Powiat Toru?ski Powierzchnia: 1229,71 km² Mieszkanców: 87 821 Województwo: Kujawsko-Pomorskie Miasto powiatowe: Toru?Tablica rejestracyjna: CTR
Miasta: Che?m?a
Gminy: Che?m?a, Czernikowo, Lubicz, ?ubianka, ?ysomice, Oborowo, Wielka Nieszawka, Z?awieś Wielka
Na ziemiach obecnego powiatu toru?skiego ludzie pojawili si? prawie 10 tys. lat temu. Najpierw by?y to hordy koczowniczych myśliwych, potem osiad?ych rolników. Podczas rozbicia dzielnicowego zacz??y wyodr?bnia? si? Ziemie – Che?mi?ska i Dobrzy?ska oraz Kujawy, których losy rozesz?y si? na początku XIII wieku. Wtedy to w?aśnie Ksią?e Konrad Mazowiecki sprowadzi? na te ziemie rycerzy-mnichów Zakonu Krzy?ackiego, by wspomogli go w walce z poga?skimi plemionami Prusów.
Krzy?acy zacz?li przybywa? od 1230 roku w okolice dzisiejszej Ma?ej Nieszawki, gdzie u wiślanej przeprawy zbudowali pierwszy zamek. Po przeprawieniu si? na prawy brzeg rzeki rozpocz?li budow? warowni i miasta Torunia.Szybko rozwijające si? miasto sta?o si? wkrótce centrum ca?ego regionu i jednym z najwi?kszych w pa?stwie, najpierw zakonnym, a potem polskim.Toru? wywiera? przemo?ny wp?yw na charakter otaczających go ziem. Do miasta nale?a?y liczne wsie i folwarki, jak cho?by Przysiek, Bielawy, Ma?e i Wielkie, Mokre, Trzepocz, Gr?bocin, Kaszczorek, Lubicz. Biegnące ku miastu szlaki handlowe z ziem polskich – Dobrzynia (n/Wis?ą), Wyszogrodu (Fordon), Inowroc?awia, Brześcia Kujawskiego i g??bi pa?stwa zakonnego przez Brodnic? i Che?mno kszta?towa?y uk?ad osadniczy i komunikacyjny stanowiący do dziś szkielet powiatu.
Powa?niejszą rol? odegra?a natomiast Che?m?a, dziś jedyne miasto powiatu. Początkowo by?a ona siedzibą biskupstwa, którą w 1824 r. przeniesiono do Pelplina. Che?m?a cho? po?o?ona w cieniu dynamicznie rozwijającego si? Torunia, wywiera?a na region istotny wp?yw jako liczący si? ośrodek ?ycia religijnego, politycznego oraz spo?ecznego, kulturalnego i gospodarczego.Kryzys pa?stwa Zakonu Krzy?ackiego i rozpocz?cie wojny w XV wieku zahamowa?y wcześniej widoczny, cho? burzliwy, rozwój regionu na ca?e pó?wiecze. (Jedna z tych wojen, zako?czona pokojem w Me?nie 1442 roku i wymusi?a na Krzy?akach opuszczenie lewego brzegu Wis?y i zburzenie zamku w Nieszawce, zapoczątkowa?a zaś powstanie polskiej osady i zamku Nieszawa-Dybowo). Kiedy jednak antykrzy?acki bunt ludności - zwyci?ska wojna trzynastoletnia i II pokój toru?ski 1466 roku - przywróci?y Pomorze wraz z Ziemią Che?mi?ską Polsce, rozpoczą? si? dla Torunia i regionu okres wszechstronnego rozwoju. Utrzyma?y si? podzia?y graniczne, tym razem znaczące nowe województwa. Tereny dzisiejszego powiatu toru?skiego znalaz?y si? w obr?bie woj. che?mi?skiego, inowroc?awskiego oraz dobrzy?skiego i stan taki z ma?ymi korektami przetrwa? a? do rozbiorów u schy?ku XVIII wieku.
