Powiat Tarnowski Powierzchnia: 1413,44 km² Mieszkanców: 192 998 Województwo: Ma?opolskie Miasto powiatowe: TarnówTablica rejestracyjna: KTA
Miasta: Ci??kowice, Ryglice, Tuchów, Zakliczyn, ?abno
Gminy: Ci??kowice, Ryglice, Tuchów, Zakliczyn, ?abno, Gromnik, Lisia Góra, Pleśna, Rad?ów, Rzepiennik Strzy?ewski, Skrzyszów, Szerzyny, Tarnów, Wierzchos?awice, Wietrzychowice, Wojnicz
Struktur? administracyjną powiatu tworzy 16 gmin (Ci??kowice, Gromnik, Lisia Góra, Pleśna, Rad?ów, Ryglice, Rzepiennik Strzy?ewski, Skrzyszów, Szerzyny, Tarnów, Tuchów, Wierzchos?awice, Wietrzychowice, Wojnicz, Zakliczyn, ?abno) w tym 4 miasta: Ci??kowice, Ryglice, Tuchów, ?abno oraz 188 so?ectw i 209 miejscowości.
STOLICA POWIATU
Tarnów jest siedzibą w?adz powiatu grodzkiego i ziemskiego. Najwi?ksze miasto województwa ma?opolskiego po Krakowie, o liczbie mieszka?ców ponad 120 tysi?cy. Pr??ny ośrodek handlowy i przemys?owy, ze znaczącym udzia?em przemys?u chemicznego i przetwórstwa tworzyw sztucznych .
Tarnów to przede wszystkim miasto historyczne, dawna siedziba rodu Leliwitów Tarnowskich i ksią?ąt Sanguszków - prawa miejskie uzyska? ju? w roku 1330. W XVI wieku uwa?any za jedno z najpi?kniejszych miast w Polsce, a tarnowską "Starówk?" mo?na nazwa? "per?ą polskiego renesansu". Liczne, zachowane do dziś zabytki architektoniczne i cenne zbiory tarnowskich muzeów świadczą o bogatej przesz?ości tego miasta. W pierwszym w Polsce Muzeum Diecezjalnym znajdują si? zabytki sztuki sakralnej z okresu gotyku i renesansu jak równie? zbiory malowane na szkle.
W Muzeum Okr?gowym mającym swoją siedzib? w zabytkowej kamienicy na tarnowskim Rynku oraz w Ratuszu, mo?na podziwia? wspania?e zbiory portretów sarmackich, militariów z XVIII wieku, kolekcj? porcelany miśnie?skiej i szk?a, jak równie? sta?ą wystaw? historyczną poświ?coną wielkiemu bohaterowi Polski i W?gier - Genera?owi Józefowi Bemowi.
Tarnów jest tak?e miastem akademickim, w którym siedzib? ma 5 wy?szych uczelni: Pa?stwowa Wy?sza Szko?a Zawodowa, Ma?opolska Wy?sza Szko?a Ekonomiczna, Wy?sza Szko?a Biznesu, Seminarium Duchowne oraz Instytut Teologiczny agregowany do Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie.
PO?O?ENIE GEOGRAFICZNE
Powiat Tarnowski le?y we wschodniej cz?ści Ma?opolski, na styku dwóch krain geograficznych, b?dących cz?ścią Zachodnich Karpat Wewn?trznych: Pogórza Ci??kowicko-Ro?nowskiego i Kotliny Sandomierskiej. Powoduje to znaczne zró?nicowanie hydrograficzne, klimatyczne, warunków glebowych oraz du?ą ró?norodnoś? fauny i flory. Wysokoś? wzniesie? waha si? od 170 m n.p.m. w miejscowości Paluszyce (gmina Wietrzychowice) do 534 m n.p.m. na górze Brzance w gminie Tuchów.
Ca?y obszar Powiatu mo?na podzieli? na równinne tereny o charakterze typowo rolniczym w cz?ści pó?nocnej oraz mocno pofa?dowane i górzyste w cz?ści po?udniowej. P?yną przeze? trzy g?ówne rzeki: Wis?a, Dunajec i Bia?a.
