Miasta: Knurów, Pyskowice, Sośnicowice, Toszek

Gminy: Knurów, Pyskowice, Sośnicowice, Toszek, Giera?towice, Pilchowice, Rudziniec, Wielowieś

Przesz?oś? terenów dzisiejszego powiatu gliwickiego jest cz?ścią burzliwych dziejów ca?ego Śląska - to historia nast?pujących po sobie wp?ywów polskich, czeskich i niemieckich, zmieniającej si? przynale?ności pa?stwowej oraz wielkich migracji ludności. Nie oszcz?dzi?a tych terenów tatarska po?oga, wojny husyckie, wojna trzydziestoletnia, szwedzka inwazja i zawieruchy wojenne kolejnych wieków, ?ącznie z obiema wojnami światowymi. Zachowane do dziś ślady tych zawi?ych dziejów przypominają jednak równie? o jaśniejszych kartach historii - wznoszono tu wspania?e zamki, dworki i pa?ace, fundowano pi?kne kościo?y, stosunkowo wcześnie zaczą? rozwija? si? przemys?, ?yli na ziemi gliwickiej wybitni ludzie, których imiona znale?? mo?na na tablicach pamiątkowych i obeliskach...


Na terenie powiatu w miejscowości Świbie (gmina Wielowieś) odkryto ślady osadnictwa jeszcze z czasów kultury ?u?yckiej (ok. 2500 lat p.n.e.). Znalezione na cmentarzysku przedmioty pochodzące z Egiptu, Alp i W?gier świadczą o licznych kontaktach handlowych. Kilkadziesiąt stuleci pó?niej - w XII w. - w?aśnie po?o?enie w pobli?u traktu handlowego, wiodącego wówczas z Krakowa do Wroc?awia, wp?yn??o na rozpocz?cie si? wzmo?onej akcji osadniczej na ziemi gliwickiej. Powsta? wtedy w Toszku gród, który zyska? rang? kasztelani. W XIII w. Toszek (1234 r.) i Pyskowice (oko?o 1260 r.) uzyska?y prawa miejskie, a nieco pó?niej nadano je Sośnicowicom.

Do po?owy XVI w. ziemie dzisiejszego powiatu gliwickiego nale?a?y do ró?nych ksi?stw, którymi w?adali przedstawiciele dynastii Piastów Śląskich. Początkowo dominowa?o tutaj ksi?stwo opolsko-raciborskie, w XIV w. - kozielsko-bytomskie i na krótko - gliwickie, wreszcie - opolskie. Po śmierci w 1532 r. Jana II Dobrego, ostatniego ksi?cia z linii Piastów opolskich - jego dobra przej?li Habsburgowie. U schy?ku rządów austriackich Górny Śląsk zosta? podzielony na dwanaście okr?gów (circuli), wśród których widnieje gliwicki i toszecki. W 1733 r. te dwa okr?gi po?ączono w jeden: toszecko-gliwicki.

W 1742 r. prawie ca?y Śląsk, po wkroczeniu wojsk króla pruskiego Fryderyka II, znalaz? si? w granicach Prus. Z dawnych trzech circuli: s?aw?cickiego, gliwickiego i toszeckiego oraz z cz?ści w?ości biskupich utworzono powiat toszecko-gliwicki o powierzchni 2000 km kw. W 1817 r. powierzchni? powiatu zmniejszono do 940 km kw, a oddzielone tereny w?ączono do granicznych powiatów. Do początków XX wieku powiat toszecko-gliwicki ulega? dalszym korektom swych granic. W 1897 r. wydzielono miejski powiat gliwicki.


Przez d?ugie stulecia ziemie dzisiejszego powiatu gliwickiego by?y typowo rolnicze, uprawiano chmiel i warzono piwo, a miasta pe?ni?y funkcj? ośrodków rzemios?a i handlu. W XVIII w. zaczą? rozwija? si? przemys? - początkowo prz?dzalnictwo i tkactwo, pó?niej hutnictwo, w ko?cu - w XIX w. - górnictwo w?gla kamiennego. Wp?yw na aktywizacj? gospodarczą regionu mia?o otwarcie w 1804 r. Kana?u K?odnickiego. Na prze?omie XIX i XX w. rang? ośrodka przemys?owego zyska? - nie nale?ący wówczas do powiatu toszecko-gliwickiego - Knurów, w którym tu? przed I wojną światową uruchomiono kopalni? w?gla kamiennego i produkcj? koksu. Jednak wi?kszoś? obszaru dzisiejszego powiatu gliwickiego zachowa?a charakter rolniczy.

Zmiany granic pa?stwowych po I wojnie światowej nie spowodowa?y zmian w ówczesnych granicach powiatu. Mieszka?cy dzisiejszych ziem powiatu brali udzia? w powstaniach śląskich (1919-21), a w plebiscycie w du?ej cz?ści opowiedzieli si? za przynale?nością do Polski, jednak decyzją mocarstw przy?ączono do niej jedynie Knurów i Giera?towice z przyleg?ymi terenami. Po wybuchu II wojny światowej powiat toszecko-gliwicki jako cz?ś? Rzeszy Niemieckiej w?ączony zosta? do rejencji katowickiej, wchodzącej w sk?ad prowincji górnośląskiej. Po wojnie Śląsk podzielono na województwo wroc?awskie i śląskie. W sk?ad śląskiego wszed? powiat gliwicki, którego granice pozosta?y takie, jak w okresie mi?dzywojennym. W 1950 r., gdy województwo śląskie podzielono na opolskie i katowickie, powiat gliwicki znalaz? si? w województwie katowickim.

Rozwija? si? jako zaplecze rolnicze, pracownicze i mieszkaniowe pobliskich aglomeracji - przemys? ci??ki zdominowa? jedynie przy?ączone pó?niej do Gliwic ?ab?dy i le?ący wówczas poza granicami powiatu gliwickiego Knurów.

Po wprowadzeniu w 1952 r. nowej konstytucji miejsce gmin zaj??y gromady. Mapa powiatu jednak nie uleg?a zmianie. W nowej strukturze organizacyjnej istnia?o 21 jednostek, w tym dwa miasta nie wydzielone z powiatu: Toszek i Pyskowice, jedno osiedle - Wilcze Gard?o i 18 gromad. Liczba gromad zmniejszy?a si? w 1964 r., gdy ?ab?dy z Czechowicami przesz?y do Gliwic. Wprowadzona struktura funkcjonowa?a do 1973 r., gdy znów wrócono do podzia?u powiatu na gminy. Utworzono je w miejscowościach: Pyskowice, Toszek, Wielowieś, Poniszowice, Rudziniec, Sośnicowice, ?ernica i Kamieniec. W 1975 r. wprowadzono podzia? kraju na 49 województw, likwidując jednocześnie powiaty. W rok po likwidacji powiatów przesta?a istnie? gmina Kamieniec, którą w?ączono do gminy Zbros?awice (powiat tarnogórski). W kolejnych latach likwidacji uleg?a gmina Poniszowice przy?ączona do gminy Rudziniec. W 1977 r. siedziba gminy w ?ernicy zosta?a zlikwidowana i przeniesiona do Pilchowic.

1 stycznia 1999 r. powiat gliwicki wróci? na map? administracyjną Polski. Odrodzi? si? w nowym kszta?cie, bo z gminami Knurów i Giera?towice, a bez Kamie?ca.