Miasta :: Katalog Miast :: Witaj w twoim mieście

Pierwszy donios?y akt prawny ustalający podzia? w?adzy i regulujący jej zakresy, jakim by?a uchwalona na początku istnienia II Rzeczpospolitej Konstytucja Marcowa z 17 marca 1921 roku w art. 3 podkreśla oparcie ustroju Rzeczypospolitej Polskiej na zasadzie szerokiego samorządu terytorialnego, nakazując jednocześnie przekazanie samorządom w?aściwego zakresu ustawodawstwa w dziedzinie administracji, kultury i gospodarki. Konstytucja ta w art. 65 do 73 precyzuje niektóre zadania i uprawnienia samorządu, jak równie? określa jego wspó?dzia?anie i nadzór ze strony administracji pa?stwowej.

Chocia? ustawy zapowiedziane art. 3 zosta?y uchwalono dopiero w roku 1933, to nie znaczy, ?e samorządy w tym czasie nie dzia?a?y, Ustawa ta (O cz?ściowej zmianie ustroju samorządu terytorialnego) stanowi?a uzupe?nienie istniejących przepisów modyfikując je w kierunku ujednolicenia ustroju samorządów.

?ącząc w jedno pa?stwo trzy zabory, w których obowiązywa? inny podzia? administracyjny a tak?e rozwini?ty system, chocia? znacznie ró?niący si?, samorządu lokalnego na terenach zaboru pruskiego i austriackiego, spieszono si? z rozwijaniem samorządności tam gdzie jej jeszcze nie by?o, pozostawiając rozwini?tą samorządnoś? tam gdzie ona funkcjonowa?a skutecznie wype?niając brak administracji pa?stwowej. Dekrety Naczelnika Pa?stwa z 4 lutego 1919 roku „O samorządzie miejskim” i „O tymczasowej ordynacji powiatowej” formalnie utrzymywa?y samorządnoś? w by?ych zaborach pruskim i austriackim.

Pomimo ró?nic wynikających z posiadania przez województwo Śląskie autonomii i istnienia samorządowych województw Pozna?skiego i Pomorskiego a tak?e wynikających z przes?anek historycznej przynale?ności do innych pa?stw ró?nic w wielkościach gmin wiejskich samorząd powiatowy po 1933 roku na terenie ca?ego kraju mia? jednolity charakter, przedmiotem jego dzia?ania by?y interesy gospodarcze (budowa i utrzymanie dróg, rozwój drobnej wytwórczości i przemys?u), zdrowotne (budowa i utrzymanie szpitali, nadzór nad opieką medyczną, nadzór nad opieką sanitarną i weterynaryjną) i kulturalne mieszka?ców (nadzór nad stowarzyszeniami kulturalnymi, wspó?praca z samorządami zawodowymi).

Samorząd ten by? jednak tworzony nie w sposób bezpośredni, lecz przez kolegia, do których nale?eli delegowani przez swoje rady, radni gminni oraz cz?onkowie zarządów miast i gmin wchodzących w sk?ad powiatu. Kolegia te wybiera?y cz?onków Rady Powiatu i cz?onków Wydzia?u Powiatowego. Organami tego samorządu by?y; Rada Powiatowa jako organ uchwa?odawczy i kontrolny oraz Wydzia? Powiatowy i Starosta jako organy wykonawcze. Starosta jako organ administracji rządowej by? jednocześnie przewodniczącym Rady Powiatu i Wydzia?u Powiatowego.

W miastach na prawach powiatu obok prezydenta miasta wybieranego przez Rad? Miejską funkcjonowa? organ administracji rządowej w osobie Starosty Grodzkiego. Wydzia? Powiatowy sk?ada? si? z pi?ciu wybieranych na pi?cioletnią kadencj? cz?onków, obradowa? co najmniej raz na miesiąc, wykonując uchwa?y Rady, przygotowując jej obrady, decydując w sprawach nie zastrze?onych do kompetencji Rady i sprawując czynności nadzorcze nad samorządami gmin i miast nie wydzielonych z powiatu. Starosta pe?ni? funkcje organu wykonawczego Wydzia?u Powiatowego, wykonywa? jego uchwa?y, nadzorowa? prac? wójtów i burmistrzów jako organów wykonawczych samorządów gmin i miast nale?ących do powiatu i by? zwierzchnikiem s?u?bowym urz?dników samorządu powiatowego, których jednoosobowo powo?ywa?. Pe?ni? obrazu samorządu powiatowego obrazuje nie tylko ich wewn?trzna organizacja i sposób powo?ywania, ale równie? przychody i sposób kszta?towania bud?etów samorządów. Po roku 1935 ?ród?a dochodów powiatów kszta?towa?y si? średnio w sposób nast?pujący :

