Kościo?y i Parafie Szpitale Policja, Stra? Miejska i Po?arna
Firmy
Pierwsza zachowana wzmianka o wsi ?ory pochodzi z 1258 roku. Nazwa ta zosta?a wymieniona w dokumencie dotyczącym fundacji klasztoru cystersów w Rudach Raciborskich. ?orska osada mia?a by? jedną ze wsi s?u?ebnych dla klasztoru.
24 lutego 1272 roku W?adys?aw Ksią?? Opola i Raciborza dokona? zamiany kilku swoich majątków na wieś ?ory, nale?ącą wtedy do dóbr jednego z jego rycerzy, Chwalisza. W zachowanym odpisie dokumentu wydanego w tym dniu, Ksią?? W?adys?aw stwierdza, ?e zamierza w tym miejscu za?o?y? obronne miasto. 24 luty 1272 roku jest zatem uznawany w ?orach za oficjalną dat? za?o?enia miasta.
Ju? w roku 1291 ?ory, wraz z ca?ym ksi?stwem raciborskim sta?y si? lennem czeskim, gdy? syn ksi?cia W?adys?awa Przemys?aw z?o?y? ho?d lenny królowi Czech Wac?awowi. W roku 1327 kolejny ho?d, z?o?ony tym razem przez syna Przemys?awa, Leszka Janowi Luksemburskiemu umocni? związek lenny tego ksi?stwa z Czechami.
Ju? wkrótce okaza?o si?, ?e mury obronne sukcesywnie budowane przez kilkadziesiąt lat od chwili za?o?enia miasta, przydadzą si? mieszczanom. W roku 1345 król Polski Kazimierz Wielki rozpoczą? wojn?, w wyniku której chcia? przy?ączy? Śląsk pod swe panowanie. Wojska polskie, które wkroczy?y na teren ksi?stwa raciborskiego obleg?y m.in. ?ory, jednak go nie zdoby?y. Sąsiedni Rybnik, który nie mia? murów obronnych zosta? wtedy doszcz?tnie spalony.
Innym zagro?eniem dla śląskich mieszczan w czasie średniowiecza by?a plaga rabunków na drogach, która znacznie utrudnia?a handel. ?ory przystąpi?y zatem w roku 1384 do związku 22 miast śląskich i ziemi wielu?skiej, który mia? temu procederowi zapobiega?. ?ory otrzyma?y wtedy przywilej karania schwytanych przest?pców mieczem. Najprawdopodobniej ten fakt jest powodem, dla którego na ?orskim herbie, oprócz po?owy górnośląskiego or?a znajduje si? w?aśnie skierowany ostrzem w dó? miecz.
Pierwsza po?owa XV wieku to na Śląsku czas wojen husyckich. Wojska husytów pojawi?y si? tak?e pod murami ?or, jednak tak?e i tym razem wojskom nieprzyjacielskim nie uda?o si? zdoby? miasta.
W roku 1526 ?ory wraz z ca?ym Śląskiem wesz?y w sk?ad monarchii habsburskiej. W konsekwencji, w nast?pnym stuleciu tak?e te ziemie sta?y si? areną walk w czasie wojny trzydziestoletniej. Równie? ?ory, n?kane przemarszami wojsk i epidemiami chorób znacznie wtedy zubo?a?y.
Inną plagą dr?czącą miasto by?y liczne po?ary, które niszczy?y drewnianą zabudow? miasta. Po szczególnie du?ym po?arze, który wybuch? 11 maja 1702 roku, a w którym zgin??a wi?ksza cz?ś? mieszka?ców miasta ?ącznie z burmistrzem, pozostali przy ?yciu mieszka?cy postanowili co roku, na pamiątk? tego dnia wyrusza? wieczorem 11 maja w wielkiej b?agalnej procesji z pochodniami, by uchroni? miasto od kolejnych po?arów. Świ?to to obchodzone jest do dziś i bierze w nim udzia? coraz wi?cej mieszka?ców.
