Powiat Pruszkowski Powierzchnia: 246,31 km² Mieszkanców: 144 418
Województwo: Mazowieckie
Miasto powiatowe: Pruszków Tablica rejestracyjna: WPR
Miasta: Pruszków, Barwinów, Piastów
Gminy: Pruszków, Barwinów, Piastów, Micha?owice, Nadarzyn, Raszyn
Powiat Pruszkowski zosta? utworzony 1 stycznia 1999 roku w rezultacie reformy samorządu terytorialnego. Jest po?o?ony w centralnej cz?ści Województwa Mazowieckiego w obszarze metropolitalnym, graniczy od pó?nocnego-wschodu z miastem Warszawą, od pó?nocy z Powiatem Zachodnim Warszawskim, od zachodu z Powiatem Grodziskim, od po?udniowego-zachodu z Powiatem Grójeckim i od po?udnia z Powiatem Piaseczy?skim. W sk?ad administracyjny Powiatu Pruszkowskiego wchodzi 6 gmin: Piastów i Pruszków (gminy miejskie), Micha?owice, Nadarzyn i Raszyn (gminy wiejskie) oraz Brwinów (gmina miejsko-wiejska). W obr?bie Powiatu Pruszkowskiego są 3 miasta: Brwinów, Piastów i Pruszków. Pod wzgl?dem powierzchni, która wynosi 246 km2, co stanowi 0,069% powierzchni Województwa Mazowieckiego, jest najmniejszym powiatem w Województwie Mazowieckim. Obszar Powiatu Pruszkowskiego zamieszkuje ok. 142.018 ludzi. G?stoś? zaludnienia wynosi średnio 559 osób na 1 km2, z czego najwi?ksza jest w gminach miejskich: Pruszków 2.799 osób/km2 i Piastów 4.132 osób/km2. W pozosta?ych gminach wynosi odpowiednio osób/km2: Micha?owice 381, Nadarzyn 114, Brwinów 287, Raszyn 424.
Do historii i tradycji ziem obecnego Powiatu pruszkowskiego odwo?uje si? symbolika zastosowana w herbie, która nawiązuje do historycznego god?a ca?ego Mazowsza – piastowskiego or?a bia?ego bez korony oraz do herbu ksi?stwa czersko-warszawskiego przedstawiającego dwa bia?e or?y i dwa zielone smoki w polach naprzemianleg?ych. Na herbie Powiatu Pruszkowskiego znajduje si? tarcza dwudzielna w skos. Na pierwszym, srebrnym polu znajduje si? orze? mazowiecki na czerwonym tle. Na drugim polu, na b??kitnym tle – z?oty rycerz z mieczem i tarczą, na srebrnej tarczy zielony smok.
Na rozwój terenów wchodzących w sk?ad Powiatu Pruszkowskiego niewątpliwy wp?yw mia?o powstanie Kolei ?elaznej Warszawsko-Wiede?skiej. Stolicą Powiatu jest miasto Pruszków. Pierwsze wzmianki o wsi Proskowo pojawiają si? w XV wieku. W roku 1456 roku Świ?tos?aw z rodu Pierzcha?ów otrzyma? z nadania Ksi?cia Mazowieckiego Janusza I wsie Proskowo, Wolica, K??bowo, Pogroszewo i P?cice. Synowie Świ?tos?awa byli za?o?ycielami rodzin Pruszkowskich, P?cickich, które przej??y nazwiska od wsi dziedziczonych. Wieś Proskowo pozostawa?a we w?adaniu Pruszkowskich do 1580 roku. Po kolejnych zmianach w?aścicieli wieś Proskowo, znacznie powi?kszona przesz?a w XVII wieku w r?ce Kanclerza Wielkiego Koronnego, Andrzeja Leszczy?skiego. W XVII i XIX wieku nastąpi?y kolejne zmiany w?aścicieli. W pierwszych latach XIX wieku majątek nale?a? do znanego lekarza dr Czekierskiego, który na miejscu drewnianego dworku zbudowa? w stylu klasycystycznym murowany pa?acyk otoczony pi?knym parkiem. Wreszcie majątek naby? rosyjski kupiec Jan Skwarcow, który opracowa? pierwszy plan zagospodarowania przestrzennego wsi i jej najbli?szych okolic.
