Powiat Myślenicki Powierzchnia: 673,3km² Mieszkanców: 116 484
Województwo: Ma?opolskie
Miasto powiatowe: Myślenice Tablica rejestracyjna: KMY
Miasta: Myślenice, Dobczyce, Su?kowice
Gminy: Myślenice, Dobczyce, Su?kowice, Lubie?, Pcim, Raciechowice, Siepraw, Tokarnia, Wiśniowa
Powiat Myślenicki po?o?ony jest w po?udniowej cz?ści Województwa Ma?opolskiego.
Wi?ksza cz?ś? terytorium powiatu usytuowana jest w malowniczej dolinie Raby okolonej górami Beskidu Średniego i Wyspowego, a pó?nocną jego cz?ś? stanowią wzniesienia Pogórza Wielickiego oraz Dolina Skawinki. Okolice Dobczyc, Myślenic ?ączą w sobie cechy obszarów górskich i wy?ynnych. Dodatkowym walorem sta? si? powsta?y w latach 1985-87 Zalew Dobczycki (1065 ha, śr. g??bokoś? 11 m, max. g??bokoś? ok. 28 m.) Najwi?ksze góry : Lubo? Wielki (1022m), Szczebel 977 m, Lubomir 904 m, ?ysina 891 m, Koskowa Góra 866 m, Koto? 857 m, Zembalowa 857 m, Ciecie? 829 m Kamiennik 818 m, Uklejna 677 m, Che?m 654 m.
Bardzo dobra dost?pnoś? komunikacyjna Dogodnoś? po?ącze?, a przede wszystkim "zakopianka" i dobrze rozwini?ta sie? dróg - droga ?ącząca Kraków z Zakopanem zach?cają do korzystania z uroków Beskidu Średniego.
Walory ziemi myślenickiej "doceni?" król Kazimierz Wielki - wi?kszoś? miejscowości Powiatu Myślenickiego ?ącznie ze stolicą Myślenicami swój cywilizacyjny kszta?t zawdzi?czają temu wielkiemu Polakowi.
Powiat nasz nie nale?y do najwi?kszych. Tworzą go trzy gminy miejskie : Myślenice, Dobczyce, Su?kowice i sześ? wiejskich : Lubie?, Pcim, Raciechowice, Siepraw, Tokarnia i Wiśniowa.
Ca?kowita powierzchnia to 673 km kw., z czego 50,3 % to u?ytki rolne, a prawie 36 % to tereny leśne. Ludnoś? powiatu liczy 115,5 tys. osób. W miastach zamieszkuje 30,5 tys. osób a na wsi 85 tys.
G?ówne atuty powiatu to : przedsi?biorczoś? i pracowitoś? mieszka?ców, wspania?e warunki naturalne : pi?kne krajobrazy, czyste powietrze i woda, du?a iloś? terenów leśnych, ekologiczna ?ywnoś?, dogodne po?ączenia komunikacyjne.
Bogactwo naturalnego krajobrazu uzupe?niają liczne osobliwości przyrodnicze : "Diabelskie Kamienie" w Rudniku, Krzes?awicach i Stró?y, "Kamie? Grzyb" w Zegartowicach na "Bigorzówce", ska?ka "Kopytko" w Sieprawiu, jaskinia szczelinowa "Zimna Dziura" w masywie Szczebla u Lubniu, ?róde?ko b?ogos?awionej Anieli Salawa w Sieprawiu, "Cisy Raciborskiego" w Harbutowicach (jedne z najstarszych drzew w Polsce), "Lipka" na górze Pleba?skiej w Myślenicach, lipa "Marysie?ka" w Dobczycach oraz liczne starodrzewy przy zabytkowych budowlach (kościo?ach i dworach).
Warto wymieni? dwa rezerwaty przyrody: "Zamczysko" na terenie Myślenic i "Gościbia" w pobli?u Su?kowic. Bardzo charakterystycznym i pi?knym elementem krajobrazu kulturowego naszego powiatu są kapliczki.
Walory ziemi myślenickiej podkreślają niezwykle urokliwe okolice Tokarni oraz Wiśniowej.
Warto zaznaczy?, ?e teren ten mia? od dawien dawna du?e znaczenie jako w?ze? komunikacyjny. Przebiega?a t?dy dawna droga królewska : Via Regia, która ?ączy?a Kraków z W?grami i trakt cesarsko-królewski biegnący z Lwowa przez Tarnów do Wadowic i dalej do Wiednia.
Nasi przodkowie znale?li tu dobre warunki o czym świadczy pradawne osadnictwo (wczesnośredniowieczne cmentarzysko kurhanowe w okolicach Kornatki, góra Grodzisko k. Poznachowic oraz osady w Dobczycach i Myślenicach).
W Dobczycach wzniesiono w średniowieczu okaza?y zamek obronny. Przebywali tu m.in. W?adys?aw ?okietek, Kazimierz Wielki, Jagie??o z Jadwigą, Kazimierz Jagiello?czyk, przez pewien czas mieszka? św. Kazimierz wraz ze swym nauczycielem Janem D?ugoszem.
Zamek myślenicki, który niestety nie zachowa? si? gości? zaś Miko?aja Reja. Du?ą atrakcją Zarabia, dzielnicy Myślenic jest kolej linowa na Gór? Che?m (2006 m d?ugości).
