Z bada? archeologicznych wynika, ?e okolice Zielonej Góry zamieszkiwa?a ludnoś? s?owia?ska ju? w epoce kamienia, brązu i ?elaza. Pierwsza osada zbudowana zosta?a w ?agodnej dolinie potoku Z?otej ?ączy, w otoczeniu wysokich, zalesionych wzgórz w okresie organizowania przez Mieszka I pa?stwa polskiego i podporządkowania Polsce plemion śląskich. Najstarsza osada mia?a charakter rolniczy. Osad? o charakterze targowym za?o?ono tu zapewne w XII wieku na skrzy?owaniu dróg handlowych wiodących z Poznania do ?agania i dalej na Śląsk i ?u?yce. Z czasem dopiero, wraz z post?pującym rozwojem gospodarczym, wokó? osady zacz?li osiedla? si? rzemieślnicy, powoli przekszta?cając ją w ośrodek miejski.
W kronikach po raz pierwszy wymienia si? Zieloną Gór? w związku z nap?ywem osadników sprowadzonych przez Henryka Brodatego oko?o roku 1222. Osad? zamieszkiwa?a wówczas ludnoś? s?owia?ska zajmująca si? pasterstwem i myślistwem. W roku 1249 osada zielonogórska (wraz z ca?ym ksi?stwem g?ogowskim) przesz?a z rąk Piastów śląskich w r?ce Brandenburgii.
Jak przypuszczają historycy, lokacja miasta w granicach ksi?stwa g?ogowskiego nastąpi?a w okresie rządów Henryka III (1273-1309). Dokument lokacyjny zaginą?, stąd trudności w ścis?ym ustaleniu daty.
Średniowieczne dzieje miasta, rządzonego przez Piastów śląskich, nie nale?a?y do najszcz?śliwszych. Cz?sto gn?bi?y je waśnie i przetargi k?ótliwych ksią?ąt, n?ka?y je zarazy, wojny i po?ary. W roku 1338 kl?ska szara?czy doszcz?tnie zniszczy?a plony w okolicach Zielonej Góry, w roku 1349 epidemia czarnej ospy, zdziesiątkowa?a ludnoś?, pozostawiając przy ?yciu zaledwie 200 osób.
Od po?owy XIV w. Zielona Góra wraz ze Śląskiem znalaz?a si? poza granicami Polski, pod rządami Piastów g?ogowskich, którzy utracili polityczną samodzielnoś? na rzecz niemieckiej dynastii Luksemburgów, panujących w Czechach.

Panorama miasta z 1740r.
Mimo kl?sk, Zielona Góra prze?ywa równie? z?oty okres swego rozwoju na prze?omie XIV i XV wieku. By?y to czasy panowania Piastów śląskich Henryka VIII i Henryka IX. Ksią?? Henryk VIII , tytu?ujący si? - "ksi?ciem zielonogórskim" zamieszka? w Zielonej Górze. Nosi? si? nawet z zamiarem przeniesienia do Zielonej Góry stolicy ksi?stwa. Miasto rozkwita tak?e za rządów Henryka IX (1423 – 1467). W tym czasie zostaje otoczona murem obronnym, bogaci si? na handlu, rzemiośle i uprawie winorośli. Miasto zawdzi?cza tak?e Henrykowi IX odrodzenie zniszczonych przez mróz upraw winnej latorośli. W roku 1466 sprowadza z W?gier, Austrii i Francji nowe gatunki winnego krzewu. Przez d?u?szy czas plantacje winogron obejmowa?y obszar oko?o 1000 hektarów, a produkowane tu wina coraz cz?ściej pojawiają si? na rynkach krajowych i zagranicznych.
Po śmierci Henryka IX, w 1467 roku ksi?stwo po nim obją? jego syn Henryk XI, nie reprezentujący ju? tej myśli politycznej, której by? wierny jego ojciec.
Śmier? Henryka XI (22 lutego 1476 roku) – ostatniego Piasta w ksi?stwie g?ogowskim, sprowadzi?a na ksi?stwo trwającą sześ? lat, „sukcesyjną wojn? g?ogowską”, rozp?taną przez pretendentów do spadku. W jej wyniku Zielona Góra w 1482 roku znalaz?a si? w zasi?gu panowania Jagiellonów. W wyniku wyniszczającej wojny ksi?stwo g?ogowskie wraz z ca?ym Śląskiem obją? W?adys?aw Jagiello?czyk.
Ponowny rozkwit miasta, które d?wign??o si? z ruin po kolejnej „sukcesyjnej wojnie g?ogowskiej” (1488-89) nast?puje w latach 1491-98, kiedy to ksi?stwem g?ogowskim (w granicach królestwa czeskiego) rządzi Jan Olbracht jako namiestnik króla Czech W?adys?awa Jagiello?czyka. Jan Olbracht rządzi tą prowincją do roku 1498. W roku 1499 W?adys?aw Jagiello?czyk przekazuje ksi?stwo g?ogowskie Zygmuntowi Jagiello?czykowi.

