Nazwa ?uków jest prawdopodobnie związana z topografią terenu i bierze początek od pras?owia?skiego rdzenia; ?ąk-?ug lub ?uk - co oznacza nizin?, obszar bagnisty wzd?u? rzeki, nie pochodzi zaś od nazwy powszechnie u?ywanej dawniej broni - ?uku.

?uków w by? przez wiele stuleci naturalnym centrum historycznej Ziemi ?ukowskiej, która początkowo administracyjnie wchodzi?a w sk?ad województwa sandomierskiego, a od 1474 roku lubelskiego. Pierwotnie obejmowa?a terytorium pó?niejszych powiatów; ?ukowskiego, garwoli?skiego, radzy?skiego, cz?ści pu?awskiego i lubartowskiego, po?ow? siedleckiego i skrawek mi?skiego. W miar? rozwoju innych miast lub z uwagi na sytuacj? polityczną granice Ziemi ?ukowskiej uleg?y zmianom, aby w ko?cu dojś?, do terytorium obecnego powiatu ?ukowskiego.

Brak przekazów ?ród?owych nie pozwala na dok?adne ustalenie daty powstania ?ukowa, Za?o?ony zosta? prawdopodobnie przez któregoś z ksią?ąt piastowskich panujących w dzielnicy krakowskiej w drugiej po?owie XII lub na początku XIII wieku. Wiadomo z dawnych kronik, ?e w 1233 roku - ?uków by? ju? siedzibą kasztelani. Po?o?ony na ówczesnym pograniczu, wśród bagien i lasów stanowi? wa?ny punkt strategiczny. Z pierwszą wzmianką ?ród?ową dotyczącą ?ukowa spotykamy si? przed rokiem 1244, kiedy to ?uków z Lublinem i Sieciechowem zniszczony zosta? w wyniku napadu plemion pruskich.

Od początku istnienia ?uków nara?ony by? na napady wojowniczych sąsiadów. W latach 1241 i w 1244 spustoszy?y gród i Ziemi? ?ukowską najazdy tatarskie. W celu zabezpieczenia wschodnich granic Polski od nieustannych najazdów Ja?wingów, Litwinów i Tatarów, Boles?aw Wstydliwy sprowadzi? do ?ukowa mi?dzy 1250 a 1257 rokiem zakon templariuszy i poczyni? starania o utworzenie biskupstwa ?ukowskiego. Plany te zniweczyli jednak Krzy?acy. W okolicach ?ukowa stoczyli zwyci?skie bitwy z Ja?wingami Boles?aw Wstydliwy w 1264 roku oraz Leszek Czarny w 1278 roku. Zwyci?stwa te jednak nie zdo?a?y powstrzyma? odwetowych wypraw. Wieloletnie walki, grabie?e i zniszczenia doprowadzi?y ?uków do ruiny gospodarczej i wyludnienia.

Popraw? przynios?o nadanie ?ukowowi prawa wolnego miasta i obdarowanie jego mieszka?ców gruntami przez króla Kazimierza Wielkiego w 1369 r. oraz zawarcie w 1385 r. Unii polsko-litewskiej, k?adącej kres napadom Litwy.

Do dalszego wzrostu gospodarczego znaczenia miasta przyczyni?y si? liczne przywileje królewskie. M. in. W?adys?aw Jagie??o nada? miastu w dniu 23 czerwca 1403r. prawo magdeburskie.

Najwi?kszy rozkwit prze?ywa? ?uków w XVI i pierwszej po?owie XVII wieku. W mieście dzia?a?y liczne cechy rzemieślnicze w tym najstarsze, powo?ane w 1505 r. cechy szewców i piekarzy, a tak?e du?a, jak na ówczesne stosunki fabryka sukna. S?ynne miejscowe jarmarki ściąga?y kupców z odleg?ych miast Korony i Litwy, a nawet zagranicy. Stąd bieg?y szlaki handlowe na Mazowsze, Litw?, na po?udnie Ma?opolski i na Ruś. ?uków sta? si? miastem zamo?nym i odgrywa? du?ą rol? gospodarczą w ?yciu kraju. O znaczeniu ?ukowa w XVI wieku świadczy fakt uzyskania w 1526 r. prawa wysy?ania swojego pos?a na Sejm, co by?o udzia?em tylko znaczniejszych miast.