Zabytki.
Miasto i Gmina Myślenice.
Myślenice - miasto prawa miejskie 1342 r., czytelny i pi?kny uk?ad urbanistyczny centrum z czworokątnym rynkiem (115-120 m na 92-100 m) oraz dominantą - kościo?em parafialnym p.w. Narodzenia NMP (1465 r.).
W kościele znajduje si? Kaplica Matki Boskiej Myślenickiej -wczesnobarokowa, zbudowana w latach 1642 - 1646 z fundacji kasztelana Stanis?awa Koniecpolskiego.
Cudowny obraz Matki Boskiej jest dzie?em manierystów praskich dworu Rudolfa II. Obok cmentarza na "Stradomiu" kośció?ek św. Jakuba - zbudowany po 1470 r. -ciekawe za?o?enie architektoniczne wraz z cmentarzem i dzwonnicą.
Kaplica Matki Boskiej Śnie?nej - pó?ny barok z ko?ca XVIII w. na tzw. "Studzience". "Zamczysko" - fragment baszty obronnej, stra?nicy z XIII w. przy drodze królewskiej na W?gry.
"Dom Grecki" - dom zajezdny z XVIII w. Kamienice przy Rynku - najstarsza Rynek 27, Antoniego Obo?skiego z 1784 r. Na Rynku figura św. Floriana 1776 r.
Fontanna tzw. "Tereska"-1893 r. "Dwór Dolnowiejski" przy ul. S. ?eromskiego - pozosta?oś? zabudowa? dworskich XVIII w.
Kaplica św. Miko?aja -1782 r. w lesie nad miastem. Szubienna Góra na niej barokowa figura 1767 r. Na ulicy A. Średniawskiego figura konfederatów 1768 r. wzniesiona na mogile konfederatów barskich.
Kapliczka III Upadku Chrystusa, przy ul. 3-go maja, obok Zespo?u Szkó? Rolniczych (pó?ny barok, 1870 r.). Budynek Starostwa ul. M. Reja 13 - lata 80-te XVIII w. Budynek Gimnazjum nr I , ul. Sobieskiego 1, zbudowany w 1869 r. (neorenesansowy).
Cmentarz ?ydowski na Tarnówce za?o?ony w 1874 r. Zabytkowy m?yn drewniany przy ul. Daszy?skiego 58 ( przy Zakopianie) zbudowany ok. 1855 - 1860 r.
Bysina. Murowana kaplica z 1804 r.
Droginia. Kośció? murowany z 1910 r., rozebrany w 1986 r. i przeniesiony z terenu zalewu dobczyckiego, odtworzony w latach 1989 - 1992. Pierwsze wzmianki o kaplicy ?ączone są, jak ka?e tradycja, ze św. Wojciechem, który tam mia? przebywa?.
Droginia-Banowice. Cmentarz wojskowy ?o?nierzy rosyjskich i austriackich poleg?ych jesienią 1914 r. za?o?ony w 1916-17 r. - projekt Gustawa Ludwiga.
G?ogoczów. Zespó? podworski. Murowany dwór z XIX w. obecnie restauracja. Lamus z ko?ca XVIII w. Klasycystyczny kośció? p.w. Marii Magdaleny z 1812 r. Na cmentarzu mogi?y ?o?nierzy polskich z 1939 r.
Jasienica. Dawny budynek rządcy majątku ziemskiego z XIX w. W środku wsi kamienna kaplica z XIX w. z figurą Chrystusa Upadającego Pod Krzy?em i figura Matki Boskiej Ró?a?cowej z 1876 r.
Jawornik. Kośció? pod wezwaniem Znalezienia i Podwy?szenia św. Krzy?a - cz?ś? z XVII w., cz?ś? z początku XX w.
Krzyszkowice. Kośció? p.w. św. Anny - drewniany z 1874r.,krucyfiks z XV w. Dwór murowany z XIX wieku - wystrój klasycystyczny.
Osieczany. Pozosta?oś? parku dworskiego oraz murowana obora XVIII w.
Por?ba. Pomnik upami?tniający walki partyzantów.
Trzemeśnia. Kośció? parafialny p.w. św. Klemensa, drewniany, konstrukcji zr?bowej, zbudowany w 1870 r. W g?ównym o?tarzu obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem, dzie?o renesansowe.
Zawada. Dwór drewniano-murowany z pocz. XIX w. - ruiny. Pomnik dzia?alności ZWZ AK poświ?cony Józefowi Fija?kowskiemu.
Miasto i Gmina Dobczyce.
Dobczyce prawa miejskie uzyska?y przed rokiem 1310. Stare Miasto za?o?one w pobli?u królewskiego zamku obronnego, otoczone by?o murami miejskimi.
Do dzisiaj zachowa? si? 60-metrowy fragment wraz z reliktem baszty i bramy wjazdowej datowanej na I po?ow? XIV wieku.
Obecnie w zrekonstruowanych ruinach średniowiecznego zamku oraz w po?o?onym w pobli?u Skansenie, le?ącym na szlaku architektury drewnianej, mieści si? Muzeum Regionalne PTTK z bogatą ekspozycją etnograficzną i archeologiczną.
