Miasta :: Katalog Miast :: Witaj w twoim mieście

Urzad Miejski Bochnia

ul. Kazimierza Wielkiego 2
32-700 Bochnia

tel. 14 611-84-00

Koscioly i Parafie Szpitale Policja, Straz Miejska i Pozarna
Firmy

Bochnia jest jednym z najstarszych miast Ma?opolski. Cho? mieszka?cy osady warzyli sól ju? w neolicie, to najstarsza zachowana informacja pisana o Bochni pochodzi z 1198 r. a znajduje si? w dokumencie patriarchy jerozolimskiego Monachusa, potwierdzającym nadanie przez rycerza Mikor? Gryfit? - wśród innych dóbr - "sal de Bochegna" - soli z Bochni klasztorowi Bo?ogrobców z Miechowa. Zapewne jeszcze d?ugo Bochnia by?aby jedynie osadą górniczą - prowadzącą co prawda o?ywione i rozleg?e kontakty handlowe (czemu sprzyja?o jej po?o?enie przy wa?nych szlakach komunikacyjnych) - ale tylko osadą, gdyby nie odkrycie tutaj w 1248 r. soli kamiennej. By?o to pierwsze odkrycie soli na ziemiach polskich, tote? uruchomienie wydobycia nie by?o sprawą prostą, zarówno pod wzgl?dem technicznym, jak i finansowym. Nastąpi?o to w roku 1251. W dwa lata pó?niej pomny na profity p?ynące z Bochni, ksią?? Boles?aw Wstydliwy wyda? w Korczynie 27 lutego 1253 roku akt lokacyjny miasta Bochni z licznymi przywilejami; miasto otrzyma?o polską nazw? Bochnia, cho? w akcie lokacyjnym wymieniono równie? niemiecką nazw? osady Salzberg - Solna Góra (góra - ówczesna nazwa szybu), a to ze wzgl?du na zamieszkujących wówczas w Bochni licznych przybyszów ze Śląska.

Górniczy rodowód Bochni znalaz? odbicie w piecz?ciach - rady i ?awy miejskiej. Na najstarszej zachowanej piecz?ci, przywieszonej przy dokumencie z 1364 r. widnieją trzy narz?dzia górnicze zwrócone trzonkami w dó?. Pośrodku m?ot dwustronny (tzw. pucka, lub kijania), pod obuchem m?ota z prawej strony motyka zwana te? gracą, z lewej kilof. Cz?ści ?elazne ozdobione są sześcioramiennymi gwiazdkami. Kopalnia przez wieki dawa?a utrzymanie mieszka?com miasta i okolicznych miejscowości. W nadziei na dostatnie ?ycie przybywali tu przybysze z odleg?ych miast a tak?e z zagranicy. To w?aśnie ?upie zawdzi?cza swój pr??ny rozwój boche?skie rzemios?o, wytwarzające wyroby na jej potrzeby; pierwszy cech powsta? w 1316 roku, w latach najwi?kszej świetności miasta by?o ich 13. Dzi?ki korzystnemu po?o?eniu miasta przy szlakach handlowych z Zachodu Europy na Ruś i do Azji Mniejszej oraz z W?gier nad Morze Ba?tyckie, Bochnia zosta?a w?ączona w mi?dzynarodową wymian? handlową, stając si? wa?nym ośrodkiem tranzytowym. Wzrostowi zamo?ności Bochni i jej mieszka?ców sprzyja?y liczne przywileje ksią??ce i królewskie. W przywileju Boles?awa Wstydliwego otrzyma?a Bochnia uprawnienia jakich nie mia?o wówczas ?adne miasto w Polsce.Poszerzyli je jeszcze W?adys?aw ?okietek i Kazimierz Wielki, któremu Bochnia zawdzi?cza najwi?kszy rozkwit. Za jego panowania wzniesiono ratusz, mury obronne, w 1357 r. powsta? szpital - przytu?ek dla górników, jeden z pierwszych na ziemiach polskich. O wysokim poziomie ?ycia w Bochni świadczy? mo?e fakt, i? ju? w XV wieku miasto posiada?o wodociąg miejski (tzw. rurmus).