dzia?alności gospodarczej na mieniu powiatowym ok. 3%,
wp?ywów z podatków publiczno prawnych obejmujących udzia? w podatkach pa?stwowych i samoistnych podatkach komunalnych ok. 75%,
innych ?róde?, dotacje pa?stwa, subwencje, dotacje Skarbu Śląskiego, op?aty urz?dowe itp. ok. 22%.
Przy tak skonstruowanych dochodach powiaty pomimo ograniczonej samorządności by?y istotnym czynnikiem rozwoju infrastruktury lokalnej mogącym równie? zapobiega? i zwalcza? niektóre „plagi spo?eczne” takie jak analfabetyzm, bezrobocie i nie by? zdanym na pomoc pa?stwa w przypadku zwalczania kl?sk ?ywio?owych.

II wojna światowa przerwa?a okres budowania samorządu w Rzeczpospolitej. Pomimo zdecydowanych ró?nic mi?dzy poszczególnymi zaborami uda?o si? w stosunkowo krótkim czasie zbudowa? administracj? lokalną opartą na samorządach i ponadlokalną samorządowo rządową. Szybki rozwój gospodarczy i cywilizacyjny tego okresu pomimo światowego kryzysu, II Rzeczpospolita zawdzi?cza ogromnej rzeszy dzia?aczy samorządowych, którzy umiej?tnie ?ączyli rozwój swoich w?asnych przedsi?biorstw i gospodarstw z rozwojem gmin, powiatów i ca?ej Ojczyzny.

Po II wojnie światowej na terenach wyzwolonych zacz??y si? tworzy? zr?by administracji samorządowej, tworzonej przez przedwojennych urz?dników. Pomimo wprowadzenia 11 września 1944 roku dekretem PKWN, Rad Narodowych na wzór radziecki, co do zasady ustrój samorządów lokalnych zarówno szczebla gminnego jak i powiatowego by? odwzorowaniem ustroju z II Rzeczpospolitej. Po wyeliminowaniu opozycji,ustawa z 20 marca 1950 roku (O terenowych organach jednolitej w?adzy pa?stwowej) ostatecznie znios?a samorządy lokalne wprowadzając system Rad Narodowych wzorowany na systemie sowieckim wprowadzając zasad? hierarchicznej podleg?ości Rad wybieranych przez mieszka?ców. Rada Gminy podporządkowana by?a radzie Powiatowej ta z kolei Radzie Wojewódzkiej a ta Radzie Pa?stwa. Rady te posiada?y pod nazwą Prezydium kolegialny organ zarządzająco wykonawczy. Prezydia by?y równie? w ten sam sposób podporządkowane hierarchicznie. Stan ten utrwali?a Konstytucja z 22 lipca 1952 roku wprowadzając leninowską zasad? centralizmu demokratycznego. W roku 1961 na XXII Zje?dzie KPZR Nikita Chruszczow sformu?owa? zasady spo?ecznego samorządu komunistycznego. Pa?stwa znajdujące si? pod dominacją ZSRR wesz?y w tzw. faz? rozwini?tych pa?stw socjalistycznych. Na tej fali powa?nie zreorganizowano równie? administracj? terenową PRL. Na mocy ustawy z 29 listopada 1972 w miejsce gromad i zlikwidowanych osiedli utworzono gminy, których granice zachowano w wi?kszości do dnia dzisiejszego, rozdzielając jednocześnie Rady Narodowe od nowych jednoosobowych zespolonych organów administracji pa?stwowej w postaci naczelników gmin i miast, prezydentów miast, wojewodów a tak?e przejściowo naczelników powiatów. Ustawą z 28 maja 1975 wprowadzono dwustopniowy podzia? administracyjny likwidując powiaty powi?kszając liczb? województw do 49.