Wojny: polsko-kozacka (1648-1654) i polsko-szwedzka (1655-1660) przerwa?y rozwój miasta oraz przyczyni?y si? do jego upadku politycznego i gospodarczego, z którego nie pr?dko mia?o si? pod?wigną?. Ca?kowitej zag?adzie uleg?y wówczas kośció? farny, zamek z obwa?owaniem i wiele innych budynków. Dosz?a do tego kl?ska morowego powietrza w 1652 r. Lustracja przeprowadzona w 1659 r. stwierdzi?a istnienie zaledwie 37 budynków mieszkalnych.

Tak?e czasy panowania Sasów odbi?y si? ujemnie na losach ?ukowa. Ciąg?ym przemarszom wojsk rodzimych i cudzoziemskich towarzyszy?y: rabunki, dewastacje i gwa?ty. Najgro?niejszy w skutkach by? przemarsz wojsk przez ?uków w 1699 r., kiedy to zniszczono i spalono wiele nowo odbudowanych budynków. Dopiero doba Oświecenia przynios?a pewne o?ywienie polityczne i gospodarcze.

W 1775 r. podniesiono ?uków ponownie do rangi kasztelani, a pod koniec XVIII wieku sta? si? on siedzibą sądu ziemskiego i uzyska? prawo organizowania w?asnego sejmiku.

Nieszcz?ściom nawiedzającym ?uków starano si? zapobiega? stosując ró?nego rodzaju ulgi, które tylko w cz?ści nios?y pomoc. Ponadto ówcześni ojcowie miasta sami dą?yli do podniesienia jego rangi. W tym celu sprowadzono i osiedlono "za murami miasta" w 1629 r. zakon bernardynów, a w 1696 roku zakon pijarów. Bernardyni po?o?yli du?e zas?ugi na polu gospodarczym, m.in. za?o?yli fabryk? grubego sukna, czynną do 1812 roku, natomiast pijarzy doprowadzili do bujnego rozkwitu ?ukowskie szkolnictwo. W 1701 r. w zabudowaniach klasztoru utworzono kolegium, które zas?yn??o wkrótce z wysokiego poziomu nauczania, a w 1733 r. w jego sąsiedztwie powsta? konwikt (internat dla uczniów) dzi?ki fundacji pochodzącego ze szlachty ?ukowskiej Biskupa Krakowskiego ks. Konstantego Felicjana Szaniawskiego. ?ukowskie kolegium jako jedno z pierwszych w kraju wprowadzi?o w ?ycie program Komisji Edukacji Narodowej. Jego wychowankami byli m.in. ks. Jan Krzysztof Kluk - znakomity przyrodnik i teoretyk rolnictwa, ks. Franciszek Salezy Jezierski - post?powy publicysta doby Sejmu Czteroletniego, Bronis?aw Ferdynand Trentowski - filozof pedagog i publicysta oraz inni s?awni ludzie.

Po trzecim rozbiorze Polski, miasto znalaz?o si? przejściowo w granicach zaboru austriackiego. Odebrano mu wówczas wszystkie dotychczasowe przewieje. Po krótkim okresie przynale?ności do Ksi?stwa Warszawskiego na mocy traktatu wiede?skiego w 1815 r. ?uków znalaz? si? w granicach Królestwa Polskiego jako miasto obwodowe województwa podlaskiego. Obwód ?ukowski obejmowa? znaczne terytorium, si?gające a? po Wis??, z ?askarzewem, Osieckiem, Stoczkiem ?ukowskim, ?elechowem, Maciejowicami i St??ycą. ?uków z okolicą sta? si? w tym czasie pr??nym ośrodkiem myśli politycznej oraz patriotycznej postawy spo?ecze?stwa. ?ukowianie brali czynny udzia? w powstaniu litopadowym,a pod pobliskim Stoczkiem gen. J. Dwernicki stoczy? 14 lutego 1831 r. s?ynną zwyci?ską bitw? z wojskami rosyjskimi.