Na wzgórzu po?o?ony jest kośció? św. Jana Chrzciciela (1834 r.), w którym znajduje si? 5 drewnianych o?tarzy w stylu klasycystycznym i barokowym, prospekt organowy (1848 r.), stacje drogi krzy?owej malowane na blasze (1849 r.), drewniana ambona (1851 r.) oraz epitafium dzieci?ce Sebastiana Lubomirskiego (1594 r.).
Przy kościele wzniesiono w 1855 roku arkadową dzwonnic?, w której środkowy dzwon "Jan" odlany zosta? w 1504 roku. Ponadto w Dobczycach zobaczy? mo?na: pomnik Konfederatów Barskich na cmentarzu "Jeleniec", liczne kapliczki przydro?ne, a przy Rynku kośció? p.w. Matki Bo?ej Wspomo?enia Wiernych z gotycką Pietą wiązana ze szko?y Wita Stwosza (XV w.),
kamienną chrzcielnicą pochodzącą z XIII wieku, chrzcielnicą z w?gierskiego czerwonego marmuru z XVII wieku oraz rze?b? "Chrystus Frasobliwy" z XVII w.
Dziekanowice. Roma?ski kośció? wybudowany zosta? w latach 1150 - 1190 (rozbudowany na prze?omie XVII/XVIII wieku), obok drewniana dzwonnica i dzwon św. Walentego z 1765 roku. Sanktuarium Macierzy?stwa NMP - cudowny obraz Matki Bo?ej Dziekanowskiej s?ynący ?askami od XVIII wieku oraz zabytki sakralne przeniesione ze starego kośció?ka.
Wi?cej informacji na stronie internetowej.
Kornatka - przysió?ek Burletka - na wczesnośredniowiecznym cmentarzysku ca?opalnym pochodzącym z VII-IX wieku znajduje si? ok. 40 kurhanów.
Sieraków. Zespó? pa?acowo - parkowy z 1847 roku.
Stadniki. Klasztor i Wy?sze Seminarium Misyjne Ksi??y Sercanów, a w nim unikalna Sala Misyjna gromadząca eksponaty z misji w Afryce i Azji (tel. 271-15-25). Wielu pielgrzymów odwiedza Klasztor w czasie Wielkiego Postu obejrze? Misterium M?ki Pa?skiej. Dwa dworki szlacheckie.
Lubie?. Kamienna figura św. Jana Nepomucena z po?. XVIII w. Najstarsza kapliczka w Lubniu przedstawiająca posta? św. Jana Nepomucena zosta?a postawiona w 1776 roku przez robotników budujących drog? wiodącą do kościo?a, która bieg?a wzd?u? rzeki Lubie?ki. Ufundowa? ją Sebastian Mizera pragnąc zapobiec wylewom wód rzeki. Świ?ty Jan Nepomucen jest uznawany jako patron dobrej s?awy.
Krzeczów. Drewniany kośció?ek pod wezwaniem Świ?tego Wojciecha zosta? zbudowany w XVI wieku w ??towni. Budowla o konstrukcji zr?bowej, kryta gontem. W roku 1760 kośció?ek ten zosta? przewieziony do Krzeczowa i tu zrekonstruowany. W roku 1793 dobudowano wie??. Wn?trze kościo?a jest jednonawowe. O?tarz g?ówny i o?tarze boczne zbudowane są w stylu barokowym i pochodzą z ko?ca XVII wieku. Do cennych zabytków kościo?a zaliczy? nale?y : pó?nogotycki obraz Matki Boskiej Szkaplerznej z początku XVI w., drewniany neogotycki lichtarz na pascha? z po?owy XIX w., wykonaną w barokowym stylu ambon? oraz chrzcielnic? z XVIII w. oraz obrazy stacji M?ki Pa?skiej. Obok kośció?ka rośnie 500-letni dąb - pomnik przyrody.
Pomnik Ofiar Pacyfikacji - znajdujący si? na cmentarzu w Krzeczowie, poświ?cony pami?ci 21 mieszka?ców Krzeczowa, którzy zgin?li 20 czerwca 1943r. podczas pacyfikacji wsi.
Skomielna Bia?a. Najstarsza kapliczka w Skomielnej Bia?ej znajduje si? na roli ?urowej pod lasem. Jest to kapliczka XVI wiecznego pochodzenia, nie ma ?adnych dat, napisów, znaków rytych, ozdób. Wewnątrz znajdowa?a si? figura św. Rocha - opiekuna chorych na d?um?, jednak zosta?a skradziona i teraz na tym miejscu stoi figura św. Józefa. Zbudowana jest w miejscu obranym kiedyś na kośció?.
Gmina Pcim.
Pcim. Murowany kośció? p.w. św. Miko?aja z l 1810-29 r., wewnątrz 3 o?tarze barokowe (XVIIXVIII w.), Klasycystyczna plebania z 1802 r. Fragment kamienej "Bo?ej M?ki" z 1638 r. Figura św. Wojciecha z 1876 r. Figura św. Floriana z 1875 r. Kapliczka przydro?na z 1802 i 1854 r. ; Cha?upa Nr 7 z ok. 1896 r., (utrzymana w bardzo dobrym stanie)
Stró?a. Murowany kośció? p.w. NMP Królowej Polski z 1909 r., dzwonnica wolnostojąca: w kościele pi?kne witra?e autorstwa A. Bunscha. Willa "Klebertówka" z 1923 r. wraz z budynkami gospodarczymi. Zagroda "Firkówka" z 1924 r.
