W 1184 roku, jak potwierdzono to w zachowanych dokumentach historycznych, w dzisiejszej osadzie Stary Olkusz (do po?owy XIII w.- miejscu pierwotnej lokalizacji miasta) istnia?o ju? probostwo olkuskie. Pierwszą historyczną wzmiank? o miejscowości znaleziono w zobowiązaniu Boles?awa Wstydliwego- ksi?cia sandomierskiego i krakowskiego, który- w 1257 roku, przenosząc klasztor klarysek z Zawichostu do Ska?y, obieca? wyp?aca? na jego utrzymanie dwie grzywny z?ota rocznie z dochodów za olkuski o?ów. Najstarsze, z odnalezionych w archiwach potwierdze? posiadania przez Olkusz praw miejskich pochodzi jednak dopiero z 1299 roku kiedy to "Henricus, civis de Ilkusz" ( Henrykowi mieszczaninowi z Ilkusza) pozwolono za?o?y? wieś Zimnodó?. T? dat? przyj?to za pierwszy zapis o mieście i z tego wzgl?du w 1999 roku hucznie świ?towano Siedemsetlecie Miasta Olkusza. Miasto tworzy?o czworobok, od czasów króla Kazimierza Wielkiego, otoczony kamiennymi murami obronnymi wyposa?onymi w 15 baszt. Do środka mo?na by?o wjecha? bramami- S?awkowską, Krakowską i Wolbromską zwaną te? Miechowską lub furtami: Parczewską, Farną lub ?uradzką. Pod koniec XIV wieku na rynku wzniesiony zosta? (nieistniejący dziś) ratusz, siedziba w?adz miejskich. W sk?adzie patrycjatu dominowali obywatele pochodzenia niemieckiego.

Intensywny rozwój miasta, czerpiącego korzyści z eksploatacji i przerobu rud o?owiu, ale tak?e z korzystnego dla rozwoju handlu po?o?enia przy trakcie ?ączącym Wroc?aw z Krakowem dostarczy? tak?e środków na takie inwestycje jak rozbudowa kościo?a pod wezwaniem św. Andrzeja Aposto?a do dzisiejszych okaza?ych rozmiarów, czy erygowanie (niestety, ju? nie istniejącego) klasztoru Augustianów, przy którym wzniesiono kośció? Najświ?tszej Marii Panny. Zamo?noś? tutejszych mieszczan wyra?ana ilością murowanych domów istniejących w mieście, w tym okresie, mocno przewy?sza?a stan posiadania mieszka?ców, Krakowa. Rang? grodu nad Babą doceniono w 1356 roku wyborem do Sądu Sześciu Miast- ogólnopolskiej instancji odwo?awczej prawa niemieckiego. Nie przez przypadek te?, w 1363 roku krakowscy starostowie mieli zaszczyt wita? w Olkuszu cesarza Karola IV, jadącego do Krakowa na swój ślub z El?bieta, wnuczką Kazimierza Wielkiego.

Zbudowanie, w XV i XVI wieku, sztolni odwadniających umo?liwi?o olkuskim gwarkom dost?p do niedost?pnych wcześniej pok?adów srebronośnych rud o?owiu. Post?py w realizacji tego przedsi?wzi?cia in?ynierskiego dogląda? w 1547 roku, król Zygmunt August. ?ączna d?ugoś? podziemnych korytarzy przekroczy?a 30 km. Za cen? jednego kilometra takiego chodnika mo?na by?o wtedy zbudowa? 15 kamienic w rynku miasta. W okresie najwi?kszej świetności w Olkuszu czynnych by?o 300 kopal? rud o?owiu. Wokó? nich rozwin??y si? huty wytapiające z nich srebro. Da?o to powód do uruchomienia tu w 1579 roku jedynej w tym czasie królewskiej mennicy, bijącej monety tak wysokiej jakości, ?e dobrą s?awą cieszy?y si? jeszcze d?ugo po jej zamkni?ciu w 20 lat pó?niej.

Olkuscy mieszczanie tego okresu zajmowali wysokie stanowiska w administracji królewskiej i sądowniczej , nie brak by?o wśród nich luminarzy nauki. Z tego? górniczego miasta pochodzi?a liczna grupa Janów, którzy profesorowali w XV-wiecznej Akademii Krakowskiej. Wśród nich byli wybitni teologowie, lekarze, autorzy podr?czników medycznych. Marcin Bylica, wyk?ada? na uniwersytetach w Padwie, Bolonii i w Budzie. By? autorem tablic astronomicznych. Inny przedstawiciel tego rodu, to tak?e astronom- Stanis?aw Bylica. Marcin Biem pracowa? nad reformą kalendarza. S?awniejszym od nich polskim astronomem by? tylko Miko?aj Kopernik.

Rabunkowa eksploatacja górnicza, kl?ski ?ywio?owe- po?ary i wylewy rzeki Baby, ale tak?e zarazy i dzia?ania wojenne okresów potopu szwedzkiego, a pó?niej wojny pó?nocnej doprowadzi?y do upadku świetności ekonomicznej Srebrnego Grodu jaki nastąpi? u schy?ku XVII wieku. W zalanych wodą kopalniach zaprzestano eksploatacji kruszcu.

