Powiat Bydgoski Powierzchnia: 1394,8 km² Mieszkanców: 93 735 Województwo: Kujawsko-Pomorskie Miasto powiatowe: BydgoszczTablica rejestracyjna: CBY
Miasta: Koronowo, Solec Kujawski
Gminy: Koronowo, Solec Kujawski, Bia?e B?ota, Dąbrowa Che?mi?ska, Dobrycz, Nowa Wieś Wielka, Osielsko, Sicienko
W wiekach średnich podstawową jednostką administracji pa?stwowej pozostawa?a kasztelania. Tak by?o jeszcze w wieku XIV. Pó?niej jej obszar zosta? przekszta?cony w powiat,a funkcje kasztelanów przej?li starostowie.
Najstarszą kasztelanią odnotowaną w dokumentach by?a kasztelania wyszogrodzka. Pisano o niej ju? w 1145 r. kiedy to pozostawa?a pod rządami komesa Janusza Wojs?owicza z rodu Powa?ów.Z wyszogrodzką sąsiadowa?a kasztelania bydgoska, która to - jak twierdzą historycy - wy?oni?a si? z tej pierwszej na początku XII w. Obie obejmowa?y swym zasi?giem ziemie dzisiejszego powiatu bydgoskiego.
Pierwszym miastem na terenie powiatu bydgoskiego by? Solec Kujawski, którego prawa miejskie datuje si? na rok 1325. W 1359 r. zosta? wydany przywilej Kazimierza III Wielkiego zezwalający na za?o?enie Koronowa, ponowiony jeszcze w roku 1368.
Na terenie pierwotnej kasztelani, a nast?pnie powiatu bydgoskiego - prócz miast - le?a?o kilka znaczących, w okresie swej świetności, wsi - m.in. Byszewo, Osielsko, Przy?ubie, Ostromecko.
Od XIV w., gdy role kasztelanów przej?li starostowie, terytorialny kszta?t powiatu bydgoskiego nie uleg? zmianie (z pewnymi wyjątkami dotyczącymi ziem po?o?onych po drugiej stronie Wis?y). Siedzibą starostwa pozostawa?a niezmiennie Bydgoszcz.
Sam urząd by? od początku niezwykle znaczący. Starostowie zaliczani byli do grona najwa?niejszych dostojników pa?stwowych, najbli?szych wspó?pracowników króla, mających wp?yw na jego poczynania. Pe?nienie tej funkcji by?o ponadto zaj?ciem niezwykle intratnym. Zdarza?y si? nawet przypadki handlowania urz?dem - z czasem jednak sta? si? on dziedziczny.
Starosta pilnowa? w?asności pa?stwowej, opatrywa? zamki, kontrolowa? dzier?awców królewskich w?ości, dba? o porządek i bezpiecze?stwo mieszka?ców powiatu. A? do czasu Sejmu Czteroletniego nadzorowa? prac? sądów grodzkich.
Jednym z najbardziej szanowanych za ?ycia i znanych po śmierci starostów by? Janusz Brzozog?owy - nale?ący do najznamienitszych rycerzy polskiego średniowiecza.
Istnia? ponadto ród, który urząd starosty piastowa? blisko 150 lat, a którego zas?ug dla rozwoju powiatu bydgoskiego nie sposób przeceni? - ród Kościeleckich herbu Ogo?czyk.
W roku 1457 funkcj? starosty obją? Jan Kościelecki - znakomity organizator i dyplomata. W 1475 r. zastąpi? go jego bratanek Jan II Kościelecki. Nast?pnie, w roku 1500 starostą zosta? brat Jana I Kościeleckiego - Miko?aj. Po nim nasta? okres sprawowania funkcji starosty przez Andrzeja Kościeleckiego, którego dziedzicem zosta? jego brat Stanis?aw - inicjator i twórca wodociągów miejskich w Bydgoszczy, gorący patriota, bez reszty oddany królowi.
Rządy Kościeleckich na bydgoskim starostwie zamykają dwaj synowie Jana I : Jan i Andrzej oraz ich stryjeczny brat - syn Stanis?awa - równie? Jan. Ostatni z nich - gruntownie wykszta?cony, wielce zas?u?y? si? dla miasta i powiatu - wyposa?ając m.in. kośció? Bernardynów, szczególnie hojny by? dla ich biblioteki klasztornej. Okres kiedy funkcj? starosty pe?nili Kościeleccy określany jest mianem okresu znakomitej koniunktury gospodarczej dla powiatu bydgoskiego.
W 1530 r. król Zygmunt Stary powierzy? Stanis?awowi Kościeleckiemu organizacj? w Bydgoszczy królewskich sk?adów soli. W 1557 r. kupcy bydgoscy otrzymali tak?e niecodzienny przywilej - zgod? na import soli zamorskiej. Natomiast w 1594 r. przeniesiono do Fordonu z Babiej Góry - komor? celną.