Niestety wszystkie te świadectwa świetności Bochni i zamo?ności jej mieszka?ców nie przetrwa?y do naszych czasów. Podczas wojen szwedzkich 1655 - 1657 zrujnowano umocnienia miejskie, kośció? parafialny, podupad? ratusz. Okres najwi?kszego rozwoju Bochni przypada na XIV - XVI wiek. W XIV i XV wieku zaliczano ją obok Krakowa i Sandomierza do najwi?kszych miast Ma?opolski.W wieku XV Bochnia wchodzi?a w sk?ad Sądu Sześciu Miast Prawa Niemieckiego. Dobrobytowi towarzyszy? tak?e rozwój kulturalny. W średniowieczu i odrodzeniu tworzyli w Bochni liczni malarze, rze?biarze, literaci zatrudniani na miejscu bąd? na zamku w pobliskim Wiśniczu. Od XV wieku dzia?a?a w Bochni szko?a miejska, ściśle związana z uniwersytetem krakowskim. Od XVII w. miasto s?yn??o z cudownego obrazu maryjnego w kościele dominikanów, do którego pielgrzymowali mieszka?cy Ma?opolski, Śląska, Spisza i Orawy; dzia?a? tak?e klasztor bernardynów.

Niestety ju? od drugiej po?owy XVI wieku zaczyna si? powolny zmierzch świetności Bochni, który pó?niej przeradza si? w upadek miasta.Rozwojem miasta zachwia?y po?ary, ale najwa?niejszą przyczyną by? regres ?upy, który nastąpi? na skutek zaniedba? w eksploatacji z?ó? oraz rabunkowej gospodarki jej administratorów. Wiek XVII by? dla Bochni pasmem ciąg?ych nieszcz?ś?: epidemii, przemarszów wojsk, podpale?, rabunków. W po?owie XVII wieku w Bochni przebywa?y wojska szwedzkie, ?upiąc ją doszcz?tnie, "dzie?a" doko?czy?y oddzia?y siedmiogrodzkie Franciszka Rakoczego i pó?niej Kozacy, w wyniku czego w 1664 r. w Bochni przetrwa?y zaledwie 54 domy.

W owym czasie ogromnie spad? presti? w?adz samorządowych tak wcześniej wysoki. W 1709 i 1751 r. miasto nawiedzi?y kolejne po?ary. W 1768 r. Bochni? zaj??y oddzia?y konfederacji barskiej, które wyparte zasta?y wkrótce przez wojsko królewskie. W tym czasie miasto siedmiokrotnie przechodzi?o z rąk do rąk. W lutym 1772 roku zaj??y Bochni? wojska rosyjskie a w czerwcu tego roku, w wyniku I rozbioru Polski Austriacy, pod rządami których pozostawa?a do 1918 roku. Ko?cem XVIII wieku zlikwidowano oba boche?skie klasztory (Bernardynów i Dominikanów), rozebrano resztki murów miejskich i ratusz, utworzono cyrku? boche?ski - jednostk? administracji zaborczej,si?gający na wschodzie rzeki Bia?ej pod Tarnowem a na zachodzie graniczący z Krakowem. W 1867 r. cyrku? sta? si? (znacznie okrojony) podstawą urworzenia powiatu boche?skiego. Siedzibą cyrku?u zosta? podominika?ski budynek (obecne Muzeum im. St.Fischera).

W lutym 1846 r. w okolicach Bochni mia?a miejsce krwawa rebelia ch?opska przeciwko dworom szlacheckim, zwana rzezią galicyjską. W?aśnie w tutejszym urz?dzie cyrkularnym znajdowa? si? jeden z g?ównych ośrodków pod?egania ch?opów do krwawych wystąpie? przeciwko szlachcie. Do cyrku?u zwo?ono zabitą i ranną szlacht?, kto nie zginą? od ch?opskiego cepa, kosy lub siekiery, przetrzymywany by? w lochach cyrku?u. Za ka?dego przywiezionego szlachcica mia? pono? starosta boche?ski Carl Bernd wyp?aca? gotówk?. W Bochni zdecydowano o skierowaniu w stron? zaj?tego przez powsta?ców Krakowa wojska z garnizonu boche?skiego, które wraz z bandami ch?opskimi dokona?y okrutnej rzezi oddzia?u powsta?ców pod Gdowem w dniu 26 lutego 1846 r.

