Urzad Miejski Nowy Sącz
Rynek 1
33-300 Nowy Sącz

tel. 443-53-08

  

---

   
                                

---

Koscioly i Parafie      Szpitale       Policja, Straz Miejska i Pozarna      
Firmy

---

Bazylika św. Ma?gorzaty wybija si? w pejza?u miasta pi?knem swojej architektury. Dzieje tego kościo?a ?ączą si? ściśle z historią Nowego Sącza. Z nim wzrasta? w świetnoś? w wiekach XV i XVI, podupad? w wieku XVIII i początkach XIX w., d?wiga? si? ze zniszcze? pod koniec XIX w.

Najstarszą wzmiank? o nim pozostawi? król Wac?aw II Czeski w dokumencie z dnia 24 kwietnia 1303 r. potwierdzającym patronat biskupów krakowskich nad kościo­?em św. Ma?gorzaty w za?o?onym przez siebie grodzie.

Kośció? ten sta? si? na prze?omie wieku XIII/XIV świątynią miejską. U?ywające do ok. 1329 r. pierwotnej nazwy "Kamienica" - miasto - przyj??o do swej piecz?ci patronk? kościo?a - św. Ma?gorzat? - Pann? i M?czenniczk?, ści?tą ok. 275 r. za wiar? i oplecioną legendą o ujarzmieniu smoka piekielnego.

W początkach XIII w. istnia? ju? - na pó?niejszym lokacyjnym terenie miasta - murowany roma?ski kośció? z wie?ą. Dowodem są: kapitel roma?skiej kolumny od­naleziony w 1920 r. nieopodal kościo?a św. Ma?gorzaty, a ok. 1974 r. wmurowany w ścian? Collegium Maius w Krakowie, fragment pó?kolumny roma?skiej u?ytej jako wtórny materia? budowlany w ścianie prezbiterium obecnego kościo?a, oraz jego wyobra?enie na piecz?ci miejskiej z św. Ma?gorzatą, odciśni?tej w 1329 r. i 1343 r.

Wznoszony w pierwszej ?wierci XIV w. gotycki kośció? św. Ma?gorzaty posiada mury o wątku ceglano - kamiennym i filarowo - szkarpowy system. konstrukcyjny. Jego niewielkie prezbiterium posiada?o ostro?ukowe sklepienie, gotyckie sklepienie nawy wspiera?o si? na kamiennych okrąg?ych kolumnach stojących pośrodku kościo?a, dzieląc go na dwie nawy. Do korpusu dobudowane zosta?y fundowane kaplice: św. Anny - XIV/XV w., W. W. Świ?tych - 1410 r., św. Trójcy - 1418 r., Nawiedzenia Najśw. Marii Panny- 1418 r. Nie posiada? wie?. Przy kościele odbywa?y si? coroczne jarmarki wyznaczone na dzie? św. Ma?gorzaty - 14 lipca. Do miejskiej fary nale?a?o ok. 30 okolicznych wsi.

Przekazem ?ród?owym o kościele jest akt erygowania w nim kolegiaty wydany przez kard. Zbigniewa Oleśnickiego 4 pa?dziernika 1448 r. Kośció? św. Ma?gorzaty uzyska? wy?szy stopie? w hierarchii kościelnej ale i obowiązek zarządzania w imieniu kościo?a wydzielonym dla niego terenem rozciągają­cym si? od Jas?a po Nowy Targ. Kapitu?? wi?kszą two­rzyli czterej pra?aci i czterej kanonicy, mniejszą - ośmiu wikarych. Kapitu?a posiada­?a prawo pe?nienia w imie­niu biskupów w?adzy sądowniczej w sprawach wiary i kościo?a. Do parafii sądeckiej wcielona zosta?a parafia podegrodzka.

Nastąpi?a dalsza rozbu­dowa kościo?a. Powsta?y kaplice: św. Miko?aja - 1453 r., św. Jakuba Aposto?a - 1460 r., św. Jana Ja?mu?ni­ka - 1472 r., św. Andrzeja - 1472 r. Wzniesiono nad za­krystiami kapitularz, a w 1486 r. dobudowano do ju? istniejącego - trójboczne prezbiterium. Z tego okresu rozbudowy kościo?a pochodzą obydwie wie?e.

