Gminy: Tarnowskie Góry, Kalety, Miasteczko Śląskie, Radzionków, Krupski M?yn, O?arowice, Świerklaniec, Tworóg, Zbros?awice
Powiat Tarnogórski znajduje si? w środkowej cz?ści Województwa Śląskiego. Zajmuje obszar 643 km2 i zamieszkuje tutaj prawie 139 tys. (dane z 30 VI 2004 r.) mieszka?ców.
Powiat dzieli si? na 9 gmin, w tym 4 o statusie miasta: Tarnowskie Góry (siedziba w?adz powiatu), Kalety, Miasteczko Śląskie, Radzionków oraz 5 o statusie gmin wiejskich: Krupski M?yn, O?arowice, Świerklaniec, Tworóg, Zbros?awice. Obszar bardzo silnie zaludniony (216 mieszk. na km2) i zurbanizowany (68,7 % ludności w miastach);
Powiat po?o?ony na pograniczu Zag??bia W?glowego (GOP-u), po?udniowa cz?ś? silnie uprzemys?owiona (Tarnowskie Góry, Radzionków), pó?nocno-zachodnie tereny mają charakter rolniczo-leśny (51,7 % pow. powiatu to Lasy Lubliniecko-Świerklanieckie);
Powiat le?y w obr?bie dwóch regionów, cz?ś? pó?nocno-zachodnia w obszarze Niziny Śląskiej (dolina Ma?ej Panwi i Sto?y), pozosta?a cz?ś? na obszarze Wy?yny Śląskiej. Najbardziej charakterystyczną formą jest Grzbiet Tarnogórski, sk?adający si? z odosobnionych wzgórz skalistych (najwy?sze to Ksi??a Góra 353,5 m n.p.m.). G?ówne rzeki: Ma?a Panew, Drama (dorzecze Odry) i Brynica (dorzecze Wis?y), na tej ostatniej sztuczny zbiornik Koz?owa Góra, inne zbiorniki wodne to: Nak?o-Chech?o, Zielona.
W po?udniowej cz?ści powiatu (okolice Radzionkowa) znajdują si? z?o?a w?gla kamiennego. Przemys? skupiony jest g?ównie w Tarnowskich Górach; ponadto: drzewny i papierniczy (Kalety), chem. (Krupski M?yn), hutnictwo cynku i o?owiu (Miasteczko Śląskie), przetwórstwo rolno-spo?. (Radzionków); niski udzia? u?ytków rolnych – 29,1 % pow.; uprawa g?ównie pszenicy, j?czmienia i ?yta; hodowla byd?a i trzody chlewnej. G?ówne trasy komunikacyjne: linie kol. Chorzów-Tczew (magistrala w?glowa) i Tarnowskie Góry – Opole, drogi krajowe Bytom – Ko?obrzeg (nr 11) i Cha?upki – Chmielnik (nr 78) (oraz projektowana autostrada A-1 Ostrawa – Gda?sk).
Turyst. kolej wąskotorowa (1851) na trasie Siemianowice Śląskie – Miasteczko Śląskie. Na terenie Powiatu w gminie O?arowice znajduje si? Mi?dzynarodowy Port Lotniczy Katowice-Pyrzowice (ponad 200 tys. pasa?erów rocznie). Muzea w Tarnowskich Górach i Radzionkowie (Chleba); ośrodki wypoczynkowe (Kalety, Świerklaniec), je?dzieckie (Kalety, Krupski M?yn, Tarnowskie Góry, Zbros?awice); zabytki (zamki, pa?ace, kościo?y) w miastach oraz w wielu wsiach (m.in. Brynek, Kamieniec, Kopienica, ?ubie, Miedary-Kopanina, Nak?o Śląskie, Sza?sza, Świerklaniec, Tworóg, Wilkowice, Zbros?awice), zabytki techniki (Kopalnia Zabytkowa Rud Srebronośnych, Sztolnia „Czarnego Pstrąga”, i in. w: Tarnowskie Góry, Krupski M?yn, Niezdara, Tąpkowice, Tworóg, ?yglinek).
Historia ziemi i powiatu tarnogórskiego
Najstarsze ślady pobytu cz?owieka np. narz?dzia krzemienne i ceramika, na terenie Powiatu Tarnogórskiego pochodzą z ok. 10 - 4 tys. lat pne. z terenów dzisiejszych Tarnowskich Gór i O?arowic. Najstarszą osada w okolicy Repty (dziś dzielnica Tarnowskich Gór)po raz pierwszy wspomniano w bulli papieskiej z 1201 r. Od 1327 r. tereny te wraz z ca?ym ksi?stwem bytomskim przesz?y pod w?adanie królów Czech. od 1526 r. w?adcami byli Habsburgowie.