Pierwsze murowane domy
W historiografii uznaje si?, ?e panowanie Zygmunta stanowi?o okres najwi?kszego rozkwitu ksi?stwa, a tym samym – Zielonej Góry. Za czasów Zygmunta wzniesiono w mieście pierwsze murowane domy, zaś zielonogórscy sukiennicy i kupcy otrzymali w roku 1505 przywilej sprzeda?y sukna w ca?ej Polsce. Od początków dziejów miasta hodowla owiec i związana z nią produkcja we?ny by?a znana jego mieszka?com. Cech sukienników nale?a? do najbogatszych i najliczniejszych w Zielonej Górze. Znakomite sukna zielonogórskie konkurowa?y w owym czasie ze znanymi w ca?ej Europie wyrobami tkaczy flandryjskich, dlatego te? dobre imi? naszego miasta znane by?o równie? daleko poza granicami kraju.

Zielona Góra z prze?omu XIX / XX wieku
W roku 1526, po śmierci Ludwika Jagiello?czyka, Zielona Góra i ziemi nadodrza?skie znalaz?y si? pod rządami wrogiej Polsce niemieckiej dynastii Habsburgów, które przynios?y miastu nie tylko spory religijne pomi?dzy katolikami i protestantami, ale równie? powa?ny upadek gospodarczy. Zielona Góra wraz z ca?ym ksi?stwem g?ogowskim zosta?a zastawiona niemieckiemu szlachcicowi von Bibersteinowi. Zastaw ten po trzech latach zosta? wykupiony, ale wkrótce ksi?stwo g?ogowskie ponownie zosta?o zastawione ksi?ciu legnickiemu Fryderykowi II. Od tego momentu Zielona Góra sta?a si? jego w?asnością.
Wiele spustosze? dozna?o miasto tak?e w czasie wojny trzydziestoletniej (1618-1648). Dzie?o nawracania zielonogórskich ewangelików zako?czone zosta?o zgodnie z cesarskimi instrukcjami, na?o?eniem na miasto olbrzymiej kontrybucji. Pod koniec wojny w 1646 roku wojska cesarskie przechodzące przez Zieloną Gór? uprowadzi?y ze sobą wszystkie byd?o. Wojna, nieustanne rabunki i po?ary doprowadzi?y miasto do ca?kowitego upadku. Plag? nieszcz?ś? powi?kszy?o jeszcze ci??kie gradobicie (13 sierpnia 1648 roku), które zniszczy?o ca?kowicie zbiory winorośli, a tak?e katastrofalny wylew Odry.
W roku 1626 podczas po?aru wznieconego przez ?o?nierzy spali?o si? niemal ca?e miasto w obr?bie murów. W roku 1631 świetnie zapowiadający si? zbiór winogron uleg? zniszczeniu spowodowanemu przez wojsko szwedzkie, które splądrowa?o Zieloną Gór?, nie oszcz?dzając nawet kościo?ów. W roku 1651 straszliwy po?ar dos?ownie spopieli? miasto; spali?o si? wówczas 660 domów. Po kilku latach kolejny katastrofalny po?ar strawi? domy przy kilku ulicach. Odbudowa miasta trwa?a kilka lat. Mimo to ciemne chmury wcią? wisia?y nad miastem. By? to bowiem okres kontrreformacji.