Mieszcza?stwo sądeckie b?dące opiekunem świątyni przyczynia?o si? do jej upo­sa?enia. Pod koniec XVI w. kolegiata nale?a?a do najlepiej wyposa?onych pod wzgl?­dem architektury i plastyki prowincjonalnych kościo?ów w Polsce.

Nad portalem kamiennym g?ównego wejścia umieszczone by?y tak?e posągi św. Ma?gorzaty, św. Katarzyny, św. Doroty, św. Barbary. Ściany kruchty i prezbiterium zdobi?y freski. O?tarz g?ówny by? tryptykiem z pe?nymi rze?bami N. M. Panny, św. Ma?gorzaty i św. Marcina w środkowej jego cz?ści. P?askorze?bione sceny na jego skrzyd?ach przedstawia?y Nawiedzenie, Narodzenie, Pok?on Trzech Króli i Zmartwy­chwstanie. We wn?trzu ustawionych by?o wówczas siedem o?tarzy, chrzcielnica z 1557 r. " stalle sprawione w 1604 r., pulpit dla śpiewaków. Na belce t?czy umieszczona by?a Pasja i figury M. Bo?ej i św. Jana rze?bione w drzewie. W obr?bie kościo?a znajdowa?y si? trzy chóry.

Na prze?omie wieku XIV/XV wzniesiona zosta?a wie?a pó?nocna, do czego przy­czynili si? kard. Zbigniew Oleśnicki i starosta sądecki Jakub z D?bna. Posiada?a siedem kondygnacji i osobne do niej wejście - by?a stra?nicą miejską. Za wie?ą wzniesiona zosta?a kaplica p.w. Wniebowstąpienia N. M. Panny w 1597 r.

Wie?? po?udniową - dzwonnic? wzniesiono w 1507 r., uszkodzoną po?arem odbudowano przed 1631 r.

Po?ary w latach 1486,1522 i 1611 zniszczy?y wn?trze, nadwyr??y?y mury świątyni to te? ulega?a cz?stym remontom, przeróbkom. W latach 1749 - 1753 dokonano wyburzenia gotyckiego stropu nawy i zastąpiono go p?askim pu?apem. Zdobny pina­klami frontowy szczyt kościo?a zburzono w 1777 r.

Ci??kie czasy dla kolegiaty przyniós? okres zaborów przez Austri? po?udniowych ziem Polski. Dekret zaborcy zamieni? kolegiat? w probostwo, ostatnie jej posiedzenie odby?o si? 14 lipca 1791 r. Oddzielona zosta?a parafia podegrodzka, przy sądeckiej farze pozosta?o 24 okolicznych wsi. Nowosądecka parafia by?a w pierwszej po?owie XIX w. najrozleglejszą w diecezji tarnowskiej. W latach 1785 i 1806 - 1809 nastąpi?y konfiskaty zabytkowych paramentów kościelnych na rzecz skarbu zaborcy.

Kośció? poddano przebudowie w latach 1804 - 1822. Wówczas boczne kaplice po?ączono w ca?oś? tworząc z nich boczne nawy, dwie kaplice rozburzono, korpus kościo?a obni?ono o trzy metry. Wie?? dzwonnic? nadbudowano materia?em rozbiór­kowym z dwóch kondygnacji wie?y pó?nocnej - równając ich wysokości. Otrzyma?y one zmieniony, jednakowy kszta?t he?mów. Szczyt kościo?a otrzyma? barokowy kszta?t, a ściany kopusu i wie? pokryto grubo tynkiem. Usuni?to z wejś? do świątyni dwa gotyckie kamienne portale. Świątynia straci?a gotycki wygląd.

Do odnowienia kościo?a przystąpiono w 1880 r. zabezpieczając jego dach, odna­wiając o?tarze. W okresie mi?dzywojennym przeprowadzono ponowną renowacj?, starając si? we wn?trzu kościo?a zachowa? resztki zabytkowej architektury.

Dzia?ania wojenne w styczniu 1945 r, uszkodzi?y górną kondygnacj? wie?y pó?­nocnej i lewą stron? o?tarza g?ównego. Kośció? wymaga? generalnego odnowienia, do którego przystąpiono w 1955 r. Gospodarze świątyni podj?li w trudnych wówczas w Polsce dla kościo?a latach, nies?ychany wysi?ek pod?wigni?cia jej z nawarstwiających si? przez lata zniszcze? i doprowadzenia do tej świetności w jakiej obecnie si? znajduje.