Trzebunia. Murowany kośció? p.w. św. Marii Magdaleny 1799 r., pi?? o?tarzy barokowych i neobarokowych (XVIII - pocz. XX w.) w o?tarzu g?ównym kopia obrazu MB Myślenickiej z 1847 r., w Muzeum Narodowym w Krakowie znajdują si? skrzyd?a tryptyku z ok. 1400 r. ze starego kościo?a. Kapliczka murowana z po?. XIX w. Kapliczka drewniana z ok. 1890 r. Figury przydro?ne: MB z 1860 r. i św. Floriana z 1883 r. Leśniczówka Lubomirskich z ok. 1880 r., utrzymana w stylu dworku. Cmentarz choleryczny z 1847 r.
Gmina Raciechowice.
Raciechowice. Kośció? drewniany wraz z za?o?eniem z 1720 r. z barokowym wyposa?eniem. Dwór parterowy z 1760 r. w ogrodzie krajobrazowym. Spichlerz dworski 1774r.
Czas?aw. Zespó? dworski z po?. XIX w.
Gruszów. Kośció? drewniany XV w.
Poznachowice Górne. Góra Grodzisko - ślady grodziska z czasów kultury ?u?yckiej do wczesnego średniowiecza. W XIII w. zniszczone przez najazd tatarski, miejsce akcji powieści Karola Bunscha "Dzikowy Skarb".
Gmina Siepraw.
Siepraw. Kośció? św. Marcina z XVI w. z pó?niejszymi zmianami. Kośció? parafialny p.w. św. Micha?a z 1620 r. (obecnie w renowacji po po?arze). Zespó? dworski, dwór drewniany XIX w.
Zakliczyn. Kośció? drewniany p.w. Wszystkich Świ?tych z 1773 r. odnowiony w XIX w. S?ynny obraz Matki Boskiej Ró?a?cowej zwanej "Zakliczy?ską" z XVII/XVIII w., krucyfiks z XV w.; dwór z parkiem z 1874 r. postawiony przez Witolda Kopffa.
Gmina Su?kowice.
Su?kowice. Kośció? p.w. św. Zofii 1825 r. Figury św. Jana Nepomucena z oko?o 1790 r. i św. Floriana z 1828 r. usytuowane przy wejściu do kościo?a pw. Najświ?tszego Serca Pana Jezusa.
Su?kowice - Gościbia. Pomnik na skraju lasu Gościbi upami?tniający walki partyzantów.
Biertowice. Kaplica murowana z 1809 r.
Harbutowice. Kośció? parafialny p.w. NMP i św. Micha?a Archanio?a z 1828 r. w nim rze?ba Matki Boskiej z Dzieciątkiem z ko?ca XIV w., o?tarz z XVI w. i Krucyfiks drewniany XVI w. Pomnik na prze??czy Sanguszki z 1885 r. oddzielający dolin? Harbutówki i Paleczki
Krzywaczka. Zespó? dworski po?. XIX w. Dwór, karczma, ku?nia, spichlerz dworski i m?yn wodny. Park krajobrazowy. Kośció? z lat 1911-24 z wyposa?eniem z wcześniejszej świątyni m.in. figura Matki Boskiej z Dzieciątkiem z XV w. rze?ba św. Anny Samotrze? z XVI w. barokowa chrzcielnica z ko?ca XVIII w. oraz trzy dzwony z XVI w.
Gmina Tokarnia.
Tokarnia. Kośció? parafialny, drewniany (dawna kaplica dworska) p.w. Matki Boskiej Śnie?nej XVII-XVIII w. Madonna z dzieciątkiem z XVI w. Kaplica murowana z 1828 r. Zespó? dworski: klasycystyczny dwór Targowskich z po?. XIX w., park o charakterze krajobrazowym.
Bogdanówka. Kapliczka murowana z ok. 1910 r. Ku?nica drewniana, m?yn wodny drewniany 1940 r.
Skomielna Czarna. Zespó? dworski: dwór z pocz. XIX w. Park o naturalistycznym charakterze z XVIII/XIX w. Kaplica drewniana (dawna kaplica dworska) z XVIII w. Ku?nia pocz. XX w.
Zawadka. Pomnik upami?tniający walki z 1944 r. i pacyfikacj? wsi.
Gmina Wiśniowa.