W 1845 roku zosta? uruchomiony pierwszy odcinek Kolei Warszawsko-Wiede?skiej, prowadzący z Warszawy do Grodziska Mazowieckiego. Wieś Pruszków przekszta?ci?a si? w osad?, która ze wzgl?du na malownicze ogrody (park Bershona) i liczne wille o charakterze letniskowym sta?a si? atrakcyjnym miejscem letniego wypoczynku. Z drugiej strony niskie ceny gruntów przyciąga?y inwestorów. W tym okresie powsta?y zak?ady przemys?owe: w 1878 roku - Wytwórnia Farb i Lakierów J. Nowaka, w 1879 roku - Odlewnia ?elaza A. Rotsteina, Cegielnia Abramshona i Dittmana, w 1880 roku - Fabryka Fajansów J. Teichelda, w 1881 roku - Wytwórnia Kot?ów i Konstrukcji ?elaznych Rudnickiego i Kuczy?skiego, w 1886 roku - Cynkownia blachy Tilmansa, w 1891 roku - Fabryka O?ówków S. Majewskiego. Równie? w osadzie ?bików powsta?y Warsztaty Naprawy Drogi ?elaznej Warszawsko - Wiede?skiej, Cegielnia Braci Hoser, Fabryka Pilników. We wsi Tworki powsta? w roku 1891 Szpital dla Psychicznie Chorych. Wzros?a liczba mieszka?ców i pod koniec XIX wieku przekroczy?a 1700 osób. Ostatnią w?aścicielką majątku do roku 1945 by?a Jadwiga Wo?owska-Potulicka.
W rozwoju Pruszkowa niewątpliwy udzia? mia?a Gmina ?ydowska, która powsta?a w 1904 roku, jakkolwiek pierwsi osadnicy ?ydowscy pojawili si? ju? w drugiej po?owie XIX wieku. Byli w?aścicielami sklepów i restauracji, ale tak?e fabryk. Świadectwem istnienia Gminy ?ydowskiej na tych terenach jest Cmentarz ?ydowski za?o?ony w roku 1905.
Zapoczątkowany rozwój pod koniec XIX wieku i w pierwszych latach wieku XX zosta? zahamowany przez wybuch I wojny światowej. Rosjanie wywie?li wyposa?enie fabryk, a Niemcy zbombardowali fabryki i osiedla mieszkaniowe. Pruszków znajdowa? si? pod okupacją niemiecką. W roku 1916 szef administracji okupacyjnej Hans Harwig von Beseler przyzna? wsi Pruszków prawa miejskie. Granice miasta obejmowa?y, oprócz Pruszkowa, wsie: Józefów, Tworki, ?bików, Józefina. Liczba mieszka?ców przekroczy?a 12 tys.
Po wojnie najwa?niejszym zadaniem wybranej w 1919 roku Rady Miejskiej, w sk?ad której wszed? równie? przedstawiciel Gminy ?ydowskiej, by?a odbudowa zniszczonych dzia?aniami wojennymi zak?adów przemys?owych i elektryfikacja. Znacznej pomocy udzieli?a miastu Spó?ka akcyjna z Ameryki - Stowarzyszenie Mechaników Polskich, która m.in. zbudowa?a w 1921 roku Wytwórni? Obrabiarek. Korzystnie na rozwój Pruszkowa wp?yn??o uruchomienie w 1928 roku Elektrycznej Kolei Dojazdowej. Spo?ecze?stwo Pruszkowa by?o aktywne i dobrze zorganizowane, gdy? dzia?a?y liczne stowarzyszenia oświatowe, a od roku 1915 Harcerstwo Polskie i Pruszkowska Stra? Ogniowa.
Integracja mieszka?ców wp?yn??a na powstanie w Pruszkowie podczas okupacji niemieckiej silnego ruchu oporu. Dalej rozwija?o si? harcerstwo, pod koniec 1940 roku dru?yna „Zielony Dąb”, a od drugiej po?owy 1941 roku hufiec „Rój” wesz?y w sk?ad Szarych Szeregów. W sierpniu 1944 roku Niemcy zorganizowali obóz przejściowy dla wysiedlonej z Warszawy ludności cywilnej. Obóz istnia? od 6 sierpnia do 10 listopada 1944 roku. W tym czasie przesz?o przez niego 650 tys. osób. Okupacja niemiecka dla Pruszkowa zako?czy?a si? 17 stycznia 1945 roku. Szesnastu przedstawicieli Rządu Polskiego zaproszonych do Pruszkowa 26 marca 1945 roku zosta?o aresztowanych przez NKWD i wywiezionych do Moskwy. Po wojnie zak?ady przemys?owe znacjonalizowano, a Pruszków sta? si? jednym z wi?kszych ośrodków przemys?owych na Mazowszu.
Dzieje terenów, na których le?ą gminy wchodzące w sk?ad Powiatu Pruszkowskiego si?gają w wi?kszości Średniowiecza, a nawet czasów prehistorycznych.
