|
Mazowieckie::Powiat Legionowski |
Powiat Legionowski Powierzchnia: 389,86 km² Mieszkanców: 95 287
Województwo: Mazowieckie
Miasto powiatowe: Legionowo Tablica rejestracyjna: WL
Miasta: Legionowo, Serock
Gminy: Legionowo, Serock, Jab?onna, Niepor?t, Wieliszew
Powiat legionowski charakteryzuje si? bogatą i wielowątkową historią. Ka?da niemal epoka zostawi?a po sobie ślady kultury materialnej. Najstarsze si?gają czasów prehistorycznych. Cmentarzyska, pozosta?ości osad badali na terenie powiatu archeolodzy z Pa?stwowego Muzeum Archeologicznego. Do ciekawszych odkry? nale?y cmentarzysko kultury Grobów Kloszowych w Wieliszewie. Na polu dawnego PGR archeolodzy zlokalizowali kilkadziesiąt cia?opalnych grobów, których urny zosta?y przykryte glinianymi kloszami o metrowej średnicy.
Na Mazowszu osadnictwo najcz?ściej rozwija?o si? wzd?u? rzek i dlatego nad nimi powstawa?y pierwsze osady. Jedną z najdawniejszych jest Serock, który jednocześnie jest najstarszym miastem w powiecie legionowskim. Ta malowniczo po?o?ona miejscowoś? otrzyma?a prawa miejskie z rąk ksi?cia mazowieckiego Janusza I ju? w 1417 r. Jako osada Serock znany by? du?o wcześniej. Istnienie grodziska potwierdzają ju? XI-wieczne ?ród?a. W?aśnie w Serocku znajduje si? jeden z najcenniejszych zabytków powiatu i Mazowsza – pó?nogotycki kośció? farny, datowany na 1526 r. Na zewn?trznych murach świątyni, usytuowanej na wysokiej skarpie, mo?na do dziś odczyta? napisy wyryte nawet w XVII w. Stanowią one du?ą atrakcj? turystyczną powiatu.
Niewiele m?odszy jest Niepor?t. Niewątpliwie na jego rozwój ogromny wp?yw mia?o wybudowanie dworu myśliwskiego przez Zygmunta III Waz?. Dwór by? ulubionym miejscem odpoczynku Wazów. Po śmierci Zygmunta gościli tu jego synowie W?adys?aw IV i Jan Kazimierz. Temu ostatniemu miejscowoś? zawdzi?cza kośció?, który powsta? jako wotum dzi?kczynne po zwyci?skim zako?czeniu wojny ze Szwedami. Ciekawostką jest umieszczony na nim portal z czarnego marmuru przedstawiający herb Wazów.
Inną interesującą świątynią po?o?oną na terenie powiatu jest kośció? w Chotomowie. Parafia zosta?a tu erygowana ju? w średniowieczu. Najstarsze kroniki, w których jest wymieniana pochodzą z 1387 r. Do XIX stulecia istnia?a tu drewniana świątynia. Obecny chotomowski kośció? zaprojektowa? Franciszek Maria Lanci w stylu neogotyku angielskiego. Świątyni? wraz z dzwonnicą wzniesiono pod koniec XIX stulecia. Obok kościo?a uwag? zwraca krzy? pochodzący z 1826 r. Jest on pozosta?ością dawnego przykościelnego cmentarza.
Najbardziej znanym zespo?em parkowo pa?acowym powiatu legionowskiego jest Jab?onna. Ju? w 1774 r. biskup Micha? Poniatowski – brat ówczesnego króla Polski i pó?niejszy prymas, rozpoczą? tu budow? pa?acu. Jego projekt sporządzi? Dominik Merlini, jeden z najs?ynniejszych architektów Rzeczypospolitej. Po uko?czeniu prac oko?o 1779 r. Jab?onna rozb?ys?a ca?ym swoim blaskiem modnej rezydencji. Jej uroku dodawa? wspania?y park i budowle zaprojektowane przez Szymona Bogumi?a Zuga - zw?aszcza romantyczna grota. Po obj?ciu rezydencji przez ks. Józefa Poniatowskiego Jab?onna sta?a si? na początku XIX stulecia miejscem zabaw "zielonych fraków", czyli ówczesnych przyjació? ksi?cia Pepi.
