Miasta: Chrzanów, Alwernia, Libią?, Trzebinia
Gminy: Chrzanów, Alwernia, Libią?, Trzebinia, Babice
Pierwsze historyczne wzmianki o Chrzanowie pochodzą z XIII wieku. W dokumentach z tego okresu wymieniany jest Chrzanów i kasztelanowie Chrzanowscy. Wed?ug najbardziej prawdopodobnej hipotezy, kasztelania chrzanowska powsta?a w 1228 roku. Nie jest to jednak udokumentowane. Podobnie skąpe są informacje o początku miasta. Dok?adana data nie jest znana, pewne natomiast jest to, ?e prawa miejskie Chrzanów otrzyma? w XIV wieku. Najstarszy zapis o mieście pochodzi z ksi?gi miejskiej (radziecko – ?awniczej) datowanej na 1408 rok. Przez d?ugi czas by?o to miasto prywatne. W?aścicielami byli Lig?zowie z Bobrka. Poprawili oni organizacje miasta, szczególnie w dziedzinie handlu rudą o?owiu i byd?em. W 1641 roku w posiadanie miasta weszli D?bi?scy, a 13 lat pó?niej Grudzi?scy. Okres potopu szwedzkiego to czas upadku miasta. Ponowny rozkwit Chrzanowa nastąpi? w 1740 roku, wraz z przej?ciem miasta przez Józefa Ossoli?skiego.
W latach 1798 – 1809 Ziemia Chrzanowska by?a cz?ścią dystryktu olkuskiego w austryjackiej Galicji Zachodniej, od 1809 do 1815 wchodzi?a w sk?ad Ksi?stwa Warszawskiego, pó?niej nale?a?a do Rzeczypospolitej Krakowskiej, a od roku 1846 sta?a si? cz?ścią austryjackiej Galicji. W?aśnie z tych czasów pochodzi obecny herb miasta. Zmieniali si? te? w?aściciele, kolejno: od 1804 do 1822 Albert Kazimierz, ksią?? sasko-cieszy?ski, od 1822 do 1826 arcyksią?? Karol Ludwik Habsburg, na podstawie testamentu z 1816 roku, od 1826 do 1856 Mieroszewscy, od 1856 spó?ka kupców wroc?awskich. Jeden z nich, Loewenfeld, a potem jego potomkowie w?adali miastem a? do 1939 roku. Wielu chrzanowian bra?o udzia? w walce niepodleg?ościowej. Walczyli w szeregach wojsk pod dowództwem Tadeusza Kościuszki, Jana Henryka Dąbrowskiego, wojska Królestwa Kongresowego, w powstaniach: listopadowym 1831 roku i krakowskim 1846 roku. Znani z powsta? dowódcy to Józef Paterski i sztygar Antoni Lewicki. W czasie powstania styczniowego w mieście dzia?a? Komitet Narodowy, szpital i punkty opatrunkowe.
Na dynamiczny rozwój terenów chrzanowskich mia?y wp?yw bogate z?o?a kruszców, a szczególnie unowocześnienie sposobu wydobywania i przetwarzania w?gla kamiennego oraz jego transportu. W 1847 roku powsta?a linia kolejowa ?ącząca Oświ?cim z Trzebinią. Pi?? lat pó?niej uruchomiono nową kopalni? rud cynku i o?owiu „Matylda”. W 1818 roku Senat Wolnego Miasta Krakowa za?o?y? tu du?ą wytwórnie sukna.
Powiat Chrzanowski zosta? utworzony na prze?omie 1853/54 roku. Jego zachodnią granice tworzy?a rzeka Przemsza, po?udniową Wis?a, pó?nocna granica by?a zarazem granicą Galicji (Austrii) z Królestwem Kongresowym (Rosja). Wschodnia granica z powiatem krakowskim przebiega?a na wschód od Krzeszowic i Rudawy. Powierzchnia powiatu wynosi?a 721 km2.
Początek poprzedniego wieku to czas silnego rozwoju przemys?owego regionu. Powsta?y wtedy najwi?ksze zak?ady przemys?owe: pierwsza Fabryka Lokomotyw w Polsce S.A. i "Stella", produkująca ogniotrwa?e materia?y ceramiczne. Prócz du?ych zak?adów w mieście istnia?o 380 innych przedsi?biorstw i 400 firm handlowych, pozostających przewa?nie w r?kach ?ydowskich. W roku 1923 powstaje w Chrzanowie Seminarium Nauczycielskie. W latach 1929 - 33 buduje si? szpital powiatowy im. Józefa Pi?sudskiego. Chrzanów jest okupowany przez Niemcy juz od czwartego dnia II wojny światowej. W listopadzie 1939 roku zostaje wcielony do Górnego Śląska i tym samym przy?ączony do Rzeszy. Okres wojny by? szczególnie tragiczny dla ludności ?ydowskiej. W 1940 roku w mieście powsta?o getto, które po trzech latach zosta?o zlikwidowane, a wi??niów przewieziono do obozu koncentracyjnego w niedalekim Oświ?cimiu. Pomimo niebezpiecze?stwa ze strony okupanta silnie rozwija? si? ruch oporu. Powsta?y komórki Armii Krajowej i Gwardii Ludowej. Organizowano akcje sabota?owe i dywersyjne. 24 stycznia 1945 roku Chrzanów zosta? wyzwolony przez wojska II frontu ukrai?skiego. Zniszczenia zabudowy nie by?y zbyt du?e, ale liczba mieszka?ców zmniejszy?a si? blisko o po?ow?, g?ównie na skutek eksterminacji ?ydowskich obywateli miasta. Po wojnie powsta?y liczne zak?ady przemys?owe, przedsi?biorstwa komunalne, osiedla mieszkaniowe, placówki kulturalne i oświatowe. Miasto, posiadające status powiatowy, by?o centrum ziemi chrzanowskiej, silnie związanej z Krakowem. Reforma administracyjna z 1975 roku zlikwidowa?a powiat chrzanowski. Jego ziemie zosta?y podzielone: do województwa katowickiego trafiają Chrzanów, Trzebinia, Jaworzno i Libią?, Krzeszowice pozosta?y w województwie krakowskim, a Che?mek zosta? w?ączony do województwa bielsko-bialskiego. Na początku lat osiemdziesiątych pojawia?y si? sygna?y niezadowolenia z rozbioru powiatu i przy?ączenia do woj. katowickiego. Na podstawie nowej reformy administracyjnej, która wesz?a w ?ycie 1 stycznia 1999 r. powsta? na nowo powiat chrzanowski, który zosta? w?ączony do województwa ma?opolskiego. Jednak powierzchnia powiatu chrzanowskiego zosta?a uszczuplona, prawie o po?ow?. Z terytorium powiatu wykrojono nowy, powi?kszony powiat jaworznicki, który w?ączono do woj. śląskiego. W sk?ad powiatu wchodzą tereny gmin miejsko - wiejskich: Alwerni, Chrzanowa, Libią?a, Trzebini oraz gminy wiejskiej Babice.
|
Małopolskie
