Powiat Garwoli?ski Powierzchnia: 1284,29 km² Mieszkanców: 106 363
Województwo: Mazowieckie
Miasto powiatowe: Garwolin Tablica rejestracyjna: WG
Miasta: Garwolin, ?askarzew, Pilawa, ?elechów
Gminy: Garwolin, ?askarzew, Pilawa, ?elechów, Borowie, Górzno, Maciejowice, Miastków Kościelny, Parysów, Sobolew, Trojanów, Wilga
Badania archeologiczne ukazują, ?e obszar ten by? zamieszkiwany przez ludzi ju? pod koniec paleolitu. Istnieją te? ślady osadnictwa z okresu neolitu, epoki brązu, epoki ?elaza i okresu wczesnośredniowiecznego. Dalsze dzieje tych terenów związane są z historią Mazowsza, którego po okresie rozbicia dzielnicowego pozosta?o nadal niezale?ną dzielnicą i dopiero po śmierci ostatniego ksi?cia mazowieckiego Janusza III w 1526 r. zosta?o wcielone do Korony. Garwolin i jego okolice nale?a?y wówczas do ziemi czerskiej. 25 lutego 1539 r. Zygmunt I Stary nakaza? przeniesienie roków ziemskich dla zawiśla?skiej cz?ści powiatu czerskiego (z wy?ączeniem Karczewa i Radwankowa) do Garwolina. Zapoczątkowa?o to istnienie powiatu garwoli?skiego. Jego pó?nocna i wschodnia granica si?ga?y dalej ni? obecnie. Nale?a?y do niego: Sobienie Jeziory, Osieck, Siennica, Latowicz. Od wschodu graniczy? z ziemią ?ukowską, a na po?udniu z ziemią st??ycką do której nale?a?y: Maciejowice, ?askarzew i ?elechów. W II po?owie XVI wieku Garwolin oraz wioski Wola R?bkowska, Mi?tne, Jagodne, Puznów, Go?dzik, Unin, Leszczyny i Niecieplin sta?y si? niegrodowym starostwem. Jego obszar obejmowa? tylko cz?ś? powiatu garwoli?skiego. Na czele starostwa sta? starosta, który by? zarządcą dóbr królewskich. Nie posiada? w?adzy sądowniczej, ale wzywa? przed sąd ziemski osoby odpowiedzialne za wyrządzanie szkód w starostwie. Zakres jego obowiązków by? szeroki, m.in. przewodzi? pospolitemu ruszeniu i prowadzi? je pod chorągiew powiatu, dba? o bezpiecze?stwo w starostwie. Najbardziej znany starosta garwoli?ski to Hetman Wielki Koronny Jan Zamoyski. Wiek XVI to okres rozwoju gospodarczego powiatu garwoli?skiego. Ogromne zniszczenia w czasie wojny polsko – szwedzkiej w II po?. XVII w. i wojny pó?nocnej na początku XVIII w. doprowadzi?y do upadku gospodarczego. Znacznie spad?a liczba ludności.
W maju 1794 r. szlachta powiatu garwoli?skiego przystąpi?a do powstania kościuszkowskiego. Dowództwo powiatowych si? zbrojnych powierzono Adamowi Skilskiemu by?emu pu?kownikowi konfederacji barskiej. Po kl?sce powstania na terenie powiatu stacjonowa?y wojska rosyjskie.
