Powiat ?aski Powierzchnia: 617,38 km² Mieszkanców: 50 949
Województwo: ?ódzkie
Miasto powiatowe: ?ask Tablica rejestracyjna: ELA
Miasta: ?ask,
Gminy: ?ask, Buczek, S?dziejowice, Widawa, Wodzierady
Okres 1867-1870
Nowo utworzony powiat ?aski mia? powierzchni? 1405 km2. Wchodzi?o w jego sk?ad 5 miast: ?ask, Pabianice, Lutomiersk, Szczerców i Widawa oraz 18 gmin (w nawiasie siedziba gminy): Ba?ucz (Ba?ucz), Buczek (Buczek), Chociw (Chociw), Dąbrowa Rusiecka (Rusiec), Dąbrowa Widawska (Widawa), D?utów (D?utów), Dzbanki (Szczerców), Górka Pabianicka (Pabianice), Lutomiersk (Lutomiersk), ?ask (Utrata), Pruszków (Pruszków), Widzew (Widzew), Wodzierady (Wodzierady), Wola W??ykowa (S?dziejowice), Wymys?ów (Dobro?), Wygie?zów (Wygie?zów), Zapolice (Zapolice), Zelów (Zelów)
Okres 1870 - 1939
W 1870 r. utraci?y prawa miejskie i zosta?y osadami miejskimi Lutomiersk, Widawa i Szczerców. W okresie I wojny światowej, gdy obszar powiatu zaj??y wojska okupacyjne, zniesiono dotychczasowy podzia? administracyjny. Powiat ?aski przesta? istnie?. Zosta? on podzielony mi?dzy sprzymierzone wojska: cz?ś? pó?nocna nale?a?a do powiatu ?ódzkiego pod okupacją niemiecką, cz?ś? po?udniowa do powiatu piotrkowskiego pod okupacją austro-w?gierską. Granica mi?dzy zaborcami przebiega?a na linii D?utów - Ldza? - Buczek - Marzenin - ujście Widawki.
W II Rzeczypospolitej powsta?o nowe województwo - ?ódzkie (1919 r.), powiat ?aski znalaz? si? w jego granicach. Powierzchnia ogólna powiatu od 1867 r. nie zmieni?a si?, jedynie nastąpi?y zmiany w obr?bie gmin. Do ?asku w?ączono wieś Utrat? (1931 r.), do Pabianic cz?ś? gminy Górka Pabianicka (1923 r.). Osadą miejską zosta? Zelów. Przemianowano równie? nazwy niektórych gmin: gmina Wola W??ykowa zosta?a nazwana gminą S?dziejowice, Wymys?ów - gm. Dobro?, Dąbrowa Widawska - Widawą, Dzbanki - Szczercowem. Ostatecznie w powiecie znajdowa?y si? dwa miasta: ?ask i Pabianice oraz 18 gmin: Ba?ucz, Buczek, Chociw, Dąbrowa Rusiecka (siedziba Rusiec), D?utów, Dobro?, Górka Pabianicka (siedziba Pabianice), Lutomiersk, ?ask, Pruszków, S?dziejowice, Szczerców, Widawa, Widzew, Wodzierady, Wygie?zów, Zapolice, Zelów. W 1927-28 r. pojawi?a si? na mapie osada letniskowa "Miasto-Las Kolumna".
Okres II wojny światowej
Okupant niemiecki wprowadzi? sobie wygodny podzia? administracyjny. Ziemia ?aska nale?a?a do Rzeszy w obr?bie tzw. Kraju Warty, do 1941 r. w okr?gu rejencyjnym Kalisz, po tym roku w nowo utworzonym okr?gu rejencyjnym Litzmannstadt (?ód?). Rejencje dzieli?y si? na landratury (powiaty), a te na obwody. ?ask zosta? siedzibą landratury. W jej obr?bie znalaz?y si? miasta: ?ask, Pabianice i Be?chatów. Mniejszymi jednostkami by?y: Ba?ucz, Be?chatów, Buczek, Bujny Szlacheckie, Chabielice, Chociw, D?utów, Dobro?, Grabica, Górka Pabianicka, Holendry Paprockie, Kleszczów, Kluki, Lutomiersk, ?ask, ??kawa, Pruszków, Rusiec, S?dziejowice, Suchcice, Szczerców, Wadlew, Widawa, Widzew, Wodzierady, Wygie?zów, Zelów.
