Prawdopodobnie początki Cz?stochowy wią?ą si? z osadą i gródkiem broniącym brodu na Warcie. Pierwsza wzmianka o pr??nie rozwijającej si? osadzie targowej, po?o?onej na pograniczu Ma?opolski i Wielkopolski, na skrzy?owaniu rzeki i wa?nego szlaku mi?dzydzielnicowego prowadzącego z Krakowa przez Olkusz i Kalisz do Poznania, pochodzi z dokumentu biskupa krakowskiego Iwona, z roku 1220.
W roku 1370 Cz?stochowa sta?a si? lennem W?adys?awa, ksi?cia opolskiego, palatyna W?gier i wielkorządcy Rusi Halickiej.
Krótki, dwudziestoletni okres dzia?alności W?adys?awa Opolczyka zaznaczy? si? w dziejach Cz?stochowy dwoma wa?nymi faktami, przesądzającymi o jej dalszym rozwoju. By?a to fundacja klasztoru paulinów i uzyskanie praw miejskich.
Na siedzib? dla pauli?skiego konwentu św. Wawrzy?ca, Ksią?? Opolczyk wybra? kośció? po?o?ony na obronnym wzniesieniu, górującym nad Cz?stochową. Hojnie wyposa?y? klasztor nadając mu m.in. po?o?one w sąsiedztwie wsie, folwark i hut? ?elaza. Ofiarowa? równie? zakonowi, sprowadzony z Rusi, obraz Matki Boskiej. Wkrótce, ?askami s?ynący wizerunek Madonny, zaczą? przyciąga? wiernych ze Śląska, Moraw, Prus i W?gier.
Średniowieczne miasto by?o otoczone murami. W ówczesnym rynku sta? ratusz, kramy, sukiennice. ?ycie gospodarcze Cz?stochowy i jej rozwój kszta?towa?y si? pomyślnie dzi?ki licznym przywilejom m.in. na targi, jarmarki, pobieranie myta mostowego. Mieszczanie trudnili si? handlem, rzemios?em ale równie? rolnictwem, ogrodnictwem i hodowlą. Funkcjonowa?y karczmy i zajazdy, cho? obs?ug? coraz liczniejszej liczby pielgrzymów sprawowa?y raczej wsie przyklasztorne.

W tamtych czasach samorząd miasta stanowi?a rada miejska, w której sk?ad wchodzi? burmistrz, trzech rajców urz?dujących oraz sześciu rajców tzw. dawniejszych z g?osem doradczym, rekrutujących si? z poprzednich dwóch kadencji rady.
Na prze?omie XV i XVI wieku rozwój miasta, wówczas przygranicznego, zosta? zahamowany przez liczne kl?ski - najazdy, rabunki, grabie?e i po?ary. Walory obronne wzgórza jasnogórskiego zadecydowa?y o budowie fortyfikacji wokó? zabudowa? klasztornych. Z początkiem XVII wieku, twierdza Jasnogórska zosta?a w?ączona w system zamków obronnych, ciągnących si? ?a?cuchem wzd?u? Jury Krakowsko – Cz?stochowskiej, a stanowiących os?on? przed zagro?eniem od strony Śląska. Obrona twierdzy w 1655 roku, w czasie „potopu szwedzkiego”, niezwykle istotna dla losów wojny polsko-szwedzkiej, spowodowa?a rozprzestrzenienie si? kultu cudownego obrazu Czarnej Madonny, patronki cz?stochowskiej warowni.
Cz?ste dzia?ania wojenne nie oszcz?dza?y miasta. Cz?stochowa by?a niszczona i rabowana. Wiek XVII i XVIII to lata najg??bszego jej upadku. Spad?a o po?ow? liczba mieszka?ców, wiele domów by?o zrujnowanych a sytuacja gospodarcza katastrofalna. Jednak s?awa klasztoru paulinów i cudownego obrazu Matki Boskiej przyciąga?a stale rosnące rzesze pielgrzymów. Na początku XVIII wieku, szybko rozwijająca si? osada podklasztorna, po?o?ona przy drodze wielu?skiej, otrzyma?a prawa miejskie jako Nowa Cz?stochowa.