Najwa?niejszym szlakiem komunikacyjnym przebiegającym przez powiat jest mi?dzynarodowa droga E 4, wiodąca z Berlina przez Zgorzelec, Wroc?aw, Kraków i Rzeszów a? do Lwowa. Z pó?nocy na po?udnie przecina powiat droga krajowa Warszawa - Krynica. Tarnów z po?udniową granicą pa?stwa ?ączy tak?e linia kolejowa, obs?ugująca ruch osobowy i towarowy z pa?stwami Europy Po?udniowej.
GOSPODARKA
Spośród prawie 64 tys. osób pracujących ok. 50 tys. zatrudnionych jest w rolnictwie, leśnictwie i ?owiectwie, pozosta?e osoby pracują w ró?nych dzia?ach przemys?u, budownictwie i us?ugach.
W Powiecie Tarnowskim przeci?tna wielkoś? gospodarstwa rolnego wynosi 3,2 ha. Nie jest to wi?c gospodarka nastawiona wy?ącznie na iloś? i wydajnoś?, lecz ceniąca nade wszystko jakoś? produktów rolniczych. Dobre gleby, korzystny mikroklimat oraz ma?e zanieczyszczenie środowiska umo?liwiają rozwój produkcji zdrowej ?ywności. Specjalnością rolnictwa na terenie powiatu jest produkcja owoców, g?ównie malin, truskawek, jab?ek i śliw. Istnieją równie? gospodarstwa specjalizujące si? w hodowli trzody chlewnej, byd?a, drobiu, a w gminie Wierzchos?awice równie? w hodowli karpia.
W zachodniej cz?ści powiatu, wzd?u? doliny Dunajca, zw?aszcza w gminach Wojnicz, Zakliczyn, Pleśna i Wietrzychowice rozwija si? bardzo intensywnie produkcja fasoli "Pi?kny Jaś". Miejsce to zwane tradycyjnie "Fasolową Doliną" ciągnie si? po obu stronach rzeki, od zapory w Czchowie a? do Wis?y. Fasola to wartościowe warzywo cenione nie tylko przez krajowych konsumentów, ale równie? przez odbiorców z ca?ego świata, g?ównie z Europy Zachodniej i krajów arabskich. Corocznie, pod koniec lata, w Zakliczynie odbywa si? "Świ?to Pi?knego Jaśka" - festiwal roślin strączkowych po?ączony z targami, który jest nie tylko okazją do zrobienia korzystnych interesów, ale równie? imprezą promującą upraw? tej rośliny - zgodnie z zapisami strategii rozwoju Powiatu Tarnowskiego.
W Powiecie Tarnowskim zarejestrowanych jest 7988 podmiotów gospodarczych (wed?ug stanu na 31 grudnia 2001 r.) - z czego 95% to zak?ady prywatne, g?ównie rzemieślnicze, cz?sto o d?ugoletniej tradycji (np. kowalstwo, hafciarstwo, wyroby w drewnie, przetwórstwo spo?ywcze). Na uwag? zas?uguje bardzo dobrze rozwini?ty szklarski. Istniejące prywatne huty produkują wyroby szklane, cz?sto o charakterze artystycznym, wysoko cenione w wielu krajach Europy Zachodniej.
WALORY TURYSTYCZNE
Ziemia Tarnowska to region atrakcyjny turystycznie ze wzgl?du na zró?nicowany krajobraz, szczególnie w po?udniowej cz?ści, gdzie istnieją doskona?e warunki do uprawiania wszelkich form turystyki - pieszej, rowerowej i konnej. U?atwiają to dobrze oznakowane szlaki turystyczne, prowadzące przez malownicze wzgórza Pogórza, tereny bogate w liczne atrakcje przyrodnicze, pi?kne widoki i cenne zabytki historyczne.
Cztery szlaki rowerowe umo?liwiają odbywanie rowerowych wycieczek po okolicy. Turyści zaawansowani, uprawiający kolarstwo górskie i nie bojący si? d?ugich podjazdów i gwa?townych zjazdów - mogą korzysta? z tras trudniejszych, natomiast dla turystów mniej zaawansowanych istnieją trasy rowerowe wiodące przez tereny ?agodniejsze, równinne, ale równie pi?kne.
