Miasta: Zgierz, Aleksandrów ?ódzki, G?owno, Ozorków, Stryków
Gminy: Zgierz, Aleksandrów ?ódzki, G?owno, Ozorków, Stryków, Parz?czew
We wczesnym średniowieczu (w. XI - XIII) Zgierz by? ośrodkiem w?adzy ksią??cej, o czym świadczą zapisy dotyczące tzw. "wsi s?u?ebnych", którymi by?y m.in. ?agiewniki i Skotniki. Przed rokiem 1288 (są to najwcześniejsze znalezione zapisy) Zgierz mia? nadane prawa miejskie przez ksi?cia ??czyckiego i Dobrzy?skiego W?adys?awa. Od tej pory Zgierz by? zawsze miastem ksią??cym a pó?niej tak?e królewskim. Po?o?enie Zgierza na skrzy?owaniu szlaków handlowych powodowa?o jego szybki rozwój.
W drugiej po?owie XIV w. dawny podzia? ziem na kasztelanie ustąpi? miejsca podzia?owi na powiaty. Ich powstanie związane by?o z organizacją sądownictwa w?aściwego dla stanu rycerskiego, a dok?adnie wynika?o z organizacji szlacheckich sądów ziemskich. Początkowo powiat by? okr?giem sądowym, z którego sprawy rozpatrywane by?y na tzw. rokach sądowych w miejscowości, b?dącej stolicą powiatu. Średniowieczną metryką poszczyci? si? mo?e cz?ś? obecnie istniejących powiatów np. powiat piotrkowski, sieradzki, ??czycki czy powiat gnie?nie?ski. Średniowiecznej metryki nie posiada, co oczywiste, powiat zgierski.
W drugiej po?owie XVII w. utworzone zosta?o w mieście Zgierzu starostwo, wydzielone ze starostwa ??czyckiego. W sk?ad starostwa zgierskiego wchodzi?y: Zgierz, Krogulec, Zegrzanki, Dąbrówka i Szczawin. W drugiej po?owie XVIII w. Zgierz sta? si? siedzibą sejmików brzezi?skich i ??czyckich.
Powiat zgierski pojawi? si? dopiero w 1793 r. Po II rozbiorze Polski, Zgierz znalaz? si? w granicach Pa?stwa Pruskiego, w prowincji nazwanej Prusy Po?udniowe. W 1793 r. z po?udniowej cz?ści powiatu ??czyckiego utworzono powiat zgierski z siedzibą w?adz w Piątku. Historycy przypuszczają, i? o lokalizacji stolicy powiatu w Piątku zdecydowa? brak odpowiednio reprezentacyjnych (i pojemnych) pomieszcze? w ówczesnym Zgierzu. W 1800 r., czyli w ostatnim roku XVIII w., powiat zgierski liczy? ok. 20 tys. mieszka?ców i tworzy?y go cztery miasta (Kazimierz, Parz?czew. Piątek i Zgierz) oraz ponad 200 wsi. Pó?nocną granic? powiatu wyznacza?a linia ?ącząca wsie: Bronno. Wilczkowice. Krzepocin. Lubie?. Dzierzbietów, Solca Ma?a. Cedrowice. Dąbrówka. W Dybówce granica skr?ca?a na pó?noc i obejmowa?a Sypin. Piątek. Janowice. Balków i dochodzi?a na wysokości P?c?awic do Bzury. Wschodnią granic? powiatu zgierskiego tworzy?a linia ?ącząca wsie: Janków, Sulkowice. Besiekierz-Gorzewo. K?bliny, Dabrówka-Strumiany, Skotniki. Ka?y, Rzeszew, a od ?abiczek, Nerem a? do ujścia Neru do Gnidy. Po 1800 r. do powiatu zgierskiego w?ączono parafie ?ód? i Mileszki z powiatu brzezi?skiego.
W roku 1816 - rok po utworzeniu Królestwa Polskiego (tzw. Kongresowego), przemianowano departamenty na województwa. Jednostkami ni?szego rz?du, dysponującymi uprawnieniami administracyjnymi by?y obwody sk?adające si? z jednego do trzech powiatów (nas interesuje obwód ??czycki z powiatami ??czyckim i zgierskim). Kompetencje powiatów zredukowane zosta?y do funkcji sądowniczych (sąd pokoju z notariuszem) i funkcji samorządu terytorialnego ziemia?stwa (sejmik - kolegium wyborcze). Powiat zgierski wchodzi? w sk?ad obwodu ??czyckiego, ten zaś do województwa mazowieckiego ze stolicą w Warszawie. W?adze powiatu (sąd) pozostawiono w Piątku, jedynie placówk? ?andarmerii ulokowano w Zgierzu. Powiat istnia? do 1865 roku. Po upadku powstania styczniowego w?adze carskie dokona?y reorganizacji podzia?u administracyjnego kraju (odpowiedni ukaz wydany zosta? w 1866 r.). Zgierz wszed? w sk?ad powiatu ?ódzkiego, nale?ącego do guberni piotrkowskiej.
W okresie mi?dzywojennym od ko?ca lat dwudziestych oraz po wojnie w okresie od 1950 do 1975 roku Zgierz by? miastem wydzielonym z powiatu. Na podkreślenie zas?uguje fakt istnienia w mieście przez ca?y czas wielu instytucji o charakterze ponadgrodzkim, jak: sądy, notariat, dekanat parafialny, ró?norodne szko?y, rejon policji itp.
|
Łódzkie