Odkrycie w okolicach Tarnowic z?o?a kruszców srebronośnych by?o przyczyna pwostania osady górniczej, która szybko zdoby?a dominująca pozycj? w regionie i przekszta?ci?a si? w miasto Tarnowskie Góry. Wydany przez ksi?cia opolskiego Jana II Dobrego i ksi?cia karniowskiego, margrabiego Jerzego von Ansbach "Ordunek Gorny" w 1528 r. sta? si? podstawą pomyślnego rozwoju miasta, które sta?o si? tym samym kolebką nowo?ytnego zag??bia przemys?owego na Górnym Śląsku.
Wraz z rozwojem gospodarczym przybywa?o rezydencji magnackich i szlacheckich: kompleks pa?acowo - parkowy w Świerkla?cu, zamki w Tarnowicach Starych, Reptach, Ptakowicach, Wilkowicach, Zbros?awicach itd.
Po trzech wojnach śląskich w po?owie XVIII w. Ziemia Tarnogórska - tak jak i wi?kszoś? Śląska - dosta?a si? pod w?adanie Hohenzollernów i sta?ą si? cz?ścią Królestwa Pruskiego.
26 listopada 1741 r. król pruski wyda? ordonans nakazujący wydzielenie powiatów (niem. Kreis) i podporządkowanie ich starostom (niem. Landrat). Stolica utworzonego wówczas powiatu formalnie by? Bytom, ale faktyczną siedzibą w?adz Tarnowskie Góry.
Ponownym rozwój gospodarczy tych ziem związany jest z inwestycjami i dzia?alnością hrabiego Fryderyka Wilhelma von Redena. To z jego inicjatywy powsta?a na ziemie tarnogórskiej m.in. kopalnia "Fryderyk" i huta "Fryderyk". Do odwadniania kopalni sprowadzono z Anglii maszyn? parową. Fakt jej uruchomienia sta? si? g?ośny w ca?ej Europie i tutaj zacz??a si? jej wielka światowa kariera.
W 1818 r. w?adze powiatu przeniesiono do Bytomia. Ustawą z dnia 27 marca 1873 r. z pó?nocnej cz?ści powiatu bytomskiego utworzono powiat tarnogórski. W takim kszta?cie doczeka? on ko?ca I wojny światowej. XIX w. przyniós? ze sobą znaczny rozwój przemys?u. Huta "Fryderyk" eksportowa?a swoje produkty do Austrii, Rosji a nawet do Ameryki. Wraz z rozwojem przemys?u nastąpi?a potrzeba budowy linii kolejowych. Początkowo Tarnowskie Góry uzyska?y po?ączenie z Bytomiem, a potem z Lubli?cem. Liczba ludności miasta przekroczy?a 11 tys.
Po I wojnie światowej ziemia tarnogórska zosta?a w 1922 r. podzielona mi?dzy Niemcy i II Rzeczypospolitą. Polski powiat tarnogórski obejmowa? 254,25 km2 i liczy? ponad 66 tys. mieszka?ców. Zacz??y powstawa? nowe fabryki: fabryka papieru w Boruszowicach, huta cynku w Radzionkowie, fabryka chemiczna w Sowicach.
W czasie II wojny światowej Tarnowskie Góry, jak i ca?e mi?dzywojenne województwo śląskie, zosta?y w?ączone do III Rzeszy. Na mocy rozporządzenia nadprezydenta prowincji górnośląskiej z 4 listopada 1941 r., "by?y polski powiat tarnogórski" od 1 kwietnia 1942 r. sta? si? cz?ścią niemieckiego powiatu Beuthen-Tarnowitz. Siedzibą w?adz powiatowych pozosta?y Tarnowskie Góry.
Po wojnie przywrócono podzia? sprzed 1939 r., który zosta? zatwierdzony decyzją wojewody śląsko-dąbrowskiego 27 listopada 1945 r. Ca?oś? ziemi tarnogórskiej zosta?a w?ączona do Polski i znajdowa?a si? w granicach województwa śląsko-dąbrowskiego (pó?niej katowickiego). Powa?niejsze zmiany przeprowadzono w latach 1951-1956 gdy do?ączono tereny z dawnego powiatu bytomskiego, gliwickiego i b?dzi?skiego.
Powiaty zlikwidowano 1 czerwca 1975 r. wprowadzając dwustopniowy podzia? administracyjny na gminy i województwa.
W 1998 r. Sejm RP uchwali? ustaw? o nowym podziale administracyjnym. Region znalaz? si? w granicach województwa śląskiego. W granicach przywróconego Powiatu Tarnogórskiego od 1 stycznia 1999 r. znalaz?y si? nast?pujące miasta: Tarnowskie Góry, Kalety, Miasteczko Śląskie i Radzionków oraz gminy: Krupski M?yn, O?arowice, Świerklaniec, Tworóg, Zbros?awice
|
Śląskie
