotnie z tkactwem lnu. Tkacze nale?eli pierwotnie do cechu w Świdnicy, ale ju? w 1601 r. takowy powsta? w Wa?brzychu. Wyroby tkackie by?y szeroko znane w ca?ej Europie. O znaczeniu tej ga??zi gospodarki niech świadczy fakt, i? w XVIII w. w mieście znajdowa?o si? 17 tekstylnych domów handlowych i dwa sądy gospodarcze zajmujące si? tylko sprawami w?ókiennictwa.

Innym kierunkiem rozwoju gospodarczego Wa?brzycha by?o górnictwo. Próby wydobywania w?gla kamiennego prowadzone by?y ju? od roku 1529, jednak pierwsza sprawdzona informacja na ten temat pochodzi z 1561 r. W 1604 r. Dippold Czetryc - ówczesny w?aściciel Wa?brzycha - wyda? pierwsze prawo górnicze. Znaczny rozwój górnictwa nastąpi? z chwilą nabycia miasta przez Hochbergów czyli po roku 1738. W 1747 r. dzia?a?o ju? siedem kopalni w?gla, w 1790 r. ich liczba wzros?a do 38, a w 1805 r. do 54 (wówczas ka?dy szyb traktowano jako samodzielną kopalni?).

W 1778 r. powsta? w Wa?brzychu inspektorat górniczy, a w 1838 r. szko?a górnicza. Górniczą osobliwocią osobliwo?cią z tego okresu jest tzw. "Lisia Sztolnia" czynna w latach 1794 - 1843. w niej w?giel sp?awiano barkami do stawu u jej wylotu, a nast?pnie prze?adowywano na wozy, które wioz?y go dalej tzw. "Drogą W?glową" w kierunku Świebodzic i dalej do Malczyc, skąd nast?pnie Odrą w g?ąb Prus. Sztolnia zachowa?a si? do dzisiaj. Jest w niez?ym stanie. Są plany, aby udost?pni? ją do zwiedzania.

Od 1689 r. w cz?ści miasta zwanej Stary Zdrój (dawniej "Altwasser") rozpocz?to dzia?alnoś? leczniczą w oparciu o miejscowe ?ród?a mineralne. W XVIII w. tutejsze uzdrowisko znane ju? by?o w ca?ej Europie. W centrum uzdrowiska wybudowano dom zdrojowy, tzw. "lwigród" (istniejący do dziś) oraz hal? spacerową. W okolicach obecnego hotelu "Sudety" rozciąga?y si? tereny rekreacyjne z promenadą nad rzeką Pe?cznica i ma?ym stawem, po którym mo?na by?o pop?ywa? gondolami. Niestety intensywna eksploatacja pok?adów w?gla w kopalni "Chwalibóg" na początku XIX w. spowodowa?a ca?kowity zanik ?róde?, uzdrowisko popad?o w zapomnienie i obecnie niewiele po nim pozosta?o.

Na początku XIX w. w Wa?brzychu rozpoczą? si? silny proces industrializacji. W 1818 r. w mieście powsta?a pierwsza na Śląsku mechaniczna prz?dzalnia, co spowodowa?o zanik ma?ych manufaktur. W 1820 r. powsta?a "Huta Karol" - pierwszy zak?ad mechaniczny, który funkcjonuje do dziś jako ZUG "Wamag". W 1829 r. powsta?a fabryka porcelany "Krister" (obecnie "Krzysztof"), a w 1845 r. "Tielsch" (obecnie "Porcelana Wa?brzych"). W 1868 r. na ówczesnym przedmieściu Piaskowa Góra wybudowano hut? szk?a.

