Kościo?y i Parafie Szpitale Policja, Stra? Miejska i Po?arna
Firmy
Na początku XVII wieku na gruntach wsi Rogó?no, nad rzeką So?okiją, powsta?a osada zwana wed?ug tradycji Jelitowem (nazw? swą wzi??a od herbu Zamojskich - Jelita). Niewątpliwie g?ównym pomys?odawcą przedsi?wzi?cia by? kanclerz wielki koronny, twórca ordynacji zamojskiej Jan Zamojski. W 1613 roku osada otrzyma?a nazw? Tomaszów.
Zabudowa przysz?ego miasta skupia?a si? wokó? du?ego kwadratowego rynku. Mając na wzgl?dzie cele obronne, osada otoczona zosta?a wa?ami ziemi. Jej po?o?enie mia?o kapitalne znaczenie dla dalszego rozwoju. Wiód? t?dy wa?ny szlak handlowy z centrum Rzeczypospolitej na jej po?udniowo-wschodnie kresy.
W maju 1621 roku Tomasz Zamojski nada? osadzie miejski przywilej lokacyjny. Ustrój wewn?trzny nowo powsta?ego miasta opiera? si? na prawie magdeburskim. Dokument ten zosta? zatwierdzony przez króla Zygmunta III Waz? dnia 7 pa?dziernika 1621 roku. W?adca nada? miastu tak?e bardzo wa?ny przywilej, prawo sk?adowania soli. Kolejne przywileje nadawane miastu, a tak?e wszechstronna opieka i protekcja fundatora, powodowa?y bardzo pr??ny i szybki jego rozwój. Istnia?y tu liczne cechy rzemieślnicze, mi?dzy innymi cech kowali, garncarzy, stolarzy, stelmachów, kaletników. Oko?o roku 1630 miasto liczy? ju? blisko 4 tysiące mieszka?ców. Pomyślny rozwój Tomaszowa w po?owie XVII w. przerwa?y wojny prowadzone przez Rzeczypospolitą z wojskami Chmielnickiego i ze Szwedami. Wojska kozackie i szwedzkie grabi?y miasto i mordowa?y jego mieszka?ców. Miasto wyludnia?y tak?e epidemie zwane w owych czasach "morowym powietrzem".
W drugiej po?owie XVII wieku ogromny zam?t i zniszczenie spowodowa?y w ordynacji zamojskiej walki o sukcesj? mi?dzy pretendentami do dóbr ordynacji, po bezpotomnej śmierci trzeciego ordynata Jana, wojewody sandomierskiego. W roku 1676 starosta jasielski - Tomasz Brodecki wykorzystując powsta?ą sytuacj?, najecha? i splądrowa? Tomaszów. W drugiej po?owie XVIII wieku wyniszczona i os?abiona Rzeczypospolita uleg?a sąsiednim Mocarstwom: Rosji, Prusom i Austrii. Tomaszów znalaz? si? w zaborze austryjackim. W roku 1775 wielki po?ar zniszczy? znaczną cz?ś? miasta. Pod koniec XVIII wieku kolejni ordynaci, Andrzej i jego syn Aleksander, podj?li prób? odnowy ekonomicznej dóbr ordynackich. W okresie wojen napoleo?skich Tomaszów na krótki okres znalaz? si? w granicach Ksi?stwa Warszawskiego, po Kongresie Wiede?skim (1815) w Królestwie Kongresowym. Wiek XIX to okres wielkich powsta? narodowych, w których tomaszowianie brali czynny udzia?. W powstaniu listopadowym 1830 roku tworzono tu pu?k ochotników pod nazwą "Z?ota Chorągiew Wolności". Podczas powstania styczniowego dzia?a?y w mieście terenowe w?adze powsta?cze tzw. Tomaszowski Rząd Narodowy.