W styczniu 1796 r. ich miejsce zaj??y zaborcze wojska austryjackie. W maju 1809 r. na ziemie powiatu wkroczy?y polskie oddzia?y Ksi?stwa Warszawskiego. Dekret Fryderyka Augusta z grudnia 1809 r. w?ączy? ten obszar do Ksi?stwa. Po upadku Ksi?stwa Warszawskiego ponownie powrócili Rosjanie. Ich okupacja trwa?a do po?. 1815 r. Powiat garwoli?ski znalaz? si? wówczas w granicach autonomicznego Królestwa Polskiego, jako cz?ś? obwodu ?ukowskiego
w województwie podlaskim. Represje w?adz rosyjskich po powstaniu listopadowym wprowadzają kolejne zmiany administracyjne w Królestwie. W 1845 r. okr?g Garwolin stanowi? cz?ś? powiatu w guberni lubelskiej. Nast?pna reforma administracyjna w?adz rosyjskich w 1866 r. przywróci?a istnienie powiatu garwoli?skiego. Swoim zasi?giem obejmowa? on dwa miasta: Garwolin
i ?elechów i 17 gmin: Warszawice, Wilg?, Wol? R?bkowską, Górzno, ?elechów, K?oczew, ?askarzew, Paw?owice, Maciejowice, Osieck, Pod???, Pszonk?, Ryki, Sobienie Jeziory, Trojanów i U???.W takim kszta?cie istnia? do 1915 r. Wed?ug danych z 1913 r. powiat zamieszkiwa?o ponad 164 tys. osób, z czego prawie 133 tys. to mieszka?cy wsi.Podstaw? utrzymania stanowi?a uprawa ziemi, przede wszystkim ?yta, owsa i ziemniaków.Wśród istniejących oko?o 60 zak?adów wyró?nia?a si? przede wszystkim Huta Szk?a braci Hordliczków we wsi Trąbki. Do o?ywienia gospodarczego w XIX w. przyczyni?a si? budowa w 1835 r. drogi bitej z Warszawy przez Garwolin do Lublina i powstanie Kolei Nadwiśla?skiej w 1877 r. przecinającej obszar powiatu z pó?nocy na po?udnie.
W czasie I wojny światowej od 1915 r. powiat garwoli?ski by? pod okupacją niemiecką. Powi?kszony o twierdz? D?blin i gmin? Iren? w?ączony zosta? do genera? – gubernatorstwa warszawskiego. W okresie wojny polsko – bolszewickiej w 1920 r. obszar powiatu ponownie znalaz? si? w strefie dzia?a? wojennych.
W odrodzonym pa?stwie polskim powiat garwoli?ski w latach 1919 – 1939 wchodzi? w sk?ad województwa lubelskiego, powsta?ego z by?ej guberni siedleckiej i lubelskiej. Powsta?y w listopadzie 1918 r. Urząd Powiatowy zosta? zastąpiony w sierpniu 1919 r. Starostwem. Przedstawicielem rządu w powiecie i szefem administracji zosta? Starosta, wspó?dzia?ający do 1928 r. z Sejmikiem Powiatowym i wydzia?em powiatowym.
Po kl?sce wrześniowej nastąpi? okres niemieckiej okupacji trwającej do lipca 1944 r. W?adze niemieckie zlikwidowa?y samorząd powiatowy. Ca?oś? w?adzy zosta?a scentralizowana w r?kach niemieckiego starosty. Na terenie powiatu garwoli?skiego w okresie okupacji dzia?a?y m.in. Armia Krajowa i Bataliony Ch?opskie. Podziemne wojskowe organizacje przeprowadzi?y wiele akcji bojawych. Najs?ynniejsza z nich to likwidacja przez ?o?nierzy AK niemieckiego starosty Freudenthala.
Po wyzwoleniu spod okupacji niemieckiej i wkroczeniu wojsk radzieckich w?adz? w powiecie obją? Tymczasowy Komitet Wykonawczy Powiatowej Rady Narodowej w Garwolinie. Przekszta?ci? si? on pod koniec września 1944 r. w Powiatową Rad? Narodową. Od sierpnia 1944 r. dzia?a?o starostwo garwoli?skie. W wyniku reformy z marca 1950 r. likwidującej starostwa, pe?ni? w?adzy otrzyma?o Prezydium Powiatowej Rady Narodowej. W 1955 r. zmniejszy? si? obszar powiatu, z jego po?udniowych gmin powsta? powiat rycki. 31 maja 1975 r. powiat garwoli?ski w ramach reformy administracyjnej zosta? zlikwidowany.
Nowa reforma administracyjna z 24 lipca 1998 r. wprowadzająca trójstopniowy podzia? terytorialny pa?stwa przywróci?a istnienie powiatów.
Od 1 stycznia 1999 r. powiat garwoli?ski powróci? na map? Polski. Administracyjnie w sk?ad powiatu garwoli?skiego wchodzą 2 miasta: Garwolin, ?askarzew, 2 miasta – gminy: Pilawa i ?elechów oraz 10 gmin: Garwolin, Pilawa, ?elechów, Górzno, Miastków Kościelny, Wilga, Borowie, Maciejowice, Trojanów, Sobolew, Parysów i ?askarzew.
|
Mazowieckie
