Gminy: Tomaszów Mazowiecki, B?dków, Budziszewice, Czerniewice, Inow?ódz, Lubochnia, Rokiciny, Rzeczyca, Ujazd, ?elechlinek
Powiat Tomaszowski powsta? w wyniku reformy administracyjnej Polski, która wesz?a w ?ycie 1 stycznia 1999 roku. Swoim terytorium obejmuje gminy, wchodzące do 1974 r., w sk?ad czterech powiatów: opoczy?skiego, rawskiego, brzezi?skiego i piotrkowskiego Są to gminy: B?dków, Budziszewice, Czerniewice, Inow?ódz, Lubochnia, Rokiciny, Rzeczyca, Tomaszów Maz., Ujazd, ?elechlinek oraz miasto Tomaszów Mazowiecki, które do tego czasu by?o miastem wydzielonym.
Powiat Tomaszowski zajmuje obszar 1026 km2 , wi?ksza jego cz?ś? le?y w dolinie rzeki Wolbórki i Pilicy. W XIX wieku dorzecze środkowej Pilicy porasta?y rozleg?e puszcze. Osadnictwo rozwija?o si? w postaci izolowanych polan. Chocia? niektóre miejscowości legitymują si? bardzo starą metryką, np. Inow?ódz, chocia? istnieją ślady osadnictwa przedhistorycznego, np. wielkie cmentarzysko z epoki brązu pod Ciebowicami – przez ca?y ciąg historycznych dziejów Polski ziemie obecnego powiatu stanowi?y puszcza?ską rubie? pomi?dzy Ma?opolską, Mazowszem i Wielkopolską. Do dziś przetrwa?y jeszcze obszerne kompleksy lasów smardzewickich i spalskich zwane Puszczą Pilicką. Powsta?y obszary lasów chronionych – Sulejowski i Spalski Park Krajobrazowy.
Niektóre osady na prze?omie wieków rozwija?y si? stosunkowo szybko. Prawa miejskie otrzyma?y za panowania Kazimierza Wielkiego, prawdopodobnie w roku 1358 Budziszewice, w 1428 r. Ujazd, 1453 r. B?dków oraz w po?owie XV w. Inow?ódz. Prawa miejskie zosta?y jednak odebrane tym miejscowościom po powstaniu styczniowym. Tomaszów Mazowiecki b?dąc miastem prywatnym prawa miejskie otrzyma? 6 lipca 1830 r. Miasto swój początek datuje na koniec XVIII w. kiedy, na polanie śródleśnej w wid?ach Wolbórki i Pilicy powsta?a osada ku?nicza. Jej za?o?ycielem by? Tomasz Ostrowski. Osada za?o?ona początkowo dla eksploatacji i przerobu z?ó? rudy darniowej, po sprowadzeniu osadników i rozwini?ciu przemys?u, zw?aszcza w?ókienniczego, rozros?a si? w du?e i pi?kne miasto, zwane na cześ? za?o?yciela Tomaszowem Mazowieckim. Wybitne zas?ugi dla jego rozwoju poczyni? najstarszy syn Tomasza – Antoni Ostrowski. Dzi?ki niespotykanemu rozmachowi podejmowanych dzia?a? w Tomaszowie rozwiną? si? przemys? tkacki i bawe?niany. Lata walk powsta?czych i zawieruchy wojennej os?abi?y ten rozwój.
Teren powiatu by? świadkiem wielokrotnych przemarszów wojsk i potyczek wojennych. Przez miejscowości ?elechlinek i Budziszewice król W?adys?aw Jagie??o prowadzi? swoje wojska w czerwcu 1410 r. Zaś na gości?cu wiodącym z Czerniewic do wsi Lipie rozegra?a si? 24.VIII.1656 r. najs?ynniejsza bitwa. Oddzia?y Stefana Czarnieckiego star?y si? z wojskami szwedzkimi, odzyskując wiele cennych dóbr zrabowanych przez Szwedów w Krakowie. W Inow?odzu rozbija?y si? hordy tatarskie oraz rozgrywa?y si? krwawe walki mi?dzy Wittenbergiem a hetmanem Czarnieckim. Przez gmin? Rokiciny w 1812 r. przechodzi?y podczas wyprawy na Rosj? wojska napoleo?skie. Świadczą o tym mogi?y poleg?ych i zmar?ych z g?odu oraz zimna ?o?nierzy francuskich.
W okresie II wojny światowej w Tomaszowie i okolicach dzia?a? ruch oporu. Dzia?acze podziemia byli prześladowani przez gestapo. Miasto by?o siedzibą w?adz powiatowych. W?adze hitlerowskie, bowiem zlikwidowa?y powiat opoczy?ski i rawski, a utworzy?y powiat tomaszowski. W jego sk?ad wesz?a równie? cz?ś? by?ego powiatu brzezi?skiego, która znalaz?a si? na terenie Generalnej Guberni.
Źród?a historyczne potwierdzają, i? z wieloma miejscami w naszym powiecie związani byli ludzie literatury i sztuki. W miejscowości Pra?ki (gm. Bedków) m?odzie?cze lata sp?dza? noblista Stanis?aw W?adys?aw Reymont, autor m.in. ,,Ch?opów” oraz ,,Ziemi obiecanej”. W latach 1779-1804 proboszczem parafii rzeczyckiej by? znany historyk i pami?tnikarz, ksiądz J?drzej Kitowicz, autor dzie? ,,Opisy obyczajów za panowania Augusta II” i ,,Pami?tniki – czyli Historia Polski”. Osobą blisko związaną z Rzeczycą by?a równie? Narcyza ?michowska – pisarka, prekursorka polskiej powieści psychologicznej. W latach 1839-1857 mieszka?a w majątku u rodziny oraz przez 3 lata by?a nauczycielką w miejscowej szkole.
Z gminą Lubochnia związane są dwa nazwiska wielkich Polaków: Andrzeja Frycza Modrzewskiego, myśliciela doby renesansu, pisarza, dzia?acza spo?eczno – religijnego, który wraz z ma??onką by? w?aścicielem Ma?cza i sąsiednich miejscowości oraz Wojciecha Bogus?awskiego – twórcy Teatru Narodowego, który za zas?ugi dla sceny narodowej otrzyma? w darze folwark rządowy Jasie?. Na cmentarzu w Lubochni znajduje si? grób ?ony Bogus?awskiego Karoliny Augusty z Siegmundów Bogus?awskiej.
Z W?grzynowicami (gm. Budziszewice) związany by? poeta i pami?tnikarz Jan Chryzostom Pasek. Natomiast w Inow?odzu i okolicach gości? cz?sto poeta Julian Tuwim.
|
Łódzkie