W 1817 roku w Bochni za?o?one zosta?o gimnazjum, co przyczyni?o si? do o?ywienia intelektualnego miasta. W latach 1822 - 1826 w Bochni mia?o przejściowo swoją siedzib? biskupstwo tynieckie i seminarium duchowne, co z pewnością równie? nie pozostawa?o bez wp?ywu na o?ywienie umys?owe miasta. Jednak faktyczne odrodzenie nastąpi?o dopiero ko?cem XIX wieku, do czego niewątpliwie przyczyni?o si? uruchomienie w 1856 roku linii kolejowej Wiede? - Kraków - D?bica, przebiegającej przez Bochni?. W tym okresie wybudowano nowe domy, kszta?tujące reprezentacyjne ulice. W 1908 r. powsta? jeden z najnowocześniejszych wtedy wodociągów miejskich w Galicji, w latach pó?niejszych miasto skanalizowano. Kopalnia soli zosta?a zmodernizowana, jednak szybki rozwój konkurencyjnych salin wschodniogalicyjskich spowodowa?, ?e nigdy ju? nie odzyska?a swego dawnego znaczenia.

Bochnia prze?omu stuleci kwit?a pod wzgl?dem ?ycia kulturalnego. W 1886 r. powsta?a pierwsza biblioteka publiczna, gimnazjum osiągn??o bardzo wysoki poziom dydaktyczny dzia?a?y liczne stowarzyszenia, związki akademickie i inne. W 1913 r. otwarto pierwsze sta?e kino. Bochnianom nieobce by?y nurty niepodleg?ościowe. Dzia?alnoś? taką prowadzi?y ró?ne organizacje, ze Związkiem Strzeleckim na czele. O rozmiarze tych dzia?a? mo?e świadczy? ponad dwustuosobowa grupa ochotników, którzy w sierpniu 1914 r. przystąpili do legionów Józefa Pi?sudskiego.

W czasie I wojny Światowej okolice Bochni i samo miasto by?y terenem walk wojsk austriackich i rosyjskich. Armia rosyjska niechlubnie wpisa?a si? w karty historii miasta licznymi grabie?ami i krwawymi mordami na mieszka?cach ?upionych terenów. Lata mi?dzywojenne zaznaczy?y si? pewnymi osiągni?ciami w gospodarce miasta, które nie zdo?a?y jednak umocni? podstaw gospodarczych Bochni, g?ównie z powodu kryzysu jaki prze?ywa?a kopalnia ( grozi?a jej nawet likwidacja). Umocni?y swe znaczenie w?adze samorządowe, cho? w latach dwudziestych mia?y miejsce strajki robotnicze, a w latach trzydziestych ch?opskie.

Sześ? lat II wojny światowej to podobnie jak w ca?ym kraju, okres terroru hitlerowskiego. W grudniu 1939 roku mia?a w Bochni miejsce jedna z pierwszych egzekucji na ziemiach polskich, gdzie okupant zastosowa? zasad? zbiorowej odpowiedzialności. 16 grudnia 1939 r. Jaros?aw Z. Krzyszkowski i Fryderyk Piątkowski - cz?onkowie organizacji "Orze? Bia?y" wywodzącej si? ze wspomnianego ju? Związku Strzeleckiego dokonali zuchwa?ego napadu na posterunek policji niemieckiej. W wyniku parugodzinnej walki zabici zostali dwaj policjanci, w tym komendant posterunku, ci??ko ranni byli tak?e dwaj Polacy. Nast?pnego dnia obaj zostali powieszeni na s?upie latarni przed posterunkiem, a w mieście dokonano aresztowa? oraz wyprowadzono z aresztu Sądu Grodzkiego 29 osób z Bochni i okolic, osadzonych tam za drobne wykroczenia. Ca?ą 52 osobową grup? przep?dzono z r?kami do góry na wzgórze Uzbornia, gdzie grupami zostali rozstrzelani i pochowani w dwóch do?ach na miejscu egzekucji pochowano równie? Piątkowskiego i Krzyszkowskiego, których cia?a zdj?to z latarni dopiero po czterech dniach. ?apanki, wywóz do obozów koncentracyjnych,deportacje na przymusowe roboty do Niemiec - wszystko to sta?o si? udzia?em mieszka?ców Bochni i jej okolic, wspomnie? nale?y tak?e o krwawaj likwidacji getta ?ydowskiego w 1943 roku.