Kośció? sk?ada si? z opi?tego siedmioma szkarpami prezbiterium zorientowanego na wschód oraz szerszego korpusu naw g?ównej i bocznych. Zakrystie i dawny kapitularz są po stronie pó?nocnej. Ściana przednia korpusu wg??biona jest mi?dzy dwie wie?e. Ni?sza jej kondygnacja wzniesiona z kamienia w XV w. zosta?a nadbu­dowana w 1970 r. ścianą z gotyckiego formatu ceg?y. W niej odtworzono okno dawnego chóru "literackiego". Zwie?czono ścian? attyką balustradową, poza którą widnieje regotyzowany równie? szczyt korpusu kościo?a. Fasad? kościo?a zamykają dwie wie?e, których kamienny o zró?nicowanym uk?adzie wątek murów oczyszczony z tynków, ukazuje ich pi?kno.

Na gotyckim zr?bie kaplicy św. Anny wzniesiona zosta?a w ok. 1460 r. wie?a pó?nocna. Zbudowana z kamiennego ciosu w dolnej cz?ści, powy?ej ceg?y o uk?adzie polskim, wzmocniona na naro?ach ciosami z piaskowca, dzielona jest kamiennymi gzymsami na kondygnacje. Pod gzymsem drugiej kondygnacji, w jej zachodniej fasadzie zdobi ją fryz maswerkowo-herbowy, który tworzą od lewej: tarcza herbowa Odrową? - starosty Jakuba z D?bna, hierogram "IHS", tarcze z Bia?ym Or?em i Pogonią oraz herb D?bno - kard. Zbigniewa
Oleśnickiego. Fryz odkuty jest od nowa, prócz ciosu z maswerkiem. Okna gotyckie z kamiennymi obramowaniami i drzwi od po?udniowej jej strony do ganku (nieistniejącego) wzbogacają jej architektur?. Wie?a ta w średniowieczu, ze wzgl?du na monumentalną kompozycj? i mate­ria? z której jest zbudowana, uchodzi?a za jedną z pi?kniejszych. Obni?ona o dwie kondygnacje w pocz. XIX w. otrzyma?a w czasie ostatniego remontu gotycki w wyrazie he?m. Przybudówka przy niej mieści schody na wie??. Na boniowa­nym portaliku widoczne są rysunki trąbek i pod­pisy tr?baczy z tej hejnalicy oznajmiających godziny w po?owie XVII w.

Wie?? po?udniową odbudowano po po?arze przed 1631 r. w stylu baroku. By?a dzwonnicą, na której do 1917 r. zawieszone by?y cztery dzwony: "Micha? Archanio?" - z 1617 r. o wadze 4847 kg, 204 cm średnicy, "św. Jan" - odlany w 1611, o wadze 2666 kg, 162cm średnicy, "Leon" z 1671 r. o wadze 1600 kg i średnicy 122 cm, "Maria" zwo?ywa? na Anio? Pa?ski. Rekwizycji dzwonów na cele wojenne dokonali Austriacy w 1917 r.

Wie?a ta wzniesiona w rzucie kwadratu, w kondygnacji trzeciej przechodzi w kszta?t ośmio­boczny. Jej pierwotna wysokoś? zaznaczona jest linią litego muru, nad którym w pocz. XIX w. podniesiono jej ściany ceg?ą i ciosami piaskowca uzyskanymi z obni?enia wie?y sąsiedniej.
Na fasadzie zachodniej, pod gzymsem, usy­tuowany jest niewielki fryz pó?nogotycki z?o?ony z ciosów ozdobionych od lewej: gmerkiem i datą "1507", emblematem "IHS", i herbami Polski i Litwy. Poni?ej widnieje renesansowa Pasja. Odkute zosta?y od nowa wed?ug zniszczonych pierwowzorów.

Wie?? oświetlają okna o pó?norenesansowym pokroju i zdobieniu. W cz?ści ośmiobocznej wie?y cztery okrąg?e okna przeplatają si? z okrąg?ymi wn?kami - odkrytymi pod tynkiem w czasie ostatniej renowacji wie?y - których wn?trze wype?­niają malowane na tynku w tonacji czerni i czerwieni popiersia czterech ewangelistów. Ponad nimi obiega wie?? fryz z 28 ma?ych wn?k wype?nionych rysunkiem o motywa­cjach roślinnych. Nakrywa wie?? ośmioboczna kopu?a z latarnią oraz wie?czy krzy? z 1811 r.

