Miasta :: Katalog Miast :: Witaj w twoim mieście

Urząd Miejski Lubartów

ul. Jana Paw?a II 12

21-100 Lubartów

tel. 81 855-22-73

Kościo?y i Parafie Szpitale Policja, Stra? Miejska i Po?arna
Firmy

Historia Lubartowa si?ga XVI wieku. Lewartów - Lubartów mo?e poszczyci? si? bogatą i pi?kną tradycją. Podwójna nazwa miasta wią?e si? z rodami jego w?aścicieli Firlejów i Sanguszków. W dniu 29 maja 1543 roku Piotr Firlej z Dąbrowicy, wojewoda Lubelski, otrzyma? od króla Zygmunta Starego przywilej zezwalający na za?o?enie miasta Lewartowa, na terenie wsi ?ucka i Szczekarków. Nazwa Lewartów wywodzi si? od herbu Firlejów "Lewart". Mia?a ona przypomina? mieszka?com w?aściciela oraz stanowi? wizytówk? rodu. Królewski przywilej lokowa? miasto na prawie magdeburskim.
Początkowy wygląd miasta by? nast?pujący: centrum stanowi? kwadratowy rynek z ratuszem. Z rynku wybiega?y w cztery strony świata ulice. W pó?nocnej cz?ści miasta Piotr Firlej wybudowa? dwór mieszkalny, zwany tak?e zamkiem, otoczony pi?knym ogrodem. W niewielkiej odleg?ości od dworu zbudowa? kośció? drewniany pod wezwaniem św. Piotra Aposto?a. Miasto otacza? drewniany parkan z wejściem przez bramy: Lubelską, Kamie?ską i Syrnicką. Ju? wówczas znane by?y nazwy ulic : Lubelska, Kamie?ska, Zatylna, Poboczna, Krzywe Ko?o.
Piotr Firlej zmar? w dziesi?? lat pó?niej, w Lubartowie /1553/. Jego nagrobek znajduje si? w kościele oo. Dominikanów w Lublinie. Lewartów sta? si? s?awny za czasów Miko?aja Firleja, syna Piotra, kalwina, wodza innowierców ma?opolskich. Jako wyznawca nauki kalwi?skiej kośció? katolicki przekaza? kalwinom. W tej sytuacji katolicy zmuszeni byli ucz?szcza? na nabo?e?stwa do wsi ?ucka, gdzie znajdowa?a si? kaplica pe?niąca funkcj? kościo?a parafialnego. Miko?aj Firlej za?o?y? tak?e gimnazjum kalwi?skie z humanistycznym programem nauczania. W rynku zbudowa? kamienice. Sprowadzi? z Holandii, Flandrii i Niemiec rzemieślników i hodowców byd?a. Przywilejem z dnia 21.09.1575 r. zapewni? przybyszom wolnoś? wyznania i rządzenia si? prawem swojego kraju. W 1580 roku nada? przywilej, w którym powo?a? cech zbiorowy : szewców, krawców, kuśnierzy i tkaczy. W ciągu trzydziestu lat jego w?adzy miasto prze?ywa?o okres swego najwi?kszego rozkwitu.
Po śmierci Miko?aja Firleja miasto przesz?o w rządy Miko?aja Kazimierskiego - arianina, o?enionego z El?bietą Firlejówną. Za?o?y? on zbór aria?ski oraz przekszta?ci? szkol? kalwi?ską w aria?ską. Szko?a ta by?a jedną ze znaczniejszych uczelni ró?nowierczych w ówczesnej Polsce. Przybywa?a tu m?odzie? z ca?ego kraju. Organizatorem i rektorem tej szko?y by? Wojciech z Kalisza, absolwent Akademii Krakowskiej. On to przeprowadzi? w gimnazjum aria?skim reform? szkolnictwa, opartą na za?o?eniach humanizmu i w tej sprawie wyda? dzie?o pt. "Schola Lewartowiana restituta", gdzie zamieszczone zosta?y "Prawa szko?y Lewartowskiej". Szko?a istnia?a w latach 1588 -1598.
Spośród nap?ywającej do miasta ludności obcej etnicznie, znaczną cz?ś? stanowili ?ydzi. W 1592 roku stworzyli w?asną gmin? wyznaniową. Najliczniej zamieszkiwali przy ulicy Lubelskiej, gdzie wybudowali synagog?.