Wiśniowa. Kośció? parafialny z pierwszej po?owy XVIII wieku pw. Św. Marcina z 1730 roku, konstrukcji zr?bowej, prezbiterium zamkni?te ścianą prostą. Ogrojec z 2 po?owy XIX w. przy nawie pod pd. i zach. kruchty, wewnątrz stropy; w nawie z zaskrzynieniami, wsparty na czterech s?upach. T?cza o ?uku ostrym potrójnym. O?tarz g?ówny początki XVIII w. w nim Matki Boskiej z Dzieciątkiem z pierwszej po?. XVII w., tabernakulum rokokowe, ambona barokowa koniec XVII w. Chrzcielnica kamienna pó?nobarokowa z drugiej po?owy XVIII w. krucyfiks pó?nobarokowy z XVII w. Dzwon z 1726 roku, ulany w Szczyrzycu przez Kaspra Karamnitza z Krempachów. Kapliczki przydro?ne z XVII w . Figurka przydro?na w postaci krzy?a z wizerunkiem Chrystusa wyrze?biona w jednolitej bryle piaskowca z 1846 roku. Cmentarz parafialny w Wiśniowej, na którym znajduje si? mogi?a 89 osób zamordowanych w dniu 18. 09. 1944 r. przez hitlerowców. Cmentarz z 1914 r. ko?o "Jureczka" i na "Dziadkówce", na których spoczywają ?o?nierze armii I Wojny Światowej, polegli w czasie szturmu 5. 12. 1914 r.
Lipnik. Na Suchej Polanie mi?dzy g. "?ysiną" a g. "Kamiennik" - pomnik upami?tniający walki partyzantów AK obwodu "Murawa".
W?glówka. Kośció? na "Ślósarzówce". Na Lubomirze szczątki obserwatorium astronomicznego.
Historia.
Prehistoria.
Powiat Myślenicki na pewno od zarania dziejów stanowi? teren atrakcyjny dla osadnictwa.
Pokryte nieprzebranym borem góry, pokrojone wst?gami potoków pe?ne by?y zwierza i jagód a potoki ryb ( Raba by?a jedną z najbardziej rybnych rzek w Polsce ). Świadczą o tym nazwy osad : Bysinka (od byka), Barwa?d ( las nied?wiedzi ), Raba, Skawa. Nasi dziadowie przede wszystkim polowali, uprawiali bartnictwo i zbieractwo. ?ywili si? wi?c darami lasu. Pó?niej wraz z t??ejącym osadnictwem puszcza pod siekierami i od ognia cofa?a si? na po?udnie, ods?aniając cudowną dolin? Raby. Ślady osadnictwa spotykamy w Zakliczynie k.Dobczyc, w Sieprawiu, w okolicach Burletki, Góry Grodzisko k.Poznachowic i Dobczycach.
Mo?e wtedy zapuszczano si? doliną Raby na po?udnie a i zapewne z po?udnia cz?owiek penetrowa? teren, wiedziony niepohamowaną, wieczną mo?na rzec dzieci?cą ciekawością, która od niepami?tnych czasów pcha?a go do poszukiwa?, prze?amywania barier i zakazów - nawet nara?ania si?. Cz?sto podejmowano ryzyko bez logicznego uzasadnienia, byle zaspokoi? ciekawoś?, ale w wi?kszości przypadków motorem by? g?ód lub ch?? zysku. No bo kto wiedzia? czy za wzgórzem, ba zagajnikiem nie czyha zwierz albo wrogi cz?ek z po?udnia, mo?e g?odny, sycący z knieji oczy ?atwą zdobyczą.
A mimo to pracowicie wydeptywano szlak, który coraz cz?ściej przemierzano a? sta? si? ówczesną autostradą, prowadząc z W?gier, doliną Raby przez Myślenice, nast?pnie Gór? Szubienną na Siepraw do Krakowa.
Średniowiecze i okres "Przedrozbiorowy".
Do ko?ca XV w. przewa?a?a gospodarka czynszowa. Rol? uprawiano metodą "trójpolówki". W XIV i XV w. rozwijają si? folwarki, powodując zmian? stosunków agrarnych. W II po?. XV w. ju? są bardzo liczne. W czasach D?ugosza najwi?kszą grup? stanowi w?asnoś? rycerska. (48 osad i jedna w po?owie), nast?pnie w?asnoś? królewska : Starostwo Dobczyckie, Starostwo Lanckoro?skie oraz dobra Kasztelanii Krakowskiej. Ostatnia grupa to dobra kościelne i klasztorne.
Podstawą kszta?towania si? ustroju feudalnego by?a zmiana renty czynszowej na pa?szczy?nianą. Jednocześnie zaznacza si? rozkwit rzemios?a, handlu, rozwija si? nauka. W 1440 r. istnia?a w Myślenicach a zapewne i w Dobczycach szko?a parafialna. Wielu synów Ziemi Myślenickiej /przede wszystkim z Dobczyc i Myślenic/ podj??o studia na Uniwersytecie Krakowskim. Wiek XVI to stagnacja. Po okresie szalejącej zarazy /1651-52/ nastąpi? najazd szwedzki i związane z nim wyniszczenie miejscowości powiatu myslenickiego - mi?dzy innymi ca?kowite spalenie Myślenic.
Lata 1772 - 1918.
Wiosną 1772 r. oddzia?y austriackie zaj??y Wieliczk?, Lanckoron? i Tyniec wyprzedzając podpisanie traktatu rozbiorowego /5 (sierpie? 1772 r). Okolice Gdowa opanowa?y oddzia?y gen, d"Altona. Nast?pstwem rozbiorów by?o odwo?anie wszystkich wojewodów, starostów i kasztelanów. W?adz? obj??a adminisracja austriacka. W grudniu 1773 r. mieszka?cy powiatu z?o?yli przysi?g? podda?czą (homagium) na wiernoś? cesarzowej.