Na prze?omie trzydziestych i czterdziestych lat XIX wieku ?uków sta? si? miejscem dzia?alności konspiracyjnej. Dzia?a? tu Związek Patriotyczny zorganizowany przez m?odzie? ?ukowsko-warszawską w 1839 r. Duszą organizacji by? Karol Levitoux - wychowanek gimnazjum ?ukowskiego. W 1841 r. spisek wykryto i aresztowano w ?ukowie ponad 200 osób z których 14 osadzono w cytadeli Warszawskiej, gdzie Karol Levitoux poniós? m?cze?ską śmier?. Bezpośrednim skutkiem wykrycia spisku by?o pozbawienia ?ukowa szko?y średniej, którą w 1844 r. przeniesiono do Siedlec.

?ukowianie chlubnie zapisali si? w czasie powstania styczniowego. Do wiosny 1865 r. dzia?a?a w okolicy grupa ostatnich powsta?ców z ks. Stanis?awem Brzóską i jego adiutantem - kowalem z ?ukowa Franciszkiem Wilczy?skim, Po rozbiciu oddzia?u przez wojska carskie i schwytaniu powsta?ców ks. St. Brzósk? i Franciszka Wilczy?skiego, stracono ich w maju 1865r w Soko?owie Podl.

Prawie ca?y wiek XIX charakteryzowa? si? w ?yciu ?ukowa zacofaniem gospodarczym. Zmiany na lepsze przynios?o dopiero zbudowanie linii kolejowych Warszawa-Brześ? w latach 1866-1867, ?uków - D?blin w 1876 i ?uków-Lublin w 1893 r.

Druga po?owa XIX stulecia by?a ponadto obrazem pog??biającej si? rusyfikacji oraz licznych represji. J?zyk polski usuni?to ze szkó? i urz?dów. W 1864 r. zniesiono zgromadzenie zakonne bernardynów i pijarów. W rezultacie w mieście, promieniującym dotychczas oświatą pozosta?y zaledwie dwie szko?y elementarne. W latach 1905-1907 przez ?uków i jego okolice przesz?a fala niepokojów rewolucyjnych i walk o szko?? polską. W sierpniu 1905 r. podj?to uchwa?? o utworzenie w ?ukowie gimnazjum, lecz wobec czynionych przez Rosjan trudności musiano si? zadowoli? tylko Szko?ą Handlową, przekszta?coną w gimnazjum miejskie dopiero w 1918 r. W listopadzie 1905 r. miasto by?o widownią strajku szkolnego w sprawie wprowadzenia j?zyka polskiego do szkó?.

Pi?kne karty zapisa?o spo?ecze?stwo ?ukowa i powiatu w czasie okupacji niemieckiej w latach 1915-1918. Zorganizowano wówczas organy w?adzy samorządowej - ?ukowską Rad? Powiatową oraz Rad? Miejską, nie posiadającego ?adnego odpowiednika w ca?ym by?ym Królestwie Polskim. Utworzona wówczas Milicja Obywatelska by?a jedyną polską milicją na terenie trzech zaborów. W ?ukowie i powiecie dzia?a?y: Konfederacja Polska i Polska Organizacja Wojskowa, które w dniu 11 listopada 1918 r. rozbroi?y garnizon niemiecki w mieście.