Powrót do górniczych tradycji nastąpi? dopiero w okresie rozbiorów. Ju? pod zaborem rosyjskim w 1814 roku, z inicjatywy Stanis?awa Staszica uruchomiono kopalni? " Józef ", w której rozpocz?to eksploatcj? galmanu- rudy cynku. Kondycja miasta uleg?a poprawie. Sta?o si? ono siedzibą w?adz powiatu. Wybudowane zostają nowe gmachy starostwa, magistratu i szpitala. Zarazem Olkusz straci? bezpowrotnie wiele zabytków. Rozebrane zosta?y mury miejskie, klasztor Augustianów z kościo?em i ratusz w rynku.

Olkuszanie dzielnie walczyli w powstaniach listopadowym i styczniowym. W 1863 roku na ziemi olkuskiej stoczono przesz?o 30 bitew i potyczek z wojskami rosyjskimi. Walczyli tu tej miary ?o?nierze, co Apolinary Kurowski, Marian Langiewicz, Francois Rochebrun i Józef Miniewski. W bitwie pod Krzykawką zginą? W?och, towarzysz broni Garibaldiego p?k Francesco Nullo, którego zw?oki spocz??y na olkuskim cmentarzu.

Powstania i carskie represje nie zahamowa?y rozwoju przemys?u w mieście. Zintensyfikowa?o go przeprowadzenie w latach 1883-85 przez Olkusz lwanogrodzko-Dąbrowskiej linii kolejowej. W kilkanaście lat pó?niej- w 1907 roku Peter Westen za?o?y? Fabryk? Naczy? Blaszanych.

Wielu olkuszan wzi??o udzia? w I wojnie światowej, wielu zaciągn??o si? do Legionów, gdzie istnia? nawet oddzia? Strzelców Olkuskich. Z Olkusza pochodzi? np. naczelny lekarz legionów gen. Stefan Buchowiecki. Sami olkuszanie potrafili przygotowa? si? do niepodleg?ości. Utworzyli w Olkuszu Komitet Ratunkowy Polski, który m.in. za?o?y? w 1916 r. liceum m?skie, organizowa? ró?norakie kursy, walczy? z analfabetyzmem, szerzy? na wsi zasady higieny itd.

Po odzyskaniu niepodleg?ości liczba mieszka?ców Olkusza w ciągu niespe?na 20 lat prawie podwoi?a si?. Zbudowano m.in. nową szko??, elektrowni? i kanalizacj?. Wa?ną inicjatywą by?o stworzenie przez w?adze Olkusza uzdrowiska w Bukownie.

W okresie II wojny światowej, po zaj?ciu Polski, Niemcy w?ączyli miasto do III Rzeszy (granica z Generalną Gubernią przebiega?a przez pobliski Rabsztyn). 31 lipca 1940 roku, w dniu nazwanym potem Krwawą Środa, Niemcy rozstrzelali na Parczach dwudziestu mieszka?ców miasta, a setki innych przez ca?y dzie? torturowali na olkuskich placach. II wojna światowa przynios?a tak?e kres wielowiekowej bytności ?ydów w Olkuszu. W czerwcu i lipcu 1942 r. niemal wszystkich wywieziono do obozu koncentracyjnego w Oświ?cimiu i zg?adzono.

W okresie powojennym nastąpi? rozwój miasta generowany inwestycjami przemys?owymi zarówno w mieście jak i w pobliskim Górnośląskim Okr?gu Przemys?owym. Unowocześniana, pa?stwowa olkuska "Emalia" znalaz?a si? w czo?ówce krajowych producentów naczy? emaliowanych, wanien i zlewozmywaków. Zelektryfikowano lini? kolejową. Wybudowano od podstaw kopalni? rud metali nie?elaznych "Olkusz". Przez miasto przeprowadzona zosta?a szerokotorowa linia kolejowa ?ącząca S?awków, Olkusz, Hrubieszów, Moskw? i Magnitogorsk. Zbudowana zosta?a by zaopatrywa? Hut? Katowice w rud? ?elaza. Rozwojowi przemys?u towarzyszy? szybki przyrost liczby mieszka?ców miasta. Z 12 tys. przed wojną, z czasem przekroczy?a 40 tysi?cy. Rozwin??o si? budownictwo mieszkaniowe. Olkusz otoczy?y osiedla bloków. Wybudowane zosta?y Miejski Dom Kultury, szpital, hotel miejski, hala sportowo- widowiskowa, miasto po?ączono dwupasmową trasą ze Śląskiem.

Przej?cie zarządzania sprawami gminy przez samorząd lokalny, zapoczątkowane w 1990 roku pierwszymi wyborami do Rady Miasta da?o efekty- Olkusz zyska? na wyglądzie, remontuje si? ulice, ko?czy si? kanalizowanie miasta, jego ulice są lepiej oświetlone. W 1999 roku po kolejnej reformie administracyjnej Srebrny Gród ponownie sta? si? siedzibą w?adz powiatowych, tym razem w granicach nowego województwa ma?opolskiego
Zród?o:http://www.umig.olkusz.pl/pages/historia.htm