Opisany wcześniej napad na posterunek policji niemieckiej to nie jedyny przyk?ad oporu stawianego okupantowi. W okolicach Bochni dzia?a?y oddzia?y Armii Krajowej, Batalionów Ch?opskich i innych formacji konspiracyjnych. Na terenie ca?ego powiatu boche?skiego znakomicie zorganizowane by?o tajne nauczanie. Przez ostatnich kilkadziesiąt lat Bochnia powi?kszy?a swój obszar i liczb? ludności. Od 1973 r. miasto powi?kszy?o swe granice administracyjne o Chodenice, Do?uszyce, Kurów, Kolanów, cz?ś? Krzeczowa, Gorzkowa, S?omki i Krzy?anowic. W wyniku zmian w podziale administracyjnym kraju przeprowadzonych w 1975 roku zosta? zlikwidowany powiat boche?ski a Bochni? przeniesiono z województwa krakowskiego do nowoutworzonego tarnowskiego. Od stycznia 1999 r. Bochnia na powrót jest siedzibą w?adz powiatu boche?skiego i wchodzi w sk?ad województwa ma?opolskiego.

W ciągu ostatnich dziesi?cioleci wybudowano nowe osiedla mieszkaniowe z najwi?kszym ośiedlem Niepodleg?ości. Powsta?a nowoczesna sie? dróg. W 1984 r. oddano do u?ytku obwodnic? omijającą miasto od po?udnia, co znacznie zmniejszy?o ruch samochodowy w centrum. W tym samym czasie wzniesiono dwa kościo?y: św.Paw?a na wzgórzu Kolanowskim i św.Jana Nepomucena w pobli?u osiedla św.Jana. Miasto posiada sprawnie dzia?ającą komunikacj? miejską i podmiejską, jest w zasadzie w ca?ości zgazyfikowane i w wi?kszości skanalizowane.

Bochnia posiada stosunkowo dobrze rozwini?ty przemys? i us?ugi. Najwi?kszym przedsi?biorstwem, zatrudniającym ponad dwa tysiące pracowników jest "Stalprodukt" S.A. W oparciu o najnowsze technologie walcowania stali "na zimno", wytwarza kszta?towniki stalowe, bariery drogowe, blachy i taśmy elektrotechniczne krzemowe, anizotropowe - transformatorowe oraz izotropowe - prądnicowe. Swoistą boche?ską "specjalnością" sta?y si? produkowane tu przez Zak?ad Urządze? Ch?odniczych "Bolarus", a tak?e pr??nie rozwijające si? prywatne firmy tej bran?y ("Cold", "Igloo") zamra?arki i szafy ch?odnicze dla handlu i przetwórstwa spo?ywczego.

W bran?y spo?ywczej sukcesy odnoszą Palarnia Kawy "Segafredo Zanetti" i "Contimax" (przetwórstwo rybne), znakomite mieszanki i specyfiki zio?owe produkuje boche?ski oddzia? Krakowskich Zak?adów Zielarskich "Herbapol" S.A. Istniejący i tworzący si? przemys? nie stanowi zagro?enia dla środowiska naturalnego. Szansą na dynamiczny rozwój Bochni jest wi?c jej przekszta?cenie w ośrodek turystyki, rekreacji i lecznictwa - w oparciu o walory mikroklimatyczne i turystyczne kopalni soli (ju? w XVI wieku niektórzy podró?nicy odwiedzający boche?ską ?up? np. Jodok Willich z Reszla, napomykali o jej leczniczych w?aściwościach).