Galicj? podzielono na sześ? cyrku?ów a te na dystrykty. Centralą by?o Gubernium z siedzibą we Lwowie. Skarb austriacki przeją? starostwa, dzier?awy dóbr królewskich i wójtostwa. Powiat myślenicki znalaz? sie w obr?bie cyrku?u wielickiego. Nast?pny podzia? dokonano w ramach reformy 22.III. 1782 Podzielono Galicj? na 18 cyrku?ów.
Myślenice zosta?y siedzibą odr?bnego powiatu. Podlega?y mu tereny powiatów : myślenickiego, wadowickiego, bielskiego, ?ywieckiego, suskiego oraz cz?ści nowotarskiego z Rabką. Natomiast Dobczyce i Gdów znalaz?y si? w cyrkule boche?skim. 1918 r. - siedzib? cyrku?u przeniesiono do Wadowic.
Na poczatku XIX w. nastąpi?a wyprzeda? dóbr z naszego terenu. W posiadaniu ksi??nej Franciszki Krasi?skiej, ?ony królewicza Karola, syna Augusta III, ksi?cia Kurlandii i Semigalii znalaz?y si? : Myślenice, Górna Wieś, Dolna Wieś, Borz?ta, Bysina, Polanka, Stró?a, Pcim, Lubie?, Tenczyn, Krzeczów, Pierzchów, Iwkowa, ?agiewniki, Izdebnik, Biertowice, jasienica, Su?kowice, Harbutowice,Rudik, Palcza, Zawada, Wi?ciórka, Jachówka, Bie?kówka.?arnówka, Bogdanówka, Budzów, Baczyn, Skawini, Zakrzów, Stronie, Leśnica, Zache?mice. Dobra te przesz?y za córką Krasi?skiej, Marią na ksią?ąt Montleart a w 1874 roku na Lubomorskich.
Starostwo dobczyckie /Dobczyce, Wiśniowa, Kobielnik, Poznachowice Górne, W?gierka, Rzeka, Kornatka, Burletka, Brzezowa, Targoszyna, Winiary, Rudnik, Skrzynka. W pierwszych latach panowania austriackiego pozostawa?o w posiadaniu wojewody inowroc?awskiego Andrzeja Moszczy?skiego. W latach 1778 - 1785 dzier?awi? je Walenty Dobrzy?ski, potem baron de Lewartów, Lewartowski i Kasper Bili?ski. Nast?pnie podzielono go na 4 sekcje. Winiary i Rudnik zakupi? Samuel Lipowski, Hucisko - Jan Politalski, Poznachowice Górne - Jan Ka?uski, Raciechowice - Kasper Bili?ski, Dobczyce, Targoszyna, Kornatka, Brzezowa, Skrzynka - Franciszek Turnau i Jan Nepomuk.
Pod wzgl?dem gospodarczym jest to okres stragnacji a nawet regresu. Wa?ne wydarzenia omijają te ziemie. Antoni Obo?ski - bogaty mieszczanin buduje w Myslenicach murowane kamienice (1789) i funduje kaplic? Jezusa Chrystusa. W Dobczycach w?aściciele i okoliczna ludnoś? rozbierają zamek w poszukiwaniuskarbów a pó?niej w celu pozyskania budulca. Mi?dzy innymi buduje si? kośció? św. Jana Chrzciciela. Centrum Dobczyc przenosi si? na nowe miejsce. Powstaje wytyczony trakt cesarsko - królewski ze stolicy Gubernium - Lwowa przez Tarnów, Gdów, Myslenice, Su?kowice, Izdebnik, Wadowice na Wiede?. Problemem tych terenów stają si? kl?ski ?ywio?owe i nawiedzające zarazy (świadczą o tym cmentarze choleryczne ) i g?ód. Problemem by?o te? zbójectwo.
W czasie wojen napoleo?skich miejscowa ludnoś? jako poddani cesarza austriackiego zachowywali si? lojalnie. 1831 - epidemie cholery - w parafii myślenickiej zmar?o 600 osób. 1845 - kl?ska g?odu. Takie wydarzenia powodowa?y radykalizacj? nastrojów spo?ecznych. W 1848 wybucha [powstanie krakowskie, które jednak nie oddzia?ywuje na nasz teren Natomioast ch?opi w ramach tzw. "rabacji" napadają, rabuja, gwa?cą - w Raciechowicach, Wiśniowej, w Droginii. W Raciechowicach zamordowano Kaspra Bili?skiego i syna Kazimierza, w Droginii - Dominika D?bskiego a w parafii Dziekanowice w?aściciela Huciska - barona Karola Lipowskiego i jego kuzyna Bauera.
Rok 1886 - utworzenie powiatu, którego obszar w 1880 r. wynosi? 1063 km kw., a zamieszkiwa?o go 80 653 mieszka?ców. Oprócz Myślenic by?y dwa miasta : Maków i Jordanów. Dobczyce znalaz?y si? w powiecie wielickim. Prezesem Rady Powiatowej wybrany zosta? w?aściciel Droginii - Bogus?aw Bzowski. W dobie autonomii galicyjskiej g?ówną si?ą polityczną jest ruch ludowy ze wzgl?du na charakter powiatu. Pierwszym pos?em do Sejmu Krajowego by? Micha? Leśniak - wybrany w 1861 roku. Pod koniec lat 90-tych XIX w. ruch ludowy organizuje si? w postaci Stronnictwa Ludowego.