Po roku 1740 ?ory przechodzą pod panowanie pruskie. W 1806 po kolejnym po?arze, który zniszczy? wi?kszoś? drewnianej zabudowy miasta, zapad?a decyzja, by miasto odbudowywa? ju? wy?ącznie w formie murowanej. Od tej pory rozpocz?to powolną rozbiórk? murów obronnych, gdy? stanowi?y tanie ?ród?o surowca budowlanego.
W XIX wieku rozpocz??y si? w mieście przemiany gospodarcze. Dotychczasowy charakter miasta utrzymującego si? z rzemios?a, drobnego handlu a nawet rolnictwa zaczą? si? zmieniac na bardziej przemys?owy. W roku 1830 powsta?a tu huta „Waleska”, zaś w 1842 istniejąca do dziś (pod nazwą Odlewnia ?eliwa) huta „Paw?a”. W 1842 roku wybudowano m?yn parowy, nale?ący do rodziny Sternów, w której w 1888 roku urodzi? si? Otto Stern, pó?niejszy laureat Nagrody Nobla z dziedziny fizyki.
Od początku XX wieku wśród mieszkającej w ?orach ludności pochodzenia polskiego (w mieście mieszka?a tak?e spora liczba Niemców oraz cz?onkowie gminy ?ydowskiej istniejącej tu od XVI wieku), pog??bi?a si? ch?? zamanifestowania w?asnej odr?bności narodowej. Powsta?o m.in. Towarzystwo Śpiewacze „Feniks”.
Mieszka?cy ?or walczyli we wszystkich trzech powstaniach śląskich. W trzecim w 1921 roku wzią? udzia? w walkach XIII ?orski Pu?k Piechoty Wojsk Powsta?czych.
Przej?cie w?adzy w ?orach przez polską administracj? nastąpi?o 4 lipca 1922 roku. W tym samym roku ?ory odwiedzi? Naczelnik Pa?stwa Józef Pi?sudski.
W okresie mi?dzywojennym zacz??y si? w mieście tworzy? kolejne polskie organizacje: Towarzystwo Gimnastyczne „Sokó?”, ZHP. W 1922 roku powsta?o polskie Pa?stwowe Gimnazjum im. Karola Miarki, powsta? te? zak?ad wyrobów metalowych „Minerwa”.
W chwili wybuchu II wojny światowej w ?orach mieszka?o 6100 mieszka?ców. Okupacja niemiecka rozpocz??a si? w mieście ju? 1 IX 1939 roku. Miasta broni?y zaledwie si?y os?onowe wojska polskiego (si?y batalionu Obrony Narodowej „Rybnik”, bateria 23 pu?ku artylerii lekkiej). Przeciwko sobie mia?y zaś si?y g?ówne 5 Dywizji Pancernej Wehrmachtu.
?ory, wraz z resztą ziem polskiego Górnego Śląska zosta?y bezpośrednio przy?ączone do Rzeszy. Okupacja trwa?a ponad 5 lat. Krótko przed ko?cem wojny miasto by?o świadkiem „marszu śmierci” wi??niów obozu koncentracyjnego Auschwitz – Birkenau. Na terenie miasta zgin??o wtedy 47 wi??niów. II wojna światowa zako?czy?a si? dla ?or tragicznie. W wyniku przeprowadzonego 24 marca 1945 roku natarcia wojsk radzieckich i czechos?owackich 80 procent zabudowy miasta zosta?o doszcz?tnie zburzone.
Do początku lat siedemdziesiątych ?ory powoli odbudowywa?y si? ze zniszcze?, pozostawa?y jednak ma?ym kilkutysi?cznym miasteczkiem. W związku z rozbudową przemys?u wydobywczego na terenie tzw. Rybnickiego Okr?gu W?glowego, w ?orach rozpocz?to budow? wielkich osiedli mieszkaniowych, w których zamieszkali wraz ze swymi rodzinami, nowi pracownicy okolicznych kopal?. W ciągu kilkunastu lat iloś? mieszka?ców miasta wzros?a do przesz?o 60 tysi?cy.
Śląskie
