Powiat Grudziądzki Powierzchnia: 728,39 km² Mieszkanców: 38 433 Województwo: Kujawsko-Pomorskie Miasto powiatowe: GrudziądzTablica rejestracyjna: CGR
Miasta: ?asin, Radzy? Che?mi?ski
Gminy: ?asin, Radzy? Che?mi?ski, Grudziądz, Gruta, Rodu?no, Świecie nad Osą
Dobrze zorganizowany Zakon Krzy?acki rządzi? twardą r?ką. Doprowadzi?o to do powstania w 1440 r. Związku Pruskiego - reprezentacji rycerstwa i miast. Akt powo?ania Związku podpisa?a tak?e rada miejska Radzynia Che?mi?skiego.
W okresie wojny trzynastoletniej z Zakonem (1454-1466) zamek grudziądzki, ju? w pierwszych dniach walk, opanowali mieszczanie i wkrótce obsadzono go polska za?ogą. ?asin tymczasem pozostawa? a? do 1461 r. we w?adaniu Krzy?aków, którzy dokonywali stamtąd, bezskutecznych zresztą, napadów na Grudziądz. Na mocy traktatu toru?skiego z 1466 r. „królewską cz?ś? Prus”, zwana odtąd „Prusami Królewskimi”, podzielono na trzy województwa: Pomorskie, Che?mi?skie i Malborskie. Interesujące nas Województwo Che?mi?skie mia?o tylko dwa powiaty: che?mi?ski i micha?owski. W ca?ych Prusach Królewskich starostowie nie pe?nili ?adnych funkcji administracyjnych. Byli jedynie u?ytkownikami królewszczyzn, przyznawanych zresztą na ró?nych zasadach. Na osiem lat przed rozbiorami w 1764 r. uchwalono zmian? liczby powiatów, a w?aściwie okr?gów sejmików, zwi?kszając ich liczb? do dziewi?ciu, lecz uchwa?a ta praktycznie nie zdą?y?a wejś? w ?ycie.
Wiek XV-XVI i początek XVII przynios?y znaczny rozwój gospodarczy ziem wchodzących w sk?ad dzisiejszego powiatu. Radzy? Che?mi?ski odgrywa? te? pewną lokalną rol? polityczną. Na przemian z Kowalewem odbywa?y si? tam do 1630 r. sądy ziemskie i sejmiki województwa che?mi?skiego. Starostwo rogozi?skie przekszta?cono w1590 r. w tzw. ekonomi?, czyli dobra sto?owe.
Wojny szwedzkie, potem wojna pó?nocna, na d?ugie lata wyniszczy?y gospodark? tego terenu. W latach 1626-29 Szwedzi spalili Radzy?, a w Rogo?nie wysadzili cz?ś? zamku. Podupad? handel, wsie ulega?y wyludnieniu, a mniejsze miasta jak Radzy? i ?asin, który sp?oną? doszcz?tnie w 1719 r., wegetowa?y jako osiedla rolniczo-rzemieślnicze.