Procesy czarownic
W Zielonej Górze przed sądami miejskimi w latach 1652-1669 odbywa?y si? g?ośne wówczas „procesy czarownic”, w rezultacie których zgin??o kilkanaście kobiet torturowanych i spalonych na stosie za „kontakty z diab?em”. Wynaturzenia związane z procesami czarownic w Zielonej Górze spowodowa?y, ?e w r.1669 wydano zarządzenie pozbawiające tutejsze sądy prawa wydawania wyroków śmierci na kobiety oskar?one o czary. Procesy nie przynios?y miastu chluby, bowiem jak podają ?ród?a, najd?u?ej trwa?y one w naszym mieście.
W lipcu 1683 r. dosz?o do buntu zielonogórskich czeladników sukienniczych. Niemieccy majstrowie (miasto by?o ju? w du?ym stopniu zgermanizowane) w obawie przed konkurencją, nie dopuszczali do mistrzostwa polskich czeladników. Bezpośrednią zaś przyczyną buntu rzemieślniczej czeladzi sta? si? pobór rekrutów do armii cesarstwa Habsburgów, która mia?a pospieszy? na odsiecz zagro?onemu przez Turków Wiedniowi. Bunt zosta? st?umiony, a zielonogórskie wi?zienia zape?ni?y si? Polakami. Sytuacje takie b?dą si? powtarza? cz?sto, zw?aszcza po przej?ciu w?adzy nad Śląskiem i Zieloną Górą przez królów pruskich.
16 grudnia 1740 r. w dniu rozpocz?cia wojny austriacko-pruskiej do Zielonej Góry wkroczy?y regimenty wojsk pruskich Fryderyka II. W jej ostatecznym wyniku pa?stwo pruskie wzbogaci?o si? o nową dzielnic?; Zielona Góra wraz z wieloma innymi miastami śląskimi znalaz?a si? w pa?stwie Fryderyka II. Królowie pruscy byli ostatnimi w?adcami, którzy przez okres ponad 200 lat rządzili Zieloną Górą. Ludnoś? polska wyparta zosta?a do okolicznych wsi. Mimo zniemczenia miasta, znamiennym faktem by?o przetrwanie do roku 1809 polskiego kościo?a.

W latach 1756-1763 Zielona Góra wciągni?ta zosta?a w wir wojny siedmioletniej. Walki toczy?y si? co prawda w pewnym oddaleniu od Zielonej Góry, jednak ciąg?e przemarsze wojsk pruskich, austriackich i rosyjskich, rekwirujące ?ywnoś?, pasz? i wino, nak?adające kontrybucje, czy wreszcie dopuszczające si? grabie?y i gwa?tów, nie wp?yn??y korzystnie na jego rozwój.
Po zako?czeniu wojny siedmioletniej Zielona Góra sta?a si? miastem garnizonowym.

Pod koniec XVIII stulecia w obr?bie miasta znajdowa?o si? 131 domów, a na przedmieściach 939. Przez mury prowadzi?y trzy bramy. Jedynie 101 dachów krytych by?o dachówką, pozosta?e – gontem lub s?omą. W Zielonej Górze znajdowa?o si? te? 28 folwarków rolnych, trzy gości?ce, dziesi?? m?ynów i 27 foluszy. Poza ratuszem istnia?y dwa budynki nale?ące do magistratu, budynek kupiecki, cztery magazyny, dom winny, cztery browary i szpital. Dom akcyzy, dom celny i magazyny prowiantu by?y w?asnością pa?stwa. W mieście sta?y trzy kościo?y – katolicki, ewangelicki i cmentarny. Obszar winnic wynosi? 700 ha, a produkcja ponad 25 tysi?cy butelek szampana i 160 hektolitrów innych win. Zielona Góra liczy 8321 mieszka?ców (6204 – wyznania ewangelickiego, 2117 – katolickiego).

W roku 1806 Zielona Góra znalaz?a si? na szlaku przemarszów armii Napoleona. W roku 1812 po wybuchu wojny francusko-rosyjskiej przez Zieloną Gór? przesz?y oddzia?y „Wielkiej Armii” spieszącej przeciwko Rosji. Francuska okupacja miasta trwa?a do 8 sierpnia 1813 roku. 27 sierpnia 1813 r. do Zielonej Góry wkroczy?y oddzia?y rosyjskie i pruskie.


Miasto u prze?omu XIX i XX w.
W 1835 roku powsta?o Stowarzyszenie Mi?ośników Rozwoju i Upi?kszania Miasta. Od roku 1852 dzie? Winobrania jest urz?dowo og?aszany przez Rad? Miejską, która nad uroczystością sprawowa?a oficjalny patronat.
W 1853 roku otwarto teatr letni, w latach 1860-1900 w Zielonej Górze powsta?o 13 zak?adów produkujących wódki i koniaki, w 1864 roku otwarto teatr miejski. 1 pa?dziernika 1871 roku nastąpi?o oficjalne uruchomienie odcinka kolei ?elaznej G?ogów – Zielona Góra – Czerwie?sk. W 1873 roku nast?puje uruchomienie produkcji piwa w zielonogórskim browarze. W roku 1876 powstaje Fabryka Budowy Mostów i Konstrukcji Stalowych (dzisiejszy „Zastal”). W 1880 roku powstaje fabryka maszyn w?ókienniczych, a w roku 1883 po?o?ono fundamenty pod fabryk? zgrzeblarek bawe?nianych. Rok pó?niej utworzona zostaje spó?ka akcyjna Angielska Manufaktura Materia?ów We?nianych. W 1886 r. rozpocz?to produkcj? wagonów kolejowych – towarowych i pasa?erskich, powstaje te? pierwsza wytwórnia wódek gatunkowych.