G?ówne wejście od strony zachodniej posiada?o do czasu przebudowy w początku XIX w. okaza?y gotycki kamienny portal z "nosami". Usuni?ty znajduje si? we wn?trzu kościo?a w Wielog?owach. Przedsionek nawy g?ównej tworzą dawna kruchta i po?ą­czone z nią w 1920 r. gotyckie kaplice: św. Jakuba, z kryszta?owym sklepieniem i naprzeciwleg?a o sklepieniu krzy?owo - ?ebrowym. Na lewym filarze chóru zabezpie­czona szklanym ekranem widnieje polichromia z 1360 r. przedstawiająca sceny Ostatniej Wieczerzy i Op?akiwanie. Ma tutaj swe miejsce kropielnica pó?nogotycka oraz figura Chrystusa przy s?upie z ko?ca XIX w.

Przez naw? przechodzimy do prezbiterium. Zamkni?te jest trójbocznie i odci?te od nawy wysmuk?ym otworem t?czowym. Sklepienie jest wtórnie ?ebrowane, oparte na gotyckich z XV wieku kamiennych s?u?kach zako?czonych maswerkowymi wspo­rnikami. Wątek ścian widoczny jest w pozostawionych "świadkach".

Trzykondygnacyjny o?tarz g?ówny wprowadzony zosta? w 1648 r. Na konsolach widoczna jest scena Zwiastowania. Środkową, bogato uformowaną cz?ś? o?tarza wype?nia we wn?ce Veraicon z XV w., bizantynizujący, pochodzenia w?oskiego wize­runek Prawdziwego Oblicza Pa?skiego - zwanego równie? Przemienieniem Pa?skim. Jest wschodnim odpowiednikiem Chusty św. Weroniki. Nowosądecki obraz Przemie­nienia Pa?skiego malowany temperą na desce przedstawia twarz Chrystusa w uj?ciu frontalnym okoloną z?oconym nimbem. Obrazo wielkości 68 x 84cm uj?ty jest wąską ramą. W jej dolnej cz?ści wyryty jest w 1636 r. napis w j?zyku ?aci?skim.

Pierwsza historyczna wzmianka o tym obrazie jako b?dącym w Nowym Sączu pochodzi z ko?ca XVI w. i związana jest z klasztorem OO. Franciszkanów, w którym pozostawa? do 1785 r. Po kasacji klasztoru znalaz? swoje miejsce w kościele św. Ma?gorzaty. Od 1894 r. pozostawa? w prawym bocznym o?tarzu nawy g?ównej. Uro­czyście przeniesiony zosta? w 1973 r. przez ówczesnego metropolit? krakowskiego Karola Wojty?? do o?tarza g?ównego. Z obrazem Przemienienia Pa?skiego związane są podania. Pierwsze spisane zosta?o w 1661 r. G?osi ono, ?e: "Obraz namalowany przez św. ?ukasza Ewangelist? znajdowa? si? na początku w Jerozolimie a nast?pnie na skutek uk?adów mi?dzy Portą Otoma?ską a Moskwą sta? si? w?asnością cara moskiewskiego. Ten z kolei mia? go podarowa? królowi czeskiemu Wac?awowi, który przebywa? czasowo na W?grzech. Gdy pos?owie z tym obrazem na W?gry jechali wówczas przez wieś Kamienic?, tj. miejsce, gdzie pó?niej lokowano Nowy Sącz, wóz staną?, bo konie i wo?y ciągnące go nie chcia?y jecha? dalej. Wezwany pustelnik z III zakonu św. Franciszka kaza? rozpakowa? wóz i ująwszy obraz Przemienienia Pa?­skiego poleci? go wy?o?y? i tu pozostawi?. Wóz teraz móg? spokojnie odjecha?. Król Wac?aw dowiedziawszy si? o tym wydarzeniu, kaza? za?o?y? w tym miejscu miasto Nowy Sącz, a w wybudowanym przez siebie klasztorze w r. 1297 OO. Franciszkanów ten obraz umieści?".