Wiek XVII to okres upadku miasta. W czasie "potopu" Lewartów zosta? ograbionyi zniszczony przez Szwedów i przemarsze ró?nych wojsk, do tego stopnia, ?e przez nast?pne kilkadziesiąt lat egzystowa? na poziomie du?ej wsi. Kolejno przechodzi? w r?ce innych rodów magnackich : Zas?awskich, Wiśniowieckich, Lubomirskich.
Ponownie Lewartów rozwiną? si? dopiero w nast?pnym stuleciu, dzi?ki Paw?owi Karolowi Sanguszce, który odziedziczy? dobra lewartowskie, po śmierci ?ony Marianny Lubomirskiej, córki Józefa Lubomirskiego. Pragnąc uczyni? z Lewartowa swoją siedzib? stara? si? podnieś? miasto z upadku gospodarczego, zach?cając mieszka?ców do prowadzenia handlu i rzemios?a. W 1739 roku zawiąza? cech "kunsztu ?elaznego", skupiający wszystkich rzemieślników i potwierdzi? przywileje ju? istniejących cechów. Dokona? przebudowy pa?acu. W latach 1733-1738 wzniós? - w miejscu drewnianej świątyni - kośció? św. Anny, w stylu pó?nego baroku.
Wspólnie z Miko?ajem Krzynieckim ufundowa? w latach 1737-1741 kośció? i klasztor o.o. Kapucynów. Projektantem wszystkich budowli by? Pawe? Antoni Fontana. W tym te? czasie w rynku wybudowa? kilka kamienic. Budowle te kszta?tują wygląd miasta do czasów wspó?czesnych.
Na prośb? Paw?a Karola Sanguszki król August III w przywileju z 22 listopada1744 roku potwierdzi? prawo miejskie, zmieni? nazw? miasta z Lewartowa na Lubartów oraz nada? miastu herb. Nazwa Lubartów nawiązuje do imienia Lubart, domniemanego protoplasty rodu Sanguszków. Nale?y doda?, i? Lubartów by? pierwszym miastem w województwie lubelskim, które otrzyma?o herb z nadania królewskiego. Herb ten ?ączy w sobie wielowiekowe dziedzictwo historyczne miasta. Nawiązuje swoją symboliką do dwóch okresów świetności i jego w?aścicieli Firlejówi Sanguszków. Opis herbu wed?ug przywileju: "... w polu dzielonym w pas, od czo?a czerwonym, na srebrnym koniu w biegu zbrojny rycerz z tarczą na lewym ramieniu, na której z?oty krzy? patriarszy, od podstawy b??kitnym, drzewo zielone, na które skaczą dwa lamparty srebrne. Owalna tarcza umieszczona jest w z?otym kartuszu". Ten?e herb z nadania królewskiego zafunkcjonowa? w Lubartowie dopiero od 10 lutego 1993 roku, kiedy to podj?ta zosta?a Uchwa?a Rady Miejskiej Nr XXXV/197/93 o jego upowszechnieniu.
Pawe? Karol Sanguszko zmar? w 1750 r. w Zahajcach na Wo?yniu. Jego cia?o spocz??o w katakumbach lubelskiego kościo?a o.o. Kapucynów. Natomiast j?zyki serce, w uroczystym pogrzebie, z?o?ono w kościele św. Anny w Lubartowie w rok pó?niej (1751). Po śmierci Paw?a Karola Sanguszki dobrami lubartowskimi zarządzali: jego ?ona Barbara z Duninów Sanguszkowa, Józef Paulin Sanguszko, Anna z Cetnerów Sanguszkowa, Janusz Sanguszko, Konstanty Sanguszko, Mieczys?aw Sanguszko, Karol Sanguszko, Klementyna z Sanguszków hrabina Ostrowska, Ma?achowska. Rodzina Sanguszków w?ada?a miastem przez sto lat (1739-1839 ).
W 1839 roku dobra lubartowskie zakupi? Henryk ?ubie?ski. W stajniach pa?acowych za?o?y? fabryk? fajansu tworząc w mieście zaczątki przemys?u. Wykonywano w niej ceramik?, wzorowaną na wyrobach angielskich Wedgwoodów. Fajansarnia istnia?a w latach 1840-1850. Na skutek afery finansowej Henryka ?ubie?skiego, Lubartów przeją? Bank Polski, który z kolei odsprzeda? go w 1859 roku hrabiemu Stanis?awowi Mycielskiemu. Kilkakrotne po?ary powodowa?y dalszy upadek miasta. Po powstaniu styczniowym Lubartów spotka?y znaczne represje ze strony w?adz carskich. Ró?nymi metodami i środkami prowadzono rusyfikacj?, utrudniano m?odzie?y dost?p do szkó?. Za poparcie udzielone powsta?com, nastąpi?a kasata zakonu oo. Kapucynów w 1867 roku. Rosjanie wybudowali cerkiew, która rozebrana zosta?a po odzyskaniu niepodleg?ości.