W wyniku rozbiorów Cz?stochowa wesz?a w sk?ad Królestwa Polskiego. Wiek XIX by? dla niej okresem niebywa?ego rozkwitu. Podwaliny pod dynamiczny rozwój miasta da?o po?ączenie Nowej i Starej Cz?stochowy w jeden organizm miejski. Formalne zatwierdzenie tego faktu nastąpi?o postanowieniem Rady Administracyjnej Królestwa z 19 sierpnia 1826 roku, z równoczesnym nadaniem Cz?stochowie praw i przywilejów przys?ugujących miastom wojewódzkim. Na czele nowego samorządu miasta staną? pierwszy prezydent Cz?stochowy - Józef Gąsiorowski.
Osią kompozycyjną zespolonego organizmu miejskiego sta?a si?, wytyczona z rozmachem arteria komunikacyjna, stanowiąca najkrótsze po?ączenie Starego Miasta z klasztorem i Nową Cz?stochową i doprowadzająca masy pielgrzymów do celu ich w?drówki. Wysadzona drzewami Aleja Najświ?tszej Maryi Panny sta?a si? z czasem najbardziej charakterystycznym elementem miasta.
Na osi Alei wytyczono trzy place: przy Starym mieście przed kościo?em św. Zygmunta – Nowy Rynek, w po?owie drogi w kierunku Jasnej Góry – plac św. Jakuba, przed klasztorem – Rynek Jasnogórski. Zlikwidowano wa?y i okopy stanowiące fortyfikacje ziemne twierdzy jasnogórskiej a u stóp klasztoru za?o?ono parki miejskie. Uruchomienie linii kolei warszawsko – wiede?skiej w 1846 roku da?o miastu nowy impuls rozwoju gospodarczego. Powstawa?y liczne manufaktury i fabryki. Rozwiną? si? przemys? w?ókienniczy, metalurgiczny, drzewny, chemiczny. Wyrazem znaczenia gospodarczego miasta by?a zorganizowana w Cz?stochowie w 1909 roku ogólnokrajowa wystawa gospodarcza.
W latach mi?dzywojennych w Cz?stochowie wybudowano wodociągi i systemy kanalizacji sanitarnej i deszczowej. Powsta?a elektrownia, poprawi? si? stan dróg, uruchomiono komunikacj? miejską. Wzniesiono wiele obiektów u?yteczności publicznej takich jak teatr, budynek starostwa powiatowego, poczt?, szpital, dom rzemios?a, liczne szko?y oraz miejskie boisko sportowe.
Po zako?czeniu wojny, zapad?a decyzja o budowie kombinatu metalurgicznego i uczynieniu z Cz?stochowy siedziby ogólnokrajowego Zjednoczenia Kopalnictwa Rud ?elaza.
By? to fakt o prze?omowym znaczeniu dla miasta. W szybkim tempie powstawa?y osiedla nowej zabudowy mieszkaniowej, w tym dla ludności nap?ywowej znajdującej zatrudnienie w cz?stochowskich zak?adach przemys?owych. Koniecznoś? po?ączenia terenów Huty z terenami nowych dzielnic mieszkaniowych zadecydowa?a o budowie linii tramwajowej, której przebieg sta? si? nową osią kompozycyjną organizmu miejskiego.
Powstanie pa?stwowych wy?szych uczelni: Politechniki i Wy?szej Szko?y Pedagogicznej (obecnie Akademia im. J. D?ugosza), a pó?niej tak?e wy?szych szkó? niepublicznych podnios?o rang? miasta jako znaczącego ośrodka akademickiego.
Dzisiejsza Cz?stochowa jest ?wier?milionowym, wa?nym ośrodkiem gospodarczym, kulturalnym, us?ugowym i administracyjnym o znaczeniu regionalnym. Jest równie? ośrodkiem ruchu pątniczego, który corocznie odwiedzają miliony pielgrzymów.
Panorama miasta, widoczna z Alei Najświ?tszej Maryi Panny, z dominantą wie?y klasztoru Jasnogórskiego jest znana na ca?ym świecie. To Aleje, b?dące z jednej strony g?ówna ulicą handlową – centrum miasta, z drugiej zaś najwa?niejszą w Polsce „Via Sacra” - drogą pielgrzymów zdą?ających na Jasną Gór?, nadają miastu specyficzny walor.