Górną cz?ś? o?tarza stanowi posąg Matki Boskiej z Dzieciątkiem w promienistej chwale. W niszach św. Wojciech i św. Stanis?aw - Bp. W polach bocznych w niszach posągi św. Piotra, św. Paw?a i Ewangelistów. Treś? o?tarza uzupe?niają popiersia Ojców Kościo?a i posą?ki proroków Moj?esza i Arona. W zwie?czeniu posąg Matki Boskiej Bolesnej. Wota dzi?kczynne przynale?ą do wizerunku Przemienienia Pa?­skiego. Na ścianie pó?nocnej zachowa?a si? polichromia z 1360 r. ze scenami m?­cze?stwa św. Jakuba, św. Bart?omieja, postacią św. Doroty i sceną Ukrzy?owania. Odkryta zosta?a w 1970 r.

Fryz na tej ścianie z?o?ony jest z pochodzącej z warsztatów sądeckich rze?by Madonny z trzeciej ?wierci XIV w. oraz p?askorze?b dwunastu aposto?ów - koniec XIV w. P?askorze?by ofiarowane zosta?y kościo?owi jako wotum rycerzy biorących w 1410 r. udzia? w bitwie grunwaldzkiej.

Obok o?tarza wejście do zakrystii wykonane w 1956 r. Drugie wejście z prezbite­rium obramowane jest gotyckim portalem z XIV/XV w. w których drzwi okute ?elazem
z krzy?ującymi si? listwami pochodzą z XVI w. Witra?e w oknach prezbiterium przed­stawiające Chwa?? Chrystusa Przemienionego wykona?a art. - mal. Teresa Reklewska - autorka tak?e pozosta?ych witra?y w świątyni w latach 1976- 1979.

W po?udniowej ścianie prezbiterium wejście prowadzi do kruchty, w której zacho­wa?o si? gotyckie sklepienie krzy?owo - ?ebrowe. Obok wmurowane są tablice epita­fijne proboszczów fary z XIX w. i pocz. XX w. oraz katechety. Usuni?ty na pocz. XIX w. gotycki portal z wejścia wmurowany jest w po?udniową ścian? Domu Gotyckiego w 1913 r.

Na belce t?czy zdj?tej w 1826 r. i ponownie wbudowanej w prześwit ściany w 1973 r. ustawione jest pó?nogotyckie, z pocz. XVI w. Ukrzy?owanie. Pod ?ukiem t?czowym ustawiona jest renesansowa chrzcielnica, od 1557 r. pozostająca w tym kościele.

W nawie g?ównej - nad którą wznosi si? ?elbetowe sklepienie - przy ścianie t?czowej ustawione są dwa o?tarze, pó?norenesansowe, przekszta?cone pod koniec XIX w. O?tarz prawy pozostaje p.w. Matki Bo?ej. Jego tytularnym obrazem jest XVI-wieczny wizerunek Matki Bo?ej z Dzieciątkiem adorowanej przez anio?y.

Usytuowany symetrycznie o?tarz bli?niaczy poświ?cony jest Trójcy Świ?tej, której przedstawienie w obrazie pochodzi z XVII w. Nad tym o?tarzem, na bocznej ścianie nawy wisi obraz historyczno-wotywny datowany na ok. 1620 r. Wyró?niający si? wysoką klasą artystyczną obraz nosi tytu? "Adoracja Trójcy Świ?tej". Jest on na terenie Polski najstarszym i najokazalszym zabytkiem tego rodzaju przedstawienia Opieku?stwa Matki Bo?ej, or?dującej wraz z św. Dominikiem i św. Franciszkiem do Boga w Trójcy Jedynego o odwrócenie gniewu, którego zapowiedzią dla ludu są trzy strza?y w r?ku Chrystusa. Kl?czące w dolnej partii obrazu postacie duchownych i świeckich, wśród których jest papie? Grzegorz XV i król Zygmunt III Waza, reprezen­tują ówczesny ?ad spo?eczny. Donatorem obrazu by? ks. Stanis?aw Wcianecki z Biegonic w czasie grasującej tam zarazy. Twórcą dzie?a by? Wawrzyniec Cieszy?ski - malarz z szko?y Dolabelli w Krakowie.

