Miasta: Oświ?cim, Brzeszcze, Che?mek, K?ty, Zator
Gminy: Oświ?cim, Brzeszcze, Che?mek, K?ty, Zator, Osiek, Polanka Wielka, Przeciszów
Data powstania Oświ?cimia jest trudna do ustalenia, ale z pewnością nale?y zaliczy? gród nad So?ą do najstarszych miast Polski. Oko?o 1179 roku rozleg?a ju? wtedy kasztelania oświ?cimska zosta?a od?ączona od senioralnej dzielnicy krakowskiej i w?ączona w sk?ad ksi?stwa opolsko-raciborskiego. Oświ?cim otrzyma? prawa miejskie oko?o 1272 roku na wzór dolnośląskiego Lwówka. Na prze?omie XIII i XIV wieku kasztelania oświ?cimska sta?a si? cz?ścią ksi?stwa cieszy?skiego, a w latach 1312-1317 przekszta?ci?a si? w samodzielne ksi?stwo. W pierwszej po?owie XV wieku dosz?o do podzia?u ksi?stwa oświ?cimskiego, zaś w 1453 roku Oświ?cim wraz z pomniejszonym ksi?stwem sta? si? lennem polskim, zachowując jednak swoje dotychczasowe tytu?y. W?ączenie Oświ?cimia w 1564 r. do województwa krakowskiego, a tym samym w sk?ad Korony Królestwa Polskiego, ostatecznie ustali?o przynale?noś? polityczną miasta do Polski.
Pomimo licznych po?arów i epidemii Oświ?cim zalicza? si? w XV wieku do średniej wielkości miast i prze?ywa? rozkwit gospodarczy. Jego rozwój przestrzenny po?ączy? w sobie elementy miasta zak?adanego na planie prostokąta z rozbudową przestrzenną do warunków naturalnych terenów. Miasto znalaz?o si? w bardzo atrakcyjnym punkcie, na przeci?ciu si? szlaków handlowych - jednego biegnącego z Rusi przez Kraków na Śląsk i Czechy oraz drugiego ?ączącego Karpaty ze Śląskiem. Przez Oświ?cim prowadzi? równie? tzw. "Szlak solny", biegnący z Wieliczki przez Zator i Oświ?cim do Wroc?awia, miasto zaś le?a?o w wid?ach dwóch sp?awnych rzek - So?y i Wis?y. Ju? w XIII wieku Oświ?cim uzyska? istotne przywileje - sądowniczy oraz gospodarczy, obejmujący prawo sk?adowania soli wielickiej i o?owiu, co w przysz?ości sta?o si? podstawą jego rozwoju gospodarczego. Uzyskanie w po?owie XVI wieku dodatkowego przywileju regulującego handel solą uczyni?o z Oświ?cimia pr??ny ośrodek handlowy. Podstawową ga??zią gospodarki zamkowej by?a hodowla i handel rybami, które wysy?ano m.in. do kuchni królewskiej w Krakowie. Miasto mia?o prawo poboru licznych op?at z istniejących w okolicy Oświ?cimia mostów na Wiśle. Ponadto Oświ?cim mia? prawo do sk?adu i utrzymywania komór celnych, prawo poboru podatków od m?ynów i tzw. "czopowego" od napojów alkoholowych oraz przywilej na trzy jarmarki w roku. Handlowy charakter miasta sprawi?, ?e ju? od po?owy XV wieku zacz?li si? osiedla? ?ydzi. W tym czasie datuje si? tak?e rozkwit ró?nego typu rzemios?a.
Rozwój Oświ?cimia zosta? zahamowany, podobnie jak wi?kszości miast polskich, w czasie wojen ze Szwecją w po?owie XVII wieku, kiedy to zosta? on niemal ca?kowicie zniszczony. Do ponownego o?ywienia gospodarczego dosz?o dopiero w II po?owie XIX wieku, gdy? miasto sta?o si? wa?nym w?z?em kolejowym i uzyska?o po?ączenie z Krakowem, Katowicami i Wiedniem. W tym okresie powsta?y w mieście i na jego obrze?ach pierwsze fabryki, b?dące zalą?kiem przysz?ego przemys?u. By?y to m.in.: fabryki konserw rybnych "Ostryga" i "Atlantic", Fabryka Maszyn i Samochodów S.A. Oświ?cim, b?dąca w?asnością koncernu czeskomorawskiego z siedzibą w Pradze.
Z dniem 1 lipca 1910 roku Oświ?cim sta? si? siedzibą samodzielnego Starostwa Oświ?cimskiego, co zdecydowanie podnios?o rang? miasta.
Po odzyskaniu przez Polsk? niepodleg?ości w 1918 roku Oświ?cim zosta? stolicą jednego z 24 powiatów politycznych województwa krakowskiego. W latach 1929-1932 by? siedzibą samorządowego powiatu bielskiego w ramach tego samego województwa.
W tym czasie funkcjonowa?y liczne zak?ady powsta?e jeszcze w XIX wieku, czyli: papownia, fabryka wódek i likierów, garbarnia, fabryka nawozów sztucznych. Intensywnie rozwija?o si? ?ycie polityczne, kulturalne, sportowe i religijne. Szybko nast?powa? przyrost ludności miasta, które na początku XIX w. liczy?o nieco ponad 2 tys. osób, zaś pod koniec 1939 roku ok. 14 tys.
Podczas okupacji Oświ?cim zosta? w?ączony w granice III Rzeszy i sta? si? wa?nym ośrodkiem strategii wojennej Niemiec. Biorąc pod uwag? dogodne po?o?enie miasta oraz mo?liwości techniczno-surowcowe terenu, koncern IG Farben przyją? od rządu niemieckiego zlecenie wybudowania i uruchomienia na jego wschodnich obrze?ach fabryki chemicznej, która mia?a wytwarza? produkty niezb?dne w czasie wojny dla potrzeb militarnych. Do budowy fabryki, której nie zdo?ano w pe?ni uruchomi?, wykorzystywani byli wi??niowie z utworzonego wcześniej przez hitlerowców obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau, w którym zosta?o zamordowanych oko?o 1,5 mln. osób ró?nej narodowości, g?ównie ?ydów. Powstanie na terenie Oświ?cimia obozu zag?ady i zak?adów chemicznych zmieni?o w istotny sposób dotychczasowy obraz miasta.
|
Małopolskie