W latach 1918-1939 ?uków mimo niewielkich osiągni?? gospodarczych by? przodującym miastem województwa lubelskiego pod wzgl?dem ?ycia spo?ecznego, politycznego i kulturalnego, m.in. wydawano w?asne gazety, dzia?a?o Stowarzyszenie Kulturalno-Oświatowe "Ogniwo" z dobrze zorganizowanym teatrem. W 1933 r. uroczyście obchodzono jubileusz 700-lecia miasta, a w 1939 r. spo?ecze?stwo Ziemi ?ukowskiej przekaza?o kopiec - pomnik Henryka Sienkiewicza, usypany niedaleko Woli Okrzejskiej miejsca jego urodzenia.

Stopniowy rozwój miasta przerwa? wybuch II wojny światowej. Na terenie Powiatu Samodzielna Grupa Operacyjna "Polesie" pod dowództwem gen. Franciszka Kleeberga stoczy?a w dniach 3-5 pa?dziernika 1939 r. ostatnią bitw? kampanii wrześniowej pod Kockiem i Wolą Gu?owską, gdzie znajduje si? Dom Kultury Pomnik Czynu Bojowego Kleeberczyków oraz muzeum upami?tniające tą walk?.

Dzia?ania wojenne w 1939 i 1944 r. oraz lata okupacji przynios?y miastu olbrzymie straty ludzkie i materialne. W mieście i powiecie Niemcy dokonali wiele egzekucji i pacyfikacji z których najbardziej tragiczne mia?y miejsce w 1939 roku w ?ukowie, kiedy to zgin??o 90 osób a kilkadziesiąt zosta?o rannych oraz w 1944 r. w Józefowie, gdzie rozstrzelano 191 osób. Na Ziemi ?ukowskiej dzia?a?a dobrze zorganizowana partyzantka: AK, NSZ, BCh i GL-AL. Oddzia?y szkoleniowo-dywresyjne AK i NSZ stacjonowa?y - podobnie jak niegdyś - oddzia? ks. Brzóski wśród bagien i lasów w uroczysku Jata.

W ?ukowie okupant zlokalizowa? zbiorcze getto, w którym umieszczono ?ydów miejscowych i z innych miast, a nawet ze S?owacji, W?gier i Francji. Ludnoś? ?ydowską cz?ściowo wymordowano na miejscu pod pobliską wsią Malcanów reszt? wywieziono do obozów zag?ady w Treblince i na Majdanek.

W dniu 23 lipca 1944 r. miasto zosta?o wyzwolone od okupantów przez Armi? Radziecką wspomaganą przez Oddzia?y Armii Krajowej. Jednak niemieckie bombardowanie przeprowadzone w dniach 24 i 25 lipca 1944 r. zniszczy?y miasto w ponad 80%. Ludnoś? ?ukowa z 12.785 osób w 1939 r. zmala?a do 7.894 osób w 1945 r.

W pierwszych latach powojennych ?ycie ?ukowa cechowa?a stagnacja. Dopiero po roku 1956 nastąpi?o o?ywienie inwestycyjne. Powsta?y nowe zak?ady przemys?owe, osiedla mieszkaniowe i budowle u?yteczności publicznej. ?uków przekszta?ci? si? z ma?ego ośrodka lokalnego w miasto przemys?owo-us?ugowe o du?ym znaczeniu regionalnym, a nawet ogólnokrajowym. Wyrazem tych przemian by? szybki rozwój przestrzenny miasta raz wzrost liczby mieszka?ców, która ju? w 1964 r. przekroczy?a stan z przed wojny, aby w nast?pnym, ?wier?wieczu wzrosną? jeszcze 2,5-krotnie.

Latem 1975 r. w związku z reformą podzia?u administracyjnego ?uków przesta? by? powiatem, to jednak jego oddzia?ywanie na sąsiednie gminy trwa?o nadal, co zresztą potwierdzone zosta?o zlokalizowaniem tu Urz?du Rejonowego. W 1983 r. miasto obchodzi?o 750-lecie swojego istnienia, co zosta?o upami?tnione g?azem-pomnikiem i kilkoma publikacjami. Zród?o:http://www.lukow.pl/index.php?page=mst_hist