Najwybitniejszym przedstawicielem by? Andrzej Średniawski wybrany na pos?a do parlamentu wiede?skiego. Śladowe dzia?ania ruchu socjalistycznego i narodowego nie mia?y wiekszego znaczenia. Rozwija si? oświata - buduje sie budynki dla szkó? elementarnych ( lata 70-te XIX stulecia ) - Dobczyce, Myślenice, Su?kowice. Rok 1908 to powstanie jedynego gimnazjum na tym terenie z inicjatywy Stanis?awa Pardyaka w Myślenicach. Organizuje si? równie? stra? po?arna - powo?ywuje si? Ochotnicze Stra?e po?arne i buduje stra?nice. Wzrost świadomości patriotycznej i dba?oś? o rozwój fizyczy skutkuje powo?aniem Towarzystwa Gimnastycznego "Sokó?" - organizatora wielu imprez w Myślenicach.
Przemys? natetrenie powiatu to przede wszystkim warsztaty rzemieślnicze : Myślenice, Dobczyce - szewstwo, garbarstwo, Su?kowice - kowalstwo (1887 r. - 1000 kowali ). W 1906 roku na terenie powiatu dzia?a?o 38 tartaków. z wi?kszych zak?adów powsta?y : fabryka kapeluszy, cegielnia, browar ( Myślenice ), kamienio?om ( Dobczyce ). 1898 - na terenie powiatu czynnych 11 kamienio?omów. 1884- funkcjonują 54 m?yny. 1906 - w Myślenicach dzia?a m?yn parowy. W 1865 roku w Myślenicach by?o 305 domów. 1873 r. - za?o?ono planty. 1891 r. - zbudowano wodociąg miejski /968 m d?ugi/.
Porównanie liczby mieszka?ców.
Rok Dobczyce Myślenice
1880 2455 2908
1890 2600 3322
1900 2549 3393
1910 2868 3542
1874/75 r. - wybudowano cesarski gościniec lwowsko - wiede?ski. 1882 r. - w powiecie by?o 31 km dróg gminnych szutrowych. 1912 rok - zorganizowano dru?yn? polowa w myślenickim "Sokole", z funduszów miejskich zakupiono 80 karabinów a szkoleniem obj?to 120 osób. W pozosta?ych miejscowościach zorganizowano liczne dru?yny strzeleckie. Komisarzem Naczelne4go Komitetui Narodowego na Powiat Myślenicki zosta? Stanis?aw Pardyak.
Szkolono dru?yny strzeleckie z Jordanowa, Makowa, Mszany Dolnej i Nowego Targu. 1914 r. - wojska rosyjskie wkroczy?y na teren powiatu. Linia frontu przebiega?a przez Hucisko, Dobczyce, Drogini?, Trzemeśni?, Zasa?, Wiśniową, Wierzbanową. Z tego okresu śladem są cmentarze wojenne w Droginii i w Wiśniowej. Nieliczni przedstawiciele Ziemi Myślenickiej walczyli w Legionach, inni jako poborowi w wojsku austriackim.
Lata 1918 - 1939
Niepodleg?oś? 1918 rok - na rynku w Myślenicach odbywa si? patriotyczna manifestacja. Z 22 na 23 czerwca 1936 roku Adam Doboszy?ski zorganizowa? tzw. "marsz na Myślenice" - jako akcj? anty?ydowską. Lata 1920 -30 rozwija sie ruch ludowy. Dzia?a nadal Andrzej Średniawski, zak?ada Szko?? Rolniczą.
Rozwija si? gospodarka. Zarabie staje si? /1929 r. /dzielnicą wypoczynkową Myślenic. 1921rok - powstaje tama na Rabie /jaz/. Buduje si? drog? Kraków - Zakopane /po?owa lat 30-tych/.
Lata 1939 - 1945
5 września 1939 po ci??kich walkach i wycofaniu wojsk polskich rozpoczyna si? okupacja niemiecka. Burmistrz pp?k. Jan Dunin - Brzezi?ski dostaje si? do niewoli i ginie zamordowany przez sowietów w Katyniu. Równie? Komendant Powiatowy Policji kpt. Piotr Jurczak ginie zamordowany w Ostaszkowie. 12 pa?dziernika 1939 - Ziemia Myślenicka staje si? na mocy zarządzenia okupanta cz?ścią Generalnej Guberni z siedzibą w Krakowie. 29 czerwiec 1940 - Niemcy rozstrzelali 32 osoby w akcji odwetowej. 29 kwietnia 1942 r. nastąpi?a powtórna pacyfikacja Myślenic. 22 sierpie? 1942 to smutna data eksterminacji mieszka?ców Myślenic pochodzenia ?ydowskiego.