Po Kościeleckich starostów by?o wielu, lecz bernardy?scy kronikarze nie mają o nich zbyt dobrego zdania - charakteryzując ich jako ludzi przeci?tnych, bez wi?kszej wartości i zas?ugi.
Nast?pca ostatniego z rodu Kościeleckich - Maciej Smogulicki - przeszed? do historii jako uczestnik antykrólewskiego rokoszu sandomierskiego w 1606 roku.
W 1633 r. starostwo bydgoskie obją? Jerzy Ossoli?ski - kanclerz wielki koronny - jeden z najznamienitszych Polaków tamtych czasów. Zmar? w 1650 roku - a dla Bydgoszczy i powiatu nasta?y z?e czasy wojennej zawieruchy.
W 1676 r. starostą zosta? Franciszek Ga?ecki - w 1687 r. przystąpi? do antykrólewskiego spisku. Zrozumia? jednak swój b?ąd i ws?awi? si? licznymi zas?ugami wojennymi. Zmar? w 1711 r. przekazując starostwo synowi Franciszkowi, który sprawowa? urząd do 1750 r., przekazując go synowi Ignacemu. Ignacy Ga?ecki herbu Junosza by? ostatnim starostą bydgoskim Rzeczypospolitej Szlacheckiej.
Wojny trwające od po?owy XVII w. pustoszy?y równie? powiat bydgoski,który niejednokrotnie by? areną walk. Zniszczeniu uleg?y miasta i wsie, które ju? nigdy nie odzyska?y dawnej świetności. W czasie rozbiorów, Prusy ignorując ustalenia traktatów zaj??y równie? tereny wchodzące w sk?ad powiatu bydgoskiego.
Utworzone dzi?ki Napoleonowi - Ksi?stwo Warszawskie, posiada?o równie? swój departament bydgoski. Na jego czele staną? Antoni Gliszczy?ski. Cz?owiek powa?any w stolicy - przysporzy? departamentowi wiele korzyści. Pe?ni? funkcj? do 1813 r., tj. do chwili zaj?cia terytorium powiatu przez wojska rosyjskie. Rosjanie okupowali powiat do 1815 r.
„Zaborczy porządek” przywróci? jednak kongres obradujący w Wiedniu. Wówczas to powsta?o Wielkie Ksi?stwo Pozna?skie, na jego czele staną? zagorza?y germanofil Antoni Radziwi??. W jego sk?ad wesz?a równie? tzw. regencja bydgoska z powiatem bydgoskim.
Po roku 1816 starostami bydgoskimi byli Niemcy, którzy z du?ym zapa?em oddawali si? akcji germanizacyjnej.
Od 1904 r., gdy dokonano zmian administracyjnych, do proklamowania II Rzeczypospolitej - regencja bydgoska sk?ada?a si? z 14 powiatów, m.in. bydgoskiego grodzkiego i bydgoskiego ziemskiego. Ostatnim pruskim starostą bydgoskim by? w latach 1913 - 1919 Max Hausleutner.
Okres zaborów jawi si? jednak równie? jako okres wzrostu gospodarczego ziem zaj?tych przez Prusy - m.in.: budowa Kana?u Bydgoskiego, rozwój sieci kolejowej na terenie powiatu.
Postanowienia Traktatu Wersalskiego z roku 1919 by?y korzystne dla powiatu bydgoskiego, tzn. w?ączono go do Rzeczypospolitej. Spowodowa?o to koniecznoś? ustanowienia sta?ego przedstawicielstwa polskiego - Podkomisariat Narodowej Rady Ludowej na Obwód Nadnotecki z siedzibą w Bydgoszczy. Na jego czele staną? Melchior Wierzbicki. W styczniu 1920 r. powiat powróci? do macierzy, a rządy na jego terenie obj??a rada powiatu. Starosta by? natomiast organem wykonawczym.
Pierwszym starostą bydgoskim II Rzeczypospolitej zosta? Stanis?aw Niesio?owski - dzia?acz patriotyczny okresu zaborów - zmar? w 1927 r. Po nim funkcj? tą sprawowali: Józef Bereta, Józef Nowak, Micha? Stefa?ski i Juliusz Suski.
Spod okupacji niemieckiej powiat zosta? wyzwolony w dniach 23 i 24 stycznia 1945 r. Zacz?to tworzy? podstawy nowego pa?stwa, opartego na trójstopniowym podziale: wojewódzkie, powiatowe i gminne rady narodowe. Na czele przywróconego powiatu bydgoskiego staną? Leon Michalski.
Systematycznie jednak ograniczano kompetencje rad, aby w roku 1975 doprowadzi? do ca?kowitej likwidacji powiatów.
Sytuacja uleg?a diametralnej zmianie w roku 1999 kiedy to reforma administracyjna kraju przywróci?a trójstopniowy podzia?. Pierwszym starostą „nowego” powiatu bydgoskiego zosta? Jan Graczkowski. Ponownie wybrany na tą funkcj? w roku 2002.
|
Kujawsko-Pomorskie