Wraz z rozwojem przemys?u rozwija?o si? miasto. Ju? w 1843 r. doprowadzono z Wroc?awia lini? kolejową do Świebodzic, oddalonych o oko?o 10 km od Wa?brzycha. Linia ta pierwotnie mia?a s?u?y? do przewozu pasa?erów przybywajšcych na leczenie do znanego ju? wtedy uzdrowiska Szczawno - Zdrój oraz do Zamku Ksią?, jednak wzgl?dy ekonomiczne zdecydowa?y, ?e w 10 lat pó?niej przed?u?ono ją do Wa?brzycha. W 1867 r. lini? t? przed?u?ono, jako cz?ś? tzw. "Śląskiej Kolei Górskiej" do Jeleniej Góry, zaś w 1880 r. zako?czono budow? linii z Wa?brzycha G?ównego do K?odzka, przebijając na jej trasie trzy tunele, w tym najd?u?szy w Polsce tunel pod górš Wo?owiec (d?ugoś? ok. 1600 m). W 1877 r. wybudowano lini? z Wa?brzycha Szczawienka do Mieroszowa i dalej do Mezimesti w g?ąb Czech.

W 1863 r. wybudowano gazowni? miejską, dzi?ki czemu gazowe oświetlenie uliczne sta?o si? powszechne, zaś w 1892 r. na prywatnej posesji Starego Zdroju wybudowano pierwszą w Wa?brzychu elektrowni?. Du?a elektrownia, zaopatrująca w energi? ca?e miasto i jego okolice, zacz??a prac? w 1898r. W tym?e roku ruszy?y pierwsze elektryczne tramwaje na trasie do Szczawienka i Sobi?cina. W związku z przeprowadzeniem wielu linii tramwajowych przez plac Grunwaldzki, zdecydowano si? na "puszczenie" rzeki Pe?cznicy betonowym kana?em podziemnym no odcinku od Podgórza do Starego Zdroju.

W czasie I wojny światowej, okresie mi?dzywojennym i w czasie II wojny światowej, Wa?brzych stale rozwija? si? jako ośrodek przemys?u w?glowego i ci??kiego. Miasto rozrasta?o si? terytorialnie. Do 1934 r. w jego granicach administracyjnych znalaz?y si?: Stary Zdrój, Nowe Miasto, Gaj, cz?ś? Poniatowa oraz Podgórze. W tym te? okresie nastąpi? znaczny rozwój zabudowy miasta - powsta?o wiele niefunkcjonalnych i nijakich budynków czynszowych. Powsta?y równie? reprezentacyjne budynki mieszkalne oraz u?yteczności publicznej przy nowopowsta?ej Alei Wyzwolenia, a tak?e ma?e i zgrabne osiedla domków jedno - i dwurodzinnych na terenie Starego Zdroju, Nowego Miasta i Podgórza.

W dniu 8 maja 1945 r. Wa?brzych zosta? zaj?ty przez Armi? Czerwoną (21 Armia I Frontu Ukrai?skiego, dowodzona przez gen. D. Gusiewa). Miasto przetrwa?o wojn? niemal nietkni?te. Ze wzgl?du na czynne kopalnie i zak?ady przemys?owe, Wa?brzych by? bardzo cenną zdobyczą wojenną. W?giel z racji swojego strategicznego znaczenia spowodowa?, ?e ju? w maju 1945 r. przybyli do Wa?brzycha In?ynierowie górnictwa, którzy obj?li kierownictwo kopalni. W dniu 28 maja 1945 r. uroczyście przekazano w?adz? polskiej grupie operacyjnej. Pierwszym polskim pe?nomocnikiem zosta? E. Szewczyk. 

Do roku 1948 trwa?a akcja wysiedlania Niemców oraz jednocześnie repatriacja Polaków. Wa?brzych sta? si? nowym miejscem zamieszkania przede wszystkim dla mieszka?ców Borys?awia, Drohobycza, Stanis?awowa i wielu innych miejscowości po?udniowo - wschodniej cz?ści II Rzeczypospolitej (obecnie tereny te nale?š do Ukrainy). Sporo mieszka?ców miasta przyby?o tak?e z Francji i Belgii, dokšd wyjechali uprzednio za chlebem w latach dwudziestolecia mi?dzywojennego oraz z przymusowych robót w Niemczech w czasie II wojny światowej. 