Od lutego 1942 roku po przemianowaniu ZWZ na AK dzia?a w Myślenicach Komenda Obwodu AK - "Murawa" - komendant W?adys?aw Grodzicki "Bronis?aw", a po jego aresztowaniu - Wincenty Horody?ski "Kościesza". Na wskutek wielu akcji oraz wyparciu Niemców W. Horody?ski og?osi? przej?cie w?adzy w rejonie Raciechowic. Tak powsta?a Rzeczpospolita Raciechowicka. 10 września 1944 roku rozpocz??a si? jedna z najwi?kszych bitew partyzanckich II wojny światowej.
Niemcy ponieśli ci??kie straty. W odwecie spacyfikowali Zasa?, Lipnik i Wiśniową. !941-45 na terenie powiatu dzia?a tajne nauczanie. Matur? uzyska?o 65 osób, a udzia? wzi??o 308 osób. Uczyli nauczyciele z Dobczyc, Dziekanowic, Glichowa, Gruszowa, K?dzierzynki, Kwapinki, Myślenic, G?ogoczowa, Skrzynki, Su?kowic. Trzeba pami?ta? o mieszka?cach Ziemi Myślenickiej, którzy s?u?ąc zbrojnie ojczy?nie ( kampania wrześniowa ) - zap?acili najwy?sza cen?, cen? krwi. Gin?li w walce z hitlerowcami ale gin?li te? bestialsko mordowani w Katyniu, Tyl?y i pod Charkowem. Inni zdą?yli si? ewakuowa? przez W?gry, Rumunie na Zachód np. z brygadą gen.S.Maczka. Dnia 21 stycznia 1945 wojska sowieckie IV Frontu Ukrai?skiego wypierając Niemców rozpocz??y okupacj? Myślenic.
Lata 1945 - 2002
NKWD rozpoczyna aresztowania i prześladowania osób związanych z idea?ami Polski niepodleg?ej i suwerennej. Nastapi?y wywózki na Syberi? i do Kazachstanu. Ta sprawa nie jest rozeznana i wyjaśniona do tej pory. Wywieziono mi?dzy innymi W.Ponurskiego, M.Kalinowskiego, który nie wróci? oraz Gwo?dzia ). Na terenie Myślenic utworzono UB, które by?o jednym z najbardziej okrutnych w Polsce. "Ws?awi?o si?" g?ośnym politycznym zabójstwem w kwietniu 1945 Marcina Wiatra ps. "Zawojna" czy te? przes?uchaniami mi?dzy innymi ksi?dza W.Świ?tego.
Wa?nym elementem w procesie fa?szowania referendum w 1946 r. i wyborów w 1947 r. by?o nie zarejestrowanie listy PSL do wyborów. Do po?owy lat 50-tych na terenie powiatu dzia?a?o zbrojne podziemie ( dzia?a?y oddzia?y "Ognia", Sa?apatki, Miki ). Jednym z najs?awniejszych procesów w historii PRL w ramach utrwalania tzw. "w?adzy ludowej" i walki z "wrogiem klasowym" by? proces krakowski II Zarządu WiN, jego szefa Franciszka Niepokulczyckiego oraz cz?onków z Powiatu Myślenickiego - Eugeniusza i Stefana Ralskich oraz Józefa Ostafina.
Eugeniusz Ralski i Józef Ostafin otrzymali wyrok śmierci a Stefan Ralski 10 lat wi?zienia. Zamordowano Józefa Ostafina. W powiecie dokonano parcelacji majątków. Utworzono na wzór sowieckich ko?chozów "Spó?dzielnie Produkcyjne" ( Raciechowice, Krzywaczka ). Nast?pywa?a "stalinizacja" ?ycia. W 1969 nadano Su?kowicom prawa miejskie.
W tym te? roku dokonano koronacji cudownego obrazu Matki Boskiej Myślenickiej - koronacji dokona? kardyna? Karol Wojty?a. Lata 70 -te zbudowano druga nitk? "Zakopianki. 1975 r. - rozwiązano powiat. W 1985 - 87 powsta? Zalew Dobczycki. II po?. lat 70-tych w zak?adach PEMOD w Myślenicach pracowa?y osoby związane z KOR, które da?y początek "Solidarności".
Po podpisaniu porozumie? sierpniowych powsta?a delegatura NSZZ "Solidarnoś?", której pierwszymi szefami byli : Stefan Czepiel, Zbigniew Papie?. W tym okresie Krzysztof Pietrzyk powo?a? KiK. Warto zaznaczy?, i? represje stanu wojennego dotkn??y równie? dzia?aczy Ziemi Myślenickiej. By?y wypadki aresztowa?, zmuszania do podpisywania tzw. "lojalek" i wyroki. 1989 r. - odnowi?a si? na nowo "Solidarnoś?" oraz powo?ano Komitet Obywatelski Ziemi Myślenickiej, któtry sprawnie przeprowadzi? wybory 5 czerwca 1989 roku oraz wybory do samorządu w 1990 r.
Osoby, które odegra?y decydującą rol? w czasie przemian to Maria Mi?ek i Krzysztof Pietrzyk. Powo?ano gazet? lokalną. W 1998 reaktywowano powiaty jako samodzielne jednostki administracyjne. Starostą pierwszej kadencji zosta? Ignacy Paniak - przed wyborem pracownik Nadleśnictwa w Myślenicach. Na drugą kadencj? w 2002 r. starostą wybrano Adama Gumularza - do wyboru by? sekretarzem powiatu wielickiego.
|
Małopolskie