W wyniku I rozbioru (1772) pó?nocne tereny dzisiejszego powiatu zosta?y zagarni?te przez Prusy i podporządkowane Kamerze (zarządowi) prowincji Prus Zachodnich. Drugi rozbiór (1793) przesądzi? o losie Torunia, terenów za Drw?cą i starostwa dybowskiego na lewym brzegu Wis?y. Zaś po trzecim rozbiorze (1795) tereny Ziemi Dobrzy?skiej wesz?y w obr?b tzw. Prus Nowowschodnich.Po upadku Ksi?stwa ziemie polskie znowu zosta?y rozdzielone. Rzekami granicznymi sta?y si? Drw?ca, na rzecz Prus w okolicach Grabowca oraz na lewym brzegu Wis?y blisko granicy obecnego powiatu, Ton?yna. Symbolem 100-letnich podzia?ów zaborczych są np. Lubicz-Górny b?dący w r?kach imperium rosyjskiego oraz Dolny pod panowaniem pruskiego. Paradoksalnie w?aśnie w tym okresie doszukiwa? si? nale?y początków powiatu toru?skiego. Kolejny podzia? administracyjny z 1887 roku, od?ączy? cz?ś? wschodnią powiatu do nowo tworzonego wąbrzeskiego.
Na prze?omie XIX i XX wieku gospodarka ziem prezentowa?a ju? dobry poziom. Lokalne centrum stanowi?o coraz wyra?niej Czernikowo, do którego przeniesiono z Obrowa kancelari? gminy, otwarto nową szko??, funkcjonowa?o kó?ko rolnicze.Uruchomiona dwadzieścia lat wcześniej jedna z najstarszych w Polsce, linia kolejowa ?ącząca Bydgoszcz z Warszawą, o?ywi?a gospodark? i ściślej związa?a z Toruniem i ziemiami powiatu, tereny na lewym brzegu Wis?y. Szybko rozrasta?a si? te? Che?m?a, stając si? wa?nym ośrodkiem przemys?owym regionu, o?ywi? si? tak?e gospodarczo graniczny Lubicz.
Tereny by?ego zaboru rosyjskiego odzyska?y niepodleg?oś? pod koniec 1918 roku, pruskiego w styczniu 1920 roku, gdy na mocy decyzji zwyci?skich mocarstw przejmowa?y je wojska polskie. Toru? sta? si? stolicą województwa pomorskiego i utworzonego równie? powiatu toru?skiego. W II RP powiat ten obejmowa? dwa miasta i 69 gmin z ziem by?ego zaboru pruskiego. Le?ące za Drw?cą tereny gmin Osówka, Mazowsze, Czernikowo wchodzi?y w sk?ad powiatu lipnowskiego w woj. warszawskim, który to powiat w?ączono do pomorskiego dopiero w 1937 roku.
Po wkroczeniu wojsk niemieckich w 1939 r., lu?ne grupy volksdeutschów rozpocz??y masowe aresztowania, samosądy i egzekucje Polaków. Podobny los spotka? tak?e ?ydów. Liczne Miejsca Pami?ci Narodowej w prawie stu punktach Torunia i powiatu są świadectwem nieszcz?ś? i barbarzy?stwa tej wojny.Wyzwolone w ko?cu stycznia i początkach lutego 1945 roku tereny powiatu przejmowa? zacz??a polska administracja, borykająca si? z wieloma trudnościami, poniewa? straty wojenne by?y bardzo dotkliwe. Mimo, i? rolnictwo ponad miar? d?wiga?o ci??ar industrializacji kraju, stosunkowo szybko uda?o si? w powiecie (ok. 40% ziemi pa?stwowej i spó?dzielczej) uzyska? liczącą si? w skali kraju wydajnoś?.Modernizowana sie? dróg z nieroz?ącznymi na nich liniami PKS sta?a si? wa?nym czynnikiem mobilności mieszka?ców w obliczu rosnącego szybko w latach sześ?dziesiątych i siedemdziesiątych przemys?u Torunia i wzrostu miejsc pracy tak?e w zak?adach Che?m?y i pozosta?ych gminach.
W roku 1975 uleg?y likwidacji powiaty, zaś tworzące go do tej pory gminy znalaz?y si? w granicach województwa toru?skiego, co trwa?o do 1998 roku.Od 1 stycznia 1999 roku powo?any zosta? ponownie powiat toru?ski.
|
Kujawsko-Pomorskie