Okres 1945-1954
Po wojnie miastem wydzielonym zosta?y Pabianice. Granice i podzia? na gminy pozosta?y przedwojenne. Powiat dzieli? si? na 18 gmin, a te po 1954 r. na gromady. Z powiatem sąsiadowa?y powiaty: ?ódzki, sieradzki, piotrkowski, wielu?ski i radomszcza?ski. Planowano powi?kszy? powierzchni? ?askiego powiatu i w?ączy? okolice Chabielic i wsie po?o?one na po?udnie i wschód od Zelowa. Przez 86 lat, nie licząc podzia?u administracyjnego wprowadzonego przez okupantów w wojnach światowych, obszar starostwa ?askiego nie ulega? zmianom.
Okres 1954-1972
W?adze komunistyczne ju? od 1950 r. "eksperymentowa?y", wprowadzając co rusz to nowe jednostki podzia?u administracyjnego. "Wielka reforma" mia?a miejsce w 1954 r. Zniesiono gminy na rzecz wielu ma?ych gromad. Pó?niej okaza?o si?, ?e gromady są za ma?e, wi?c ?ączono je w wi?ksze (po 1956 r.). Powa?nie zmieni?a si? wielkoś? powiatu: wy?ączono dawne gminy Lutomiersk i cz?ściowo Widzew (wesz?y w sk?ad powiatu ?ódzkiego) oraz gminy Szczerców (wesz?a do powiatu be?chatowskiego) i Dąbrowa Rusiecka (do nowego powiatu Paj?czno). Do?ączono jedynie niewielki teren okolicznych wsi Kociszewa, po?o?ony na wschód od Zelowa.
W 1954 r. Zelów otrzyma? status osiedla, a w 1957 r. uzyska? prawa miejskie. W 1959 r. status osiedla uzyska?a równie? Kolumna.
Ostatecznie powiat ?aski liczy? 1160 km kw. z dwoma miastami ?askiem i Zelowem oraz osadą Kolumna i 26 gromadami, które siedziby mia?y w nast?pujących miejscowościach: Ba?ucz, Buczek, Brodnia, Chociw, D?utów, Dobro?, Górka Pabianicka, Kociszew, Kwiatkowice, Marzenin, Ochle, Okup Wielki, Osieczno, Paprotnia, Pawlikowice, Po?d?enice, Pruszków, S?dziejowice, Siedlce, Wadlew, Widawa, Wiewiórczyn, Wodzierady, Wygie?zów, Zapolice.
Okres 1973 - 1999
W niewielkim stopniu zmieni?a si? powierzchnia powiatu. Wy?ączono niewielkie fragmenty z gromady Ba?ucz (okolice Przatówka), a w?ączono wsie z gromad Sromutka i Bujny Szlacheckie (na po?udnie od Zelowa). W 1973 wrócono do podzia?u powiatów na gminy. Do ?asku w?ączono Kolumn?. A? do 1975 r., nim zniesiono powiaty, powiat ?aski liczy? 1.152 km kw. i znajdowa?y si? w nim miasta (?ask i Zelów) oraz 10 gmin (Buczek, D?utów, Dobro?, ?ask, Pabianice, S?dziejowice, Widawa, Wodzierady, Zapolice, Zelów.
W roku 1975, po utworzeniu nowych województw, obszar powiatu ?askiego w?ączono do woj. sieradzkiego, piotrkowskiego i ?ódzkiego. W 1990 r. utworzono Urząd Rejonowy z siedzibą w ?asku. Urząd ten obejmowa? swym zasi?giem gminy: ?ask, Widawa, S?dziejowice, Buczek, Wodzierady, oraz Dobro? i Lutomiersk. ?ask spe?nia? zatem rol? ośrodka ponadgminnego.
Od 1999 ?ask ponownie zosta? siedzibą powiatu. Niestety nowy podzia? administracyjny kraju nie uwzgl?dni? opinii mieszka?ców, powiąza? historycznych, kulturowych oraz osadniczo-przestrzennych ?ączących gmin? Dobro? z ?askiem wy?ączając ją z powiatu ?askiego, w rezultacie obszar powiatu zosta? wydatnie okrojony do 617,7 km2.
|
Łódzkie