O?tarz rokokowy przy ścianie pó?nocnej nawy zosta? wykonany w 1760 r. Jest on wysokiej klasy snycerskim dzie?em. W o?tarzu znajdujący si? obraz św. Józefa malo­wa? - na zamówienie rzemieślników sądeckich - art. - mal. Boles?aw Barbacki w 1938 r. Na konsolach umieszczone rze?by przedstawiają po stronie lewej - El?biet? i Zachariasza, po prawej - św. Ann? i św. Joachima. Obraz wie?czący o?tarz przedsta­wia św. Jana Chrzciciela z XVII w.

Naprzeciwleg?y neoba­rokowy o?tarz wykonany zo­sta? w 1860 r. Obraz Serca
Pana Jezusa powsta? w . 1980 r. W zwie?czeniu znajduje si? wizerunek św. El?biety Tury?skiej.

W ścianach nawy liczne tablice memorialne i pa­miątkowe od XVI w. po wspó?czesne. Krypty ko­ścio?a by?y miejscem po­chówków ksi??y, szlachty i mieszczan.

Nawa g?ówna otwarta jest do naw bocznych ostro­?ukowymi arkadami. Bocz­na nawa prawa - o lune­towym sklepieniu - otrzy­ma?a w 1980 r. wezwanie Kaplicy Wieczystej Adora­cji. Zachowane jest tutaj w wschodniej ścianie gotyc­kie okno z kamiennym mas­werkiem i gotyckie tabernakulum ścienne - z XV wieku. Przy po?udniowej ścianie umieszczona jest renesansowa p?yta nagrobna z 1565 r. Ustawiona na o?tarzu rze?ba Piety jest wspó?cześnie odwzorowana z orygina?u z Biecza.

W lewej nawie bocznej sklepienie krzy?owo-?ebrowe uzupe?nione zosta?o w 1928 r., jak i okrąg?e gotyckie okno, wed?ug zachowanych detali. Widoczna tutaj p?yta z ciemnego kamienia z inskrypcją w j?zyku niemieckim to memorialna tablica dla oficerów i ?o?nierzy 20 austriackiego pu?ku piechoty liniowej stacjonującego w Nowym Sączu, a poleg?ych w bitwie pod Skalitz i Sadową w Czechach, prowadzonej przez Prusy z Austrią w 1868 r.

Na ścianach naw bocznych rozmieszczone są stacje Drogi Krzy?owej z ko?ca XIX w. W ścianie kruchty pó?nocnej tkwi klasycystyczna tablica memorialna starosty cyrku?u sądeckiego zmar?ego w 1808 r. Tutaj w naro?nikach ścian wsporniki gotyckie z XV w. Do zakrystii g?ównej prowadzą okute blachą drzwi z XVI w. Zakrystia malowana jest w 1960 r. w stylu katakumbowym.

Chór muzyczny przebudowany w 1973 r. otrzyma? 34-g?osowe organy po?ączone z 16-g?osowymi w prezbiterium. Do odnowionego wn?trza świątyni wprowadzono nowe konfesjona?y, stalle i ?awy, zainstalowano nowe oświetlenie. Na zewnątrz ko­ścio?a, w absydzie prezbiterium usytuowany jest Ogrojec, nad nim Krucyfiks - pocz. XIX w. W po?udniowej ścianie wmurowany zosta? u?omek p?yty nagrobnej oznakowa­nej gmerkiem mieszcza?skim. W wybudowanej w 1983 r. wolnostojącej po lewej stronie kościo?a dzwonnicy umieszczone są cztery dzwony: "Roman" z XIX w., ,,św. Ma?gorzata", "św. Trójca", "Przemienienie Pa?skie" - w miejsce zarekwirowanych przez Niemców - odlane po 1950 r.

Kośció? św. Ma?gorzaty by? przez 700-lat świadkiem ?ycia miasta. We wszystkich
zdarzeniach historycznych by? dla wielu pokole? Sądeczan ich ostoją. Dnia 12 maja
1992 r. wyniesiony zosta? do godności bazyliki mniejszej bullą Ojca Świ?tego Jana
Paw?a II w 700-lecie Nowego Sącza.

Kto kocha swój kraj, swoje miasto, winien ceni?, zachowywa? i zna? jego zabytki.