W 1981 r. zabytkowe wyrobiska zosta?y wpisane do rejestru zabytków, a w 2000 roku Prezydent RP Aleksander Kwaśniewski podją? decyzj? o uznaniu boche?skiej ?upy za Pomnik Historii. Kopalnia jest niezaprzeczalnie najwi?kszą atrakcją turystyczną miasta. To najstarszy, dzia?ający nieprzerwanie zak?ad wydobywczy w Europie. 750 letnia dzia?alnoś? górnicza stworzy?a podziemny labirynt solnych komór i korytarzy. Solne ściany i stropy sprawiają, ?e przep?ywające przez nie powietrze nasycone jest mikroelementami niezb?dnymi do w?aściwego funkcjonowania organizmów ?ywych. Przez ca?y rok utrzymuje si? tu sta?a temperatura, wysoka wilgotnoś? i stopie? jonizacji oraz du?a zawartoś? chlorków sodu. Ten specyficzny mikroklimat leczy choroby górnych dróg oddechowych, astm? i dolegliwości alergiczne. Celom leczniczym ma s?u?y? komora "Wa?yn" - najwi?ksze podziemne wyrobisko w Europie b?dące dzie?em cz?owieka. Podziemne uzdrowisko dysponuje obecnie 220 ?ó?kami dla amatorów pobytów nocnych. Kuracjusze mają do dyspozycji sal? gimnastyczną, boisko sportowe, kawiarni? i wydzieloną cz?ś? taneczną. Naziemna cz?ś? Uzdrowiska sk?ada si? z komfortowego hotelu oraz centrum rehabilitacji i odnowy biologicznej, które proponuje kuracjuszom mi?dzy innymi: kąpiele pere?kowe i solankowe z hydromasa?em, ok?ady borowinowe, krioterapi?, kinezyterapi?.

Podziemne wyrobiska udost?pnione zosta?y tak?e turystom. Zjazdy odbywają si? szybem sutoris - od XIII wieku nieprzerwanie czynnym. Ma?a pi?trowa winda, zabierająca jednorazowo 12 osób, zwozi kuracjuszy i zwiedzających na g??bokoś? 223 metrów. Potem spacer lub przeja?d?ka kolejką kilkusetmetrowym g?ównym traktem komunikacyjnym na poziomie August w kierunku szybu Campi. Charakter kopalni w Bochni jest specyficzny i niepowtarzalny, sprawia ona wra?enie autentycznie starej i surowej. Jest zdecydowanie mniejsza od Wieliczki i nie ma tu przepychu wielickiego muzeum, dzi?ki temu jednak daje autentyczne wyobra?enie o pracy wykonywanej tu przez 750 lat.

Podziemna kaplica nosi imi? patronki górników solnych b?ogos?awionej Kingi. Z jej postacią wią?e si? legenda dotycząca odkrycia soli w Bochni. G?osi ona mianowicie, ?e cenny kruszec zosta? odkryty w sposób cudowny w?aśnie dzi?ki b?ogos?awionej Kindze. By?a ona córką króla Beli IV, ?oną ksi?cia krakowsko - sandomierskiego Boles?awa Wstydliwego. Ojciec podarowa? córce kopalni? soli w Marmarosz, Kinga średniowiecznym zwyczajem, biorąc ją w posiadanie wrzuci?a do ?upy solnej swój pierście?. Kiedy przyjecha?a do Polski, zaprowadzi?a swego ma??onka do niewielkiej osady nad Babicą i nakaza?a kopa? szyb w ogródku pewnego szewca. W pierwszej wydobytej grudce soli odnaleziono pierście?, który królewna wrzuci?a do szybu w dalekim Siedmiogrodzie. Wybudowany w tym miejscu szyb nazwano Sutoris, co znaczy szewczy. Co prawda historycy inaczej t?umaczą odkrycie z?o?a solnego w Bochni, w zupe?nie nie cudowny sposób, jednak górnicy wielką czcią otaczają b?.King? przypisując jej zdzia?anie licznych cudów m.in. cudowne ugaszenie po?aru w mieście i ?upie.

O?tarz b?.Kingi jest g?ównym wyposa?eniem prezbiterium podziemnej kaplicy. Z soli wykuto ambon? i cztery figury świ?tych. Pomieszczenie nie jest tylko martwym obiektem muzealnym - kilka razy w roku celebrowane są tutaj msze, zdarza?y si? przypadki zawierania związków ma??e?skich. W komorze kieratowej i komorze Rabsztyn ogromne wra?enie sprawiaja wiernie zrekonstruowane drewniane kieraty. Zaprz?gano do nich konie, o które w Bochni szczególnie dbano. Jeden z pracowników zajmowa? si? tylko zwierz?tami, dobrze je karmiono, począwszy od XVIII wieku mog?y przynajmniej raz w roku zobaczy? s?o?ce. Ostatnie dwa konie opuści?y kopalni? w 1956 r. Kopalnia przez ponad siedem stuleci kszta?towa?a charakter Bochni. Wie?e wyciągowe szybów Campi, Trinitatis, Sutoris a tak?e inne obiekty naziemne ?upy wyró?niają krajobraz Bochni spośród dziesiątków innych miast. Nie zachowa?a si? niestety wi?kszoś? szybów. Miejsca w których si? znajdowa?y oznaczone zosta?y wózkami kopalnianymi.