W 1866 roku ukaz w?adz carskich zniós? stosunki dominalne miasta, przekreśli? zwierzchnoś? dziedzica, zosta? utworzony powiat lubartowski. W porównaniu z innymi miejscowościami Lubelszczyzny procesy uprzemys?owienia przebiega?y w Lubartowie znacznie wolniej. Pod koniec XIX wieku miasto sta?o si? ponownie zaniedbaną osadą. W 1912 roku najwi?kszymi zak?adami produkcyjnymi by?y: m?yn elektryczny zatrudniający dziewi?ciu robotników oraz browar, w którym pracowa?o siedmiu robotników. Tu? przed I wojną światową uko?czono budow? jednopi?trowego budynku szkolnego dla prywatnego M?skiego Progimnazjum.
Pierwsza wojna światowa dotar?a do Lubartowa w po?owie 1915 roku. Pomimo kilkudniowych walk pomi?dzy wojskami austriackimi i rosyjskimi miasto nie ucierpia?o wiele. Przesz?o w r?ce Austriaków i pozosta?o pod ich zarządzaniem do jesieni 1918 roku.
Od czasu odzyskania niepodleg?ości, miasto zacz??o stopniowo d?wiga? si? z d?ugoletniego zastoju i zacofania. Ju? w listopadzie 1917 roku ?ywą dzia?alnoś? amatorską rozwin??o Polskie Towarzystwo Mi?ośników Sztuki. G?ównym jego celem by?o: "usuwanie pi?tna i nast?pstw d?ugoletniej niewoli" poprzez rozwój nauki, oświaty i kultury. W ko?cu 1919 roku liczy?o 300 cz?onków oraz wyda?o pierwszą "Jednodniówk?". W Towarzystwie rozpocz??a aktywną dzia?alnoś? Wanda Śliwina ps. literacki "Jagienka spod Lublina"- regionalistka, poetka, prozaik, dramaturg, wspó?autorka z Ferdynandem Traczem szkicu monograficznego pt. "Ziemia Lubartowska" /1928/. Równocześnie w Lubartowie nast?puje rozwój gospodarczy. Świadczą o tym: - budowa dróg bitych Lubartów - Lublin, Lubartów - Michów, -początki elektryfikacji, uruchomienie prywatnej elektrowni, - rozwój przemys?u : huta szk?a, betoniarnia, cegielnia, - organizowanie obiektów u?yteczności publicznej : szpital, kino - rozwój mieszkalnego budownictwa murowanego. W 1924 roku zawiąza? si? cech murarski spośród licznych, s?ynących z wysokich kwalifikacji murarzy. Wznosili oni budowle nie tylko w mieście, ale równie? na terenie Królestwa Polskiego, Kijowa, Lwowa, a nawet w Moskwie.
W okresie drugiej wojny światowej Lubartów by? jednym z ośrodków ruchu oporui walki z naje?d?cą. Spod okupacji zosta? wyzwolony w dniu 22 lipca 1944 roku. O wyzwoleniu miasta zadecydowa?a wspólna walka miejscowych oddzia?ów Armii Krajowej i pododdzia?ów 50 pp. 27 Wo?y?skiej Dywizji Piechoty AK pod dowództwem majora Jana Szatowskiego ps. "Kowal". Trzy dni pó?niej 27 Wo?y?ska Dywizja Piechoty AK zosta?a rozbrojona w pobliskim Skrobowie.
Zaczą? si? nowy okres w dziejach historii najnowszej Lubartowa, który wymaga obiektywnego spojrzenia historyków. Wszystkich zainteresowanych, pragnących pog??bi? wiedz? o naszym mieście zapraszamy do Muzeum Regionalnego i Miejskiej Biblioteki Publicznej im. A. Mickiewicza.
Zród?o:http://www.lubartow.pl/?temat=100016