Kolejnym w?aścicielem klucza Jab?onna zosta?a Anna z Tyszkiewiczów Dunin-Wąsowiczowa. To jej Jab?onna zawdzi?cza?a wszystko to, co w najlepszym guście. Gruntowna przebudowa za?o?enia parkowego oraz samego pa?acu spowodowa?a, ?e rezydencja sta?a si? g?ównym miejscem kultu narodowego ksi?cia Józefa Poniatowskiego. Wa?ną rol? w przebudowie odegra? wzi?ty architekt Henryk Marconi, który zaprojektowa? pergol? oraz "ustronie bohatera".
W tym okresie ziemie po?o?one w rozwidleniu Wis?y i Narwi zacz??y mie? wa?ne znaczenie militarne. Ju? na początku XIX w. kiedy na ziemie polskie wkroczy? Napoleon oraz po powo?aniu Ksi?stwa Warszawskiego, powsta? tu trójkąt obronny w oparciu o umocnienia wznoszone w Modlinie, Serocku i na warszawskiej Pradze. Napoleon bywa? w wymienionych miejscowościach, gości? tak?e w pa?acu w Jab?onnie. Twierdze stanowi?y podstaw? operacyjną do dzia?a? przeciw Rosji. Z tego okresu w Serocku zachowa?y si? ziemne fragmenty bastionów twierdzy napoleo?skiej z lat 1807 – 1811.
Równie? koniec XIX stulecia up?yną? pod znakiem budownictwa militarnego. Tereny dzisiejszego powiatu znalaz?y si? w centrum Warszawskiego Rejonu Ufortyfikowanego, który wybudowali Rosjanie dla obrony in?ynieryjnej zachodnich kra?ców carskiego imperium. Dostrzegli oni walory obronne tych terenów i nawiązali do koncepcji Napoleona. Tym razem przeciwnikiem by?y Niemcy. Warszawski Rejon Umocniony wyznaczy?y trzy twierdze: w Warszawie, Modlinie (wówczas Nowogieorgijewsk) oraz w Zegrzu. Wzniesiono wówczas forty w D?bem, Beniaminowie oraz grup? forteczną w Janówku. W 1892 r. w Legionowie powsta? du?y kompleks koszarowy zwany "Obozem Hurki". Koszary z charakterystycznej czerwonej ceg?y zbudowano tak?e w Beniaminowie (dziś Bia?obrzegi) oraz w Zegrzu Pó?nocnym i Po?udniowym. Budowle militarne przesądzi?y o specyfice terenów po?o?onych na pó?noc od Warszawy. Carskie twierdze i forty s?u?ące niegdyś zaborcy, dziś sta?y si? atrakcją turystyczną powiatu legionowskiego.
Po odzyskaniu niepodleg?ości garnizony carskie zacz??y s?u?y? Wojsku Polskiemu. W sierpniu 1920 r. z legionowskich koszar wyruszy?y pod Radzymin pu?ki 10. Dywizji Piechoty, dowodzonej przez gen. L. ?eligowskiego. Przesądzi?y one o zwyci?stwie w Bitwie Warszawskiej. W 1929 r. w Zegrzu za?o?ono s?ynne Centrum Wyszkolenia ?ączności, z popularną podchorą?ówką. Wraz z okolicznymi garnizonami by?o to g?ówny ośrodek szkolący polskich ?ącznościowców. W koszarach po drugiej stronie Narwi zaczą? stacjonowa? 1. Batalion Telegraficzny, a w Bia?obrzegach II. Batalion Radiotelegraficzny. Natomiast Legionowo zas?yn??o z produkcji znakomitych balonów i spadochronów oraz z ośrodka szkolącego saperów kolejowych i za?ogi pociągów pancernych. Miejscowoś? podobnie jak w carskich czasach by?a du?ym garnizonem wojskowym. Rozpocz?cie parcelacji dóbr przez hrabiego Maurycego Potockiego w 1925 r. da?o początek osadzie parcelacyjnej, z której z czasem wy?oni?a si? cywilna cz?ś? miejscowości. W 1930 r. Minister Spraw Wewn?trznych powo?a? gminą Legionowo, która w 1952 r. otrzyma?a prawa miejskie.
|
Mazowieckie