Kopalnia jest najcenniejszym zabytkiem Bochni, jednak godne uwagi są równie? inne obiekty i miejsca. Do takich niewątpliwie nale?y centrum z rynkiem, które przetrwa?o w średniowiecznym uk?adzie urbanistycznym, jeszcze z czasów lokacji. Urokliwe kamieniczki pochodzą z XVIII - XIX wieku. Spokojne uliczki zachowa?y swoje szesnastowieczne nazwy: Oracka, Solna Góra, Floris. Szereg ulic nosi nazwy związane z górnictwem solnym. Cennym zabytkiem sztuki sakralnej jest majestatyczny kośció? farny (od 1997 roku bazylika mniejsza), ufundowany w 1253 r. Obecny wzniesiony ok. 1440 r., wielokrotnie przebudowywany, ozdobiony gotycką fasadą. Wn?trze barokowo - rokokowe. Bazylika jest sanktuarium maryjnym ( znajduje si? tu cudowny, koronowany w 1934 r. obraz Matki Bo?ej Boche?skiej). Obok fary sta?a do niedawna drewniana dzwonnica z początku XVII wieku, jedna z najpi?kniejszych w Polsce, która sp?on??a w 1987 r. Dziś podziwia? mo?na jej udaną rekonstrukcj?. Z parku na wzgórzu Uzbornia rozciąga si? malowniczy widok na miasto i Puszcz?b Niepo?omicką.

Ka?dy kto zawita do Bochni powinien odwiedzi? muzeum. Znajduje si? przy boche?skim rynku w gmachu by?ego klasztoru dominikanow. Za?o?one w 1959 r., nosi obecnie imi? swojego za?o?yciela i zarazem pierwszego kustosza Stanis?awa Fischera. Mimo, ?e przedmiotem jego dzia?alności jest zasadniczo Ziemia Boche?ska, jest czymś wi?cej ni? instytucją o znaczeniu regionalnym. Zaskakuje swym bogactwem ekspozycja kultur pozaeuropejskich (Afryka, Azja, Ameryka Po?udniowa, Ameryka Pó?nocna, Oceania). Ró?norodnością i dobrymi nazwiskami szczyci si? galeria malarstwa polskiego XIX i XX wieku (Bozna?ska, Makowski, Malczewski, Fa?at, Wyczó?kowski). Muzeum posiada cenne zbiory r?kopiśmienne m.in. królewskie dokumenty pergaminowe. Poka?na jest te? kolekcja pamiątek historycznych związanych z Bochnią i jej okolicą, zbiór oko?o 200 świątków, ciekawa grafika ludowa, ceramika, są te? obrazki Nikifora.

Muzeum prowadzi szeroką dzia?alnoś? naukowo - badawczą i publikuje wyniki bada? m.in. w serii Biblioteka Spotka? Muzealnych i w "Roczniku Boche?skim". Jest laureatem nagród Ministra Kultury i Sztuki w konkursie "Najciekawsze wydarzenie muzealne roku". Ekologicznie czysty region, obiekt muzealny jakim jest kopalnia soli, 800 - letnia historia, niepowtarzalna atmosfera miasta, to nie wszystkie atrybuty Bochni. Ciekawe okolice z dworkami podmiejskimi, zespo?em barokowych i renesansowych budowli z XVII wieku w Nowym Wiśniczu, Lipnica Murowana z zabytkami budownictwa drewnianego oraz bliskoś? Krakowa i Wieliczki, a przede wszystkim bliskie sąsiedztwo tak znanych regionów turystycznych jak Beskid Wyspowy i Beskid Sądecki, czynią Bochni? wymarzonym miejscem na co najmniej kilkudniowy wypad. Ka?dy znajdzie tu coś dla siebie.

Tekst opracowano na podstawie: Jan Flasza "Bochnia - przewodnik po mieście".