W roku 1866 Tomaszów przesta? by? prywatnym miastem ordynacji, zaś w roku nast?pnym miasto sta?o si? siedzibą w?adz powiatowych. Do wybuchu I wojny światowej Tomaszów funkcjonowa? jako lokalny ośrodek administracji oraz garnizon wojsk cesarskich. Podczas I wojny, w roku 1915 pod Tomaszowem dosz?o do bitwy wojsk rosyjskich, dowodzonych przez gen. O?chowa, z wojskami austriackimi, którymi dowodzi? feldmarsza?ek Mackenson. W roku 1921 Tomaszów odwiedzi? marsza?ek Józef Pi?sudski, który dekorowa? tutaj pu?k kawalerii za udzia? w wojnie polsko-bolszewickiej. W okresie II Rzeczypospolitej miasto zacz??o si? rozwija? gospodarczo i kulturalnie, wzniesiono nowe budowle takie jak: budynek gimnazjum, gmach sejmiku powiatowego, hale targowe, rozbudowano szpital miejski. W mieście dzia?a?y towarzystwa spo?eczno-kulturalne, wychodzi?a tak?e gazeta samorządowa "Ziemia Tomaszowska". Okres II wojny światowej odcisną? krwawe pi?tno na Tomaszowie. Ju? 7 września 1939 roku samoloty niemieckie zbombardowa?y miasto, najbardziej ucierpia?a jego zachodnia cz?ś?, zgin??o wielu mieszka?ców. W dniach 17-20 IX 1939 po?šczone armie "Lublin" i "Kraków", dowodzone przez gen. Tadeusza Piskora, stoczy?y w rejonie Tomaszowa bitw? z okrą?ającymi je wojskami niemieckimi; okrą?enia nie da?o si? prze?ama?, wobec du?ych strat oraz braku amunicji oddzia?y polskie skapitulowa?y. Spieszące z odsieczą wojska Frontu Pó?nocnego dowodzone przez gen. Stefana Dąb-Biernackiego przyby?y za pó?no i po trwających od 22 IX do 27 IX walkach wobec przewa?ających si? wroga tak?e skapitulowa?y. Nasta? dla Tomaszowa d?ugi okres okupacji. Mieszka?cy wzi?li czynny udzia? w walkach w obronie, wysiedlanych przez Niemców, wsi Zamojszczyzny. Dosz?o do otwartych bitew z Niemcami w 1942 roku pod Wojdą, zaś w 1943 roku pod Zaborecznem. Tomaszowscy partyzanci uczestniczyli tak?e w wielu akcjach dywersyjnych, a tak?e w walkach z oddzia?ami UPA w obronie pacyfikowanych przez nacjonalistów ukrai?skich miejscowości polskich. W czasie okupacji hitlerowcy wymordowali oko?o po?owy mieszka?ców miasta (w przewa?ającej mierze pochodzenia ?ydowskiego). Tomaszów poniós? ogromne straty materialne. 21 lipca 1944 roku po ci??kich walkach z Niemcami miasto zaj??y oddzia?y 23 Armii Gwardii I Frontu Ukrai?skiego. W walce o miasto uczestniczy?o tak?e zgrupowanie AK pod dowództwem W. Szczepankiewicza "Drugaka". Nowe w?adze rozpocz??y rządy od wprowadzenia nowych porządków, przede wszystkim politycznych. Przystąpiono do walki z przeciwnikami ideologicznymi. W latach 1944 - 1956 funkcjonowa?o w Tomaszowie wi?zienie NKWD i UB zwane "Smoczą Jamą", do którego trafiali cz?sto byli ?o?nierze AK i BCH, gdzie byli wi?zieni i mordowani. Odbudowa i rozbudowa miasta w latach sześ?dziesiątych i siedemdziesiątych, w okresie tym nastąpi? znaczny rozwój miasta. Tomaszów uzyska? wysokie lokaty w krajowym konkursie "Mistrz Gospodarności".
Zród?o:http://www.tomaszow-lubelski.pl/miasto/historia.htm
Lubelskie