Po wojnie Wa?brzych nadal rozrasta? si?. W latach 50 - tych przy?ączono do niego: Sobi?cin, Bia?y Kamie?, Konradów, Glinik Stary i Nowy, Rusinową, Kozice, Poniatów, Piaskową Gór? i Szczawienko, a w latach 70 - tych Lubiechów i Ksią?. Do 1975 r. Wa?brzych posiada? status wydzielonego miasta powiatowego. W tym samym roku, w ramach nowego podzia?u administracyjnego kraju, otrzyma? status stolicy województwa.

W latach 60 - tych rozpocz?to przebudow? miasta. Znikn??y tramwaje, a w ich miejsce pojawi?y si? trolejbusy, od 1973 r. zaś funkcjonują wy?ącznie autobusy miejskie. Rozpocz?to budow? osiedli mieszkaniowych, w latach 50 - tych tzw. "Osiedla Górniczego" na terenie Rusinowej, a w latach 60 - tych osiedla Piaskowa Góra. Równocześnie przebudowano g?ówne arterie komunikacyjne miasta, m.in. ulic? Wroc?awską i Wysockiego. Pod koniec lat 70 - tych rozpocz?to budow? osiedla Podzamcze, w którym zamieszkuje ponad 30 tysi?cy osób.

Po II wojnie światowej dokonano unowocześnienia zak?adów przemys?owych i zak?adów górniczych. Rozwijany by? przemys? ci??ki, ściśle związany z górnictwem. Sprawy polityczne przesądza?y o ciąg?ym wydobywaniu w?gla pomimo negatywnych prognoz co do ilości zasobów. Przez wiele lat eksploatacj? w?gla dotowano, a gdy w roku 1989 Polska przesz?a transformacj? systemową, okaza?o si?, ?e likwidacja Zag??bia Dolnośląskiego jest nieunikniona.

W ciągu ostatnich lat Wa?brzych przechodzi trudny okres restrukturyzacji. Odchodzi si? od górnictwa w?glowego i przemys?u z nim związanego, stawiając na rozwój przemys?u ceramicznego, surowców mineralnych oraz na rozwój turystyki. Od po?owy lat 80 - tych dzia?a w Wa?brzychu ogromna Fabryka Porcelany "Ksią?". Wraz z Fabryką Porcelany "Krzysztof" i "Porcelaną Wa?brzych" czyni ona Wa?brzych pierwszym ośrodkiem produkcji porcelany w skali kraju. 

Miasto rozwija si? jako jeden z regionalnych ośrodków kulturalnych, administracyjnych i turystycznych Dolnego Śląska. Wa?brzych ma te? ambicje sta? si? regionalnym centrum akademickim. Oprócz dzia?ającej od lat filii Politechniki Wroc?awskiej, w 1996 r. uruchomiona zosta?a Wy?sza Szko?a Zarządzania i Finansów, a ostatnio filia Akademii Ekonomicznej we Wroc?awiu. Przepi?knie po?o?one, posiadające du?o ciekawych obiektów miasto wspomo?one atrakcjami okolic, ma szans? sta? si? wa?nym ośrodkiem turystyki. W ostatnich latach rozbudowano sie? szlaków turystycznych, szczególnie w pó?nocnej cz?ści miasta, gdzie dodatkowo te? wyznakowano trzy ście?ki spacerowe wiodące przez teren Ksią?a?skiego Parku Krajobrazowego. Okolice Wa?brzycha są rajem dla w?drowców. Urzekają swym pi?knem paleowulkaniczne Góry Wa?brzyskie ze szczytem Che?mca (851 m n.p.m.), na którym znajduje si? wie?a widokowa, Góry Kamienne ze znajdującym si? w ich centrum schroniskiem "Andrzejówka", czy Góry Sowie z tajemniczymi zespo?ami obiektów podziemnych wojennego kompleksu "Riese" w Walimiu i G?uszycy. Rozwojowi funkcji turystycznej mo?e sprzyja? tak?e sąsiedztwo dwóch uzdrowisk - Szczawna - Zdroju i Jedliny - Zdroju.
Zród?o:http://www.um.walbrzych.pl/strony/nasze_miasto_poznaj_historia.htm