Na terenie Nowego Sącza istnia?y kościo?y pod wezwaniami:
- Św. Wojciecha - w XIII w. parafialny dla przedlokacyjnej wsi Kamienica. Odnowiony w 1466 r. dotrwa? do 1783 r. Drewniany. Umiejscowiony by? u zbiegu dzisiejszych ulic Grodzkiej i Nawojowskiej. Miejsce znaczone Krzy?em na postumencie.
- Św. Ducha - w 1360 r. zbudowany przy drodze do Starego Sącza. Jego wezwanie przeniesione zosta?o na zbudowany w obr?bie murów fortecznych ko­śció? w 1400 r.
- Św. Miko?aja - istnia? przed 1409 r. obok dzisiejszego "Starego Cmentarza". Murowa­ny. Sp?oną? w 1742 r.
- Św. Walentego - uposa?ony w 1464 r. Przy nim wzniesiono szpital-przytu?ek dla cho­rych zaka?nie w 1499 r. Usytuowany, gdzie zachodnia cz?ś? plant miej­skich. Drewniany. Sp?oną? w czasie walk z Szwedami 13.Xll.1655 r.
- Św. Krzy?a - wzniesiony w latach 1464-66. Usytuowany nad rzeką Kamienicą po prawej stronie drogi do Grybowa. Murowany. Rozebrany w 1830 r.
- Narodzenia Najświ?tszej Marii Panny - klasztorny OO Franciszkanów, wzniesiony Xlll-XV w. Murowany. Sp?oną? w 1753 r. i 1769 r. Rozebrany w 1789r.
- Św. Norberta i św. Jana Kalasantego - klasztorny OO Pijarów. Jego wznoszenie roz­pocz??y SS Klaryski w 1670 r. Nieuko?czony przekaza?y OO Pijarom. Czynny od 1732 r. Murowany. Rozebrany w 1889 r.
- Św. Miko?aja - cerkiew grecko-katolicka przy ul. B?. Kunegundy nr 8. Przerobiona na pocz. XX w. z domu mieszkalnego murowanego. Zniszczona uderze­niem pocisku artyleryjskiego dn. 19.I.1945 r.



Szko?a Parafialna w Nowym Sączu

Przy zbiegu ul. Kard. Stefana Wyszy?skiego i św. Ducha, nieopodal kościo?a św. Ma?gorzaty odkopane zosta?o w latach 70-tych przyziemie budynku szko?y parafialnej. Zabezpieczone konserwatorsko znajduje si? w cz?ści piwnicznej wybudowanego na tym miejscu budynku "Veritas".

Najdawniejsza wzmianka o szkole pochodzi z 1412 r. Od 1448 r. szko?? przemia­nowano na kolegiacką. Pozostawa?a pod opieką dydaktyczną duchowie?stwa kościo­?a św. Ma?gorzaty. Do szko?y ucz?szczali tylko ch?opcy, uczyli si? nie rozdzielani na klasy. Nauka odbywa?a si? codziennie, przed po?udniem i popo?udniu. Szko?a dawa?a wykszta?cenie elementarne. Jej nauczanie obejmowa?o poznanie zasad wiary, zna­jomoś? czytania i pisania, nauk? rachunków oraz śpiew kościelny. J?zykiem wyk?a­dowym by?a ?acina. Budynek sk?ada? si? z kilku izb tj. sali lekcyjnej, pomieszczenia dla prowadzącego szko?? i jego pomocnika i 4 izdebek dla uczniów.

Nauczyciele posiadali wykszta?cenie zdobyte w Akademii Krakowskiej. Do ko?ca XV w. by? jeden nauczyciel uczący wszystkich przedmiotów, od XVI w. kierownik szko?y mia? pomocnika. Ok. 1608 r. do szko?y ucz?szcza?o stu uczniów. Op?acanie nauczycieli nale?a?o do mieszczan, to te? nauczyciel obejmujący szko?? musia? radzie miejskiej przedstawi? świadectwo studiów oraz z?o?y? wyznanie wiary. Budowa szko­?y, jej remonty oraz jej utrzymanie by?o obowiązkiem miasta.

Szko?a ta sp?on??a 21 pa?dziernika 1669 r. Przed 1732 r. przykolegiacka szko?a przesz?a pod zarząd Akademii Krakowskiej. Po zaj?ciu Nowego Sącza przez Austria­ków w 1770 r. sko?czy? si? wp?yw i nadzór nad nią Akademii Krakowskiej. W 1782 r. powsta?a w mieście szko?a g?ówna. Budynek szko?y by? ju? stary, to te? zosta? w 1879 r. rozebrany.