Na terenie Powiatu dobrze rozwija si? turystyka wiejska ze wzgl?du na atrakcyjne warunki klimatyczne i krajobrazowe oraz czyste środowisko.
Ponad sto dzia?ających gospodarstw agroturystycznych oferuje pokoje gościnne w domach gospodarzy lub odpowiednio przystosowanych budynkach. Amatorzy wypoczynku w ciszy i spokoju, na ?onie natury, spotkają si? tu z prawdziwą staropolska gościnnością, poznają ?ycie mieszka?ców polskiej wsi, tradycyjne potrawy i zwyczaje ludowe. Niektóre gospodarstwa proponują turystom równie? wypoczynek w siodle, hipoterapi?, nauk? jazdy konnej, przeja?d?ki bryczkami i konne rajdy po okolicy a w zimie kuligi. W powiecie dzia?a kilka ośrodków je?dzieckich, z których najbardziej znane to: "Saroyan" w Tuchowie, "Furioso" w Starych ?ukowicach, Ewy Goraus w Woli Rad?owskiej, Micha?a Kuczery w Pleśnej i Józefa Bruda w Radlnej.
Istnieją równie? mo?liwości uprawiania rekreacji wodnej i w?dkarstwa. Rzeki, potoki i obfitujące w wielkie ryby wyrobiska po?wirowe, zaspokoją oczekiwania nawet najbardziej wymagających w?dkarzy. Z po?udnia ku pó?nocy, wśród wzgórz, Ziemi? Tarnowską przemierza Dunajec, jedna z najpi?kniejszych polskich rzek. Woda Dunajca jest czysta o czym świadczą rzadkie gatunki ryb, cz?sto o rekordowych wymiarach - lipienie, brzany, leszcze, g?owacica i świnka - gatunek coraz rzadszy w Polsce, tu dzi?ki czystej wodzie wyst?puje w znacznych skupiskach. Dla zapalonych w?dkarzy szczególnie interesujące są tereny le?ące w dolinie Dunajca i wzd?u? Bia?ej - Wojnicz, Zakliczyn, Wierzchos?awice, Tuchów, Pleśna. Idealnym miejscem do wypoczynku i rekreacji wodnej są kąpieliska powsta?e na wyrobiskach po?wirowych w gminach Wierzchos?awice i Rad?ów, szczególnie w miejscowości Komorów. Wyst?pują tam liczne gatunki ptactwa wodnego, mo?na równie? spotka? bobry. ?wirowiska zarybiane są przez Polski Związek W?dkarski a bezpieczne brzegi umo?liwiają w?dkowanie nawet nocą.
Jedną z wielu osobliwości turystyczno-historycznych wyró?niającą Powiat Tarnowski w Województwie Ma?opolskim i w kraju są zachowane po dzie? dzisiejszy cmentarze wojskowe z okresu I Wojny Światowej.
Na terenie powiatu znajduje si? ich 106 co stawia Powiat Tarnowski na pierwszym miejscu w kraju pod wzgl?dem ilości tego typu obiektów. Przypominają one o krwawych walkach toczonych na terenie Galicji Zachodniej, m.in. w okolicach Tarnowa, na prze?omie 1914 i 1915 roku pomi?dzy armią rosyjską i armią C.K. Austrii.
Usytuowane cz?sto w miejscach walk, zarośni?te drzewami, są wa?nym i niezwykle charakterystycznym świadectwem historii tej ziemi, spoczywają na nich ?o?nierze ró?nych narodowości, Polacy, Austriacy, Niemcy, Rosjanie, W?grzy, Bośniacy, Czesi, W?osi.
Cmentarze te, w wi?kszości wyremontowane dzi?ki staraniom w?adz samorządowych Powiatu, wpisane zosta?y do rejestru zabytków. Ca?oś? jest dobrze oznakowana i opracowana tematycznie tworząc dodatkową atrakcj? znaną jako Szlak Cmentarzy Wojskowych z I Wojny Światowej.
Z myślą o turystach
Zró?nicowanie terenu pozwala na uprawianie w powiecie tarnowskim ró?nych form aktywnego wypoczynku – pieszego bąd? rowerowego. Aby t? ziemi? uczyni? jeszcze popularniejszą i przyciągną? zwiedzających, Powiat Tarnowski postawi? na rozwój turystyki.