W wyniku zaboru z 1772 r. Prusy Królewskie sta?y si? w?asnością „Jego Królewskiej Mości” Fryderyka II, w?adcy Prus. Z dniem 31 stycznia 1773 r. utworzono tzw. Prusy Zachodnie (Westpreussen), które dzieli?y si? na dwie regencje: gda?ską i kwidzy?ską. W okresie walk napoleo?skich na Pomorzu panowa? chaos administracyjny. Przejściowo utworzono departamenty: bydgoski i kwidzy?ski, lecz w sk?ad utworzonego w 1807 r. Ksi?stwa Warszawskiego wszed? tylko departament bydgoski z Radzyniem i okolicą, lecz bez Grudziądza i ?asina. W latach 1812-15 w Radzyniu stacjonowa?y wojska rosyjskie. Po Kongresie Wiede?skim w?adze pruskie przywróci?y na dobre regencj? gda?ską i kwidzy?ską dzieląc je w 1818 r. na powiaty. Regencja kwidzy?ska liczy?a 13 powiatów, wśród których znajdowa? si? tak?e powiat grudziądzki. Od tego roku Grudziądz sta? si? stolicą powiatu. W drugiej po?owie XIX w. Grudziądz - siedziba powiatu - rozwiną? si? w du?e przemys?owe miasto. Niema?e znaczenie dla rozwoju gospodarczego powiatu mia?o uruchomienie w 1878 r. mostu na Wiśle i budowa linii kolejowych, które po?ączy?y Grudziądz z Jab?onowem i Gardeją, a przez most ze Świeciem i Laskowicami. W 1920 r. siedemnaście powiatów Prus Zachodnich przyznano Polsce i utworzono z nich Województwo Pomorskie. Starostwo Powiatowe w Grudziądzu zajmowa?o obszar 780,52 km2 i obejmowa?o 81 gmin wiejskich oraz 69 obszarów dworskich. Pierwszym starostą powiatu grudziądzkiego zosta? Leon Ossowski, a siedziba powiatu mieści?a si? w wybudowanych jeszcze w XIX w. gmachu przy ówczesnej ulicy M?y?skiej, w miejscu, gdzie obecnie stoi budynek Szko?y Podstawowej Nr 13. Zakres obowiązków starosty by? znaczny. Kierowa? on starostwem i Wydzia?em Powiatowym, nadzorowa? Powiatową Kas? Komunalną, Powiatową Kas? Oszcz?dności, Bank Powiatowy i Powiatową Central? Elektryczną. Starosta podpisywa? te? paszporty i przepustki graniczne, prowadzi? dziennik spraw szyfrowych i przygotowywa? program posiedze? Sejmiku Powiatowego.
Podczas kampanii wrześniowej 1939 r. na terenie powiatu grudziądzkiego przez trzy dni toczy?y si? zaci?te walki na linii Osy oraz w okolicach Gruty i Me?na. Podczas okupacji obszar ten wszed? w sk?ad rejencji kwidzy?skiej Okr?gu Rzeszy Gda?sk - Prusy Zachodnie. Lata okupacji to najtragiczniejszy okres w historii powiatu. Zaznaczy?y go wysiedlenia, wywózka na przymusowe roboty do Niemiec i do obozów koncentracyjnych. Przeprowadzano te? fizyczną eksterminacje ludności polskiej poprzez egzekucje, które wykonano m.in. w ?asinie, S?upie, Bursztynowie, Szczepanakch i Radzyniu. Teren ten zosta? wyzwolony przez Armi? Czerwoną w wyniku ofensywy styczniowej 1945 r. Poniewa? do 6 marca 1945 r. trwa?y walki o Grudziądz, funkcj? siedziby nowych komunistycznych w?adz powiatu pe?ni? Radzy?. Po 1945 r. powiat grudziądzki w?ączono do województwa bydgoskiego. W 1951 r. ustalono ostateczne granice powiatów uszczuplając powiat grudziądzki o Radzy? i okolice, które w?ączono do powiatu wąbrzeskiego. Od 1954 r. Grudziądz by? miastem wydzielonym, a jego obszar powi?kszono o kilka sąsiednich osiedli z dawnym folwarkiem miejskim Rządz na czele. W wyniku reformy administracyjnej pa?stwa z 1975 r. utworzono województwo toru?skie i zlikwidowano powiaty. 1 stycznia 1999 r. po raz kolejny zmieni?a si? mapa administracyjna Polski, w której znalaz?y si? ponownie powiaty. Powiat grudziądzki wszed? w sk?ad województwa kujawsko-pomorskiego.
W zakresie administracji kościelnej ca?y obszar dzisiejszego powiatu grudziądzkiego wchodzi? od 1243 r. do 1992 r. w sk?ad diecezji che?mi?skiej. Z dniem 25 marca 1992 r. nale?y do nowo utworzonej diecezji toru?skiej.
|
Kujawsko-Pomorskie