Powiaty w PRL w początkowym okresie organizacji w?adzy pa?stwowej, spe?nia?y istotną rol? w organizacji administracji terenowej. Po roku 1950 pomimo wielokrotnych prób retuszowania systemu Rad Narodowych nie by?o ?adnych przes?anek, aby organy administracji szczebla powiatowego uto?samia? z samorządem.

Po przemianach w 1989 roku rozpocz?to prace nad odbudową samorządu terytorialnego w Polsce. Ustawą z dnia 8 marca 1990 roku ustanowiono samorząd na szczeblu gminy, nadając gminie osobowoś? prawną, wyposa?ając ją w majątek i szczegó?owo regulując jej zadania obowiązki i przywileje, utrzymując podzia? administracyjny kraju z 1975 roku. Jednocześnie postanowiono o szybkiej odbudowie samorządu na poziomie powiatu i regionu. Po 1993 roku prace nad wdro?eniem samorządu na szczeblu powiatowym i regionalnym uleg?y spowolnieniu jednocześnie administracja rządowa zacz??a obarcza? gminy nowymi zadaniami. Organizowanie si? gmin w stowarzyszenia komunalne powo?ywanie związków mi?dzygminnych i sejmików wojewódzkich potwierdza?o s?usznoś? wprowadzenia samorządów powiatowych i regionalnych.

Ustawą z dnia 5 czerwca 1998 roku zosta? wprowadzony w Polsce samorząd na szczeblu powiatowym. Ustawa w art. 4 wymienia w 22 pozycjach zadania powiatu począwszy od edukacji publicznej poprzez transport i drogownictwo, ochron? środowiska po wspó?dzia?anie z organizacjami pozarządowymi. Ustawa reguluj? równie? sposób powo?ywania radnych i zarządu powiatu a tak?e kompetencje Rady, Zarządu i Starosty, oraz określa ?ród?a dochodów powiatu.

Radni powiatowi wybierani są w wyborach bezpośrednich. Ka?demu pe?noletniemu mieszka?cowi powiatu przys?uguje czynne i bierne prawo wyborcze. Rada wybiera ze swego grona Przewodniczącego, który kieruje jej pracami. Rada wybiera Starost? a na jego wniosek cz?onków Zarządu. Rada posiada zdolnoś? uchwa?odawczą w zakresie zada? ustawowo przyznanych powiatowi. Zarząd jest organem wykonawczym powiatu.

Po ustanowieniu powiatów na okres przejściowy przyj?to Ustaw? o finansowaniu samorządu powiatowego ustalając dochody powiatu g?ównie jako subwencje i dotacje.Średnio dochody bud?etowe powiatów za 2001 rok kszta?tują si? w nast?pujący sposób :

dotacje i subwencje z bud?etu pa?stwa ok. 85%,
udzia? w podatkach publicznych ok. 5%,
dochody w?asne, dochody wynikające z realizacji zada? obcych ok. 10%,
Porównując powiat z okresu II Rzeczpospolitej z powiatem dzisiejszym wida? wyra?ną ró?nic? w ?ród?ach finansowania. Powiat mi?dzywojenny mia? ograniczony samorząd z silną w?adzą wykonawczą Starosty jako urz?dnika reprezentującego administracj? rządową i z stabilnym systemem finansowania, którego g?ównym sk?adnikiem by? udzia? w podatkach publicznych. Powiat dzisiejszy posiada Rad? pochodzącą z bezpośredniego wyboru, Starost? wybieranego przez tą Rad? jednak nie posiada ?róde? finansowych niezale?nych od administracji rządowej przyznającej subwencje i dotacje. Przy zarysowującej si? obecnie tendencji do centralizacji zada? administracyjnych a szczególnie zada? z zakresu finansów publicznych, powiat samorządowy mo?e by? instytucją niezdolną do wykonywania swoich ustawowych zada?. Dostarczy to argumentów zwolennikom ograniczania samorządności spo?ecze?stwa a nas jako spo?ecznoś? lokalną pozbawi mo?liwości samodzielnego decydowania o zadaniach, które realizują powiaty.