Rozpocz??a si? w?aśnie realizacja projektu pn. Zwi?kszenie atrakcyjności turystycznej Powiatu Tarnowskiego. Koszt projektu to 148 tysi?cy z?otych, z czego 60 procent stanowi dofinansowanie Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego Województwa Ma?opolskiego; 10 procent to środki bud?etu pa?stwa a pozosta?e 30 procent to wk?ad w?asny samorządu. Jednym z wa?niejszym elementów projektu jest konserwacja 480 km, z istniejących 640 km, szlaków rowerowych. Konserwacja b?dzie prowadzona do pa?dziernika. Szlaki te przebiegają przez najpi?kniejsze zakątki ziemi tarnowskiej, obok niepowtarzalnych atrakcji turystycznych. Podró?ując rowerem mo?na zobaczy? np. osobliwe Skamienia?e Miasto, obejrze? jedyną zachowaną na świecie posiad?oś? polityka i kompozytora - Ignacego J. Paderewskiego w Kąśnej Dolnej oraz zwiedzi? niepowtarzalne zabytki architektury drewnianej, unikatowe w skali Europy. Ju? wkrótce w ramach projektu wzbogacona zostanie tak?e sie? wizualnej informacji turystycznej. W miejscach najbardziej ucz?szczanych przez turystów ustawione zostaną tablice z mapami turystycznymi powiatu, tablice ze schematem szlaków rowerowych oraz drogowskazy wskazujące przebiegu szlaków. Wszystko to pozwoli wybra? i zaplanowa? tras? i nie zgubi? si? w?drując po ziemi tarnowskiej. A gdy w podró?y zastanie turystów deszcz, b?dą si? modli ukry? w specjalnych wiatach zamontowanych w 10 miejscach na terenie powiatu tarnowskiego. Zaprojektowane z myślą o turystach stylowe, drewniane schronienia, na pewno dodadzą blasku ziemi tarnowskiej.
WALORY PRZYRODNICZE
Region tarnowski posiada du?e mo?liwości rozwoju wszelkich form turystyki równie? dzi?ki licznym atrakcjom przyrodniczym, zró?nicowanej rze?bie terenu, pi?knym krajobrazom oraz bogactwu wyst?pujących tu roślin i zwierząt.
Najcenniejsze pod wzgl?dem przyrodniczym są szczególnie du?e obszary leśne. W cz?ści pó?nocnej to przede wszystkim Rad?owsko - Wierzchos?awicki Obszar Chronionego Krajobrazu - ponad 20 tysi?cy hektarów zalesionego terenu wraz z kompleksem śródleśnych stawów, b?dących ostoją wodno-b?otnego ptactwa. Znakomite warunki do prowadzenia botanicznych i ornitologicznych obserwacji a tak?e rozwoju ?owiectwa i w?dkarstwa.
Na po?udnie od Tarnowa najbardziej atrakcyjne są obszary obj?te ochroną w formie parków krajobrazowych. Ci??kowicko-Ro?nowski Park Krajobrazowy to obszar rozciągający si? pomi?dzy doliną Dunajca i Bia?ej o powierzchni 17664 ha. Wyst?pują tu liczne ?ród?a wód mineralnych o wysokich wartościach balneoterapeutycznych: siarczkowe w Polichtach, Stró?ach, Filipowicach i Ostruszy, wody chlorkowej w okolicach S?onej i Bieśnika. Na terenie Parku uwag? zwracają dwa zalesione pasma wzgórz: pasma Mogi?y i Styru, oraz Jamnej. Są one miejscem wyst?powania rzadkich gatunków roślin, m.in. chronionych storczyków, wid?aków i paproci. Osobliwością Parku jest rezerwat przyrody nieo?ywionej Skamienia?e Miasto utworzony w celu ochrony okaza?ych, o niezwyk?ych kszta?tach form skalnych zbudowanych z piaskowca ci??kowickiego.
W okolicach Suchej Góry, w gminie Gromnik, na polanie wśród lasów znajduje si? ośrodek edukacyjny Parków Polichty z przyrodniczymi eksponatami oraz miejscami noclegowymi dla licznie przybywających tu wycieczek. Przy Ośrodku, z uwagi na wysokie walory przyrodnicze wytyczona zosta?a ście?ka przyrodnicza. Na jej trasie (ok. 1700 m) wyznaczono kilkanaście przystanków, przy których obserwowa? mo?na ciekawe zjawiska przyrodnicze, ekosystemy ró?nego typu, szereg chronionych gatunków roślin, a nawet zwierząt (p?azy), staw z roślinnością wodno-b?otną oraz ró?norakie siedliska leśne.
Tereny Parku Krajobrazowego Pasma Brzanki rozciągają si? od doliny Bia?ej do Wis?oki z miejscowościami Ryglice, Tuchów i Rzepiennik Strzy?ewski. Walorami turystycznymi Parku są okaza?e wzgórza o urozmaiconej rze?bie porośni?te lasami, ?agodny górski klimat, czyste powietrze i bogata ró?norodnoś? fauny i flory. Wyst?pują tu liczne, malownicze potoki, g??bokie jary i wąwozy. Du?e powierzchniowo lasy są ostoją mi?dzy innymi jeleni, dzików, saren, lisów, borsuków.
WALORY ARCHITEKTONICZNE
Urok i niepowtarzalne pi?kno Ziemi Tarnowskiej drzemie równie? w pi?knie po?o?onych ma?ych miasteczkach z kilkusetletnią historią, o ciekawej architekturze, z drewnianymi domami, dworkami i pa?acykami ukrytymi w starych parkach. Amatorów spotka? z historią, poszukiwaczy wspania?ych widoków i legendarnych miejsc zachwycą z pewnością średniowieczne miasta Wojnicz i Rad?ów, obros?e legendami Ci??kowice, ongiś benedykty?ski Tuchów - miejsce licznych pielgrzymek do Sanktuarium Maryjnego, gdzie znajduje si? cudowny obraz Matki Bo?ej Tuchowskiej z Dzieciątkiem, s?ynący ?askami od XVI wieku, czy po?o?one na prawym brzegu rzeki Dunajec ?abno.
W?drówki drogami Ma?opolski pozwalają podziwia? zabytki drewnianej architektury sakralnej, które w tym regionie są bardzo liczne i dobrze zachowane. Wieloma z nich mo?e si? chlubi? Ziemia Tarnowska. Są to najcz?ściej budowle wzniesione w technice zr?bowej, wie?owe, jednonawowe z trójkątnie zamkni?tym prezbiterium, otoczone cz?sto sobotami (podcieniami s?u?ącymi pielgrzymom za schronienie), kryte gontem. Obiekty te przetrwa?y pomimo najazdów, dzia?a? wojennych, po?arów, otoczone troską wiernych, ufnie zapraszając w świat minionych stuleci.
KULTURA
Powiat tarnowski to region, w którym szczególnie wa?na jest kultura muzyczna. Z Ziemią Tarnowską związane są nazwiska wybitnych kompozytorów - Ignacego Jana Paderewskiego, Krzysztofa Pendereckiego i Zbigniewa Preisnera.
Kąśna Dolna (gm. Ci??kowice) to jedyne w Polsce miejsce gromadzące pamiątki i kultywujące tradycj? wielkiego muzyka i Polaka - Ignacego Jana Paderewskiego. Dworek w Kąśnej by? ulubionym miejscem pobytu kompozytora - do dziś mo?na spacerowa? po rozleg?ym parku w cieniu drzew, które sprowadza? i w?asnor?cznie sadzi?. Centrum Paderewskiego Tarnów-Kąśna Dolna jest nie tylko placówką muzealną - to najwa?niejsza na Ziemi Tarnowskiej instytucja zajmująca si? propagowaniem muzyki powa?nej oraz promowaniem uzdolnionej muzycznie m?odzie?y.
Kultura muzyczna Powiatu Tarnowskiego to tak?e piel?gnowanie muzyki ludowej. Dzia?ają tutaj liczne kapele ludowe, zespo?y obrz?dowe, zespo?y pieśni i ta?ca.
|
Małopolskie