Piastów
Na terenach dzisiejszego Miasta Piastowa w XVI wieku istnia?y wsie Utrata i ?d?ary. ?d?ary by?y wsią duchowną nale?ącą do parafii ?bików. Dobra nale?a?y do Seminarium Duchownego Św. Jana Chrzciciela w Warszawie. Po powstaniu styczniowym w roku 1865 dobra uleg?y konfiskacie przez w?adze carskie. Nabywcami skonfiskowanego majątku zostali rosyjscy ziemianie, którzy szybko majątek rozparcelowali i sprzedali. W tym miejscu powsta?a osada szybko rozwijająca si? dzi?ki korzystnemu po?o?eniu przy trasie Kolei ?elaznej Warszawsko-Wiede?skiej.
W okresie mi?dzywojennym trwa? dalszy rozwój osady, która w roku 1926 przyj??a nazw? Piastów. Rozwija? si? równie? przemys?, gdy? w tym czasie powsta?a fabryka akumulatorów - Zak?ady Akumulatorów systemu „Tudor” in?. Fryderyka Mullera oraz Zak?ady Kauczukowe „Piastów”.
W okresie mi?dzywojennym swą dzia?alnoś? rozpocz??y: Związek Harcerstwa Polskiego, Polski Czerwony Krzy? ora wiele innych organizacji i stowarzysze?. W roku 1930 Piastów zosta? gminą, natomiast prawa miejskie uzyska? po wojnie w 1952 roku.
Brwinów
Odkrycia archeologiczne ostatnich lat potwierdzają istnienie w I wieku n.e. na terenie obecnego miasta jednego z najwi?kszych na Mazowszu ośrodków hutniczych, opartego na bogatych z?o?ach rudy darniowej. W XVIII i XIX wieku ta drobnoszlachecka wieś le?a?a na skrzy?owaniu drogi królewskiej prowadzącej z Warszawy do Piotrkowa Trybunalskiego, miejsca sejmików szlacheckich oraz drogi prowadzącej z Warszawy do Grodziska. Jednak jej rozwój nastąpi? dopiero po uruchomieniu w roku 1845 kolei warszawsko-wiede?skiej. W Brwinowie powsta? przystanek osobowy kolei i stacja towarowa. Zacz?li nap?ywa? osadnicy z ca?ego Królestwa Kongresowego i letnicy. Liczba mieszka?ców dosz?a do dwóch tysi?cy.
W dwudziestoleciu mi?dzywojennym Brwinów otrzyma? statut letniska. Po II wojnie światowej w Brwinowie osiedlali si? pozbawieni w?asnych domów warszawiacy i poszukujący pracy w Warszawie przybysze z ca?ej Polski.
W 1950 Brwinów otrzyma? statut miasta.
Micha?owice
Początki osadnictwa na terenie obecnej Gminy Micha?owice są datowane na wiek XII. Dobra Micha?owickie nale?a?y wówczas do rodziny Raszynieckich z pobliskiego Raszy?ca.
Początki osady Komorów si?gają prze?omów wieków XIII i XIV. Wówczas to ród Pierzcha?ów z nadania ksią??cego otrzyma? tereny leśne podzielone przesiekami na komory. W jednej z takich komór powsta?a osada, która na przestrzeni wieków przekszta?ci?a si? w wieś szlachecką.
Wiek XIV i XV to okres świetności rodziny ?adów, która obejmuje we w?adanie ziemie micha?owickie. W XVI wieku ziemie te przesz?y w r?ce rodzin Micha?owickich i Opackich, co da?o początek u?ywaniu nazw miejscowości Micha?owice i Opacz.
Na karty historii tereny te trafi?y w okresie wojen napoleo?skich. W Micha?owicach stacjonowa?y bowiem oddzia?y genera?a Biega?skiego, które uczestniczy?y w s?ynnej bitwie pod Raszynem w 1809 roku, a wojska Napoleona maszerowa?y przez Opacz i Micha?owice. W XIX wieku tereny te nie by?y zbyt mocno zaludnione (wieś Micha?owice liczy?a 17 obejś? gospodarczych, a folwark Komorów - 13).
W pobliskich P?cicach, w dolinie rzeki Utraty, w latach 1808 - 1809 powsta? dwór, którego w?aścicielem by? Pawe? Sapieha. Z racji pe?nienia przez Sapieh? funkcji Od?wiernego w lo?y maso?skiej odbywa?y si? tu spotkania „Braci Polaków Zjednoczonych Na Wschodzie Warszawy”. Pa?ac otoczony by? 24-hektarowym parkiem. Obok pa?acu zosta? wybudowany kośció? pod wezwaniem św. Piotra i Paw?a. W roku 1807 rozpocz??a si? budowa pa?acu w Helenowie. Zosta? on nast?pnie rozbudowany na zlecenie ówczesnych w?aścicieli, rodzin? Potulickich, a otaczający go park zosta? przekszta?cony w park krajobrazowy.
Rozwój okolicy nastąpi? w pierwszej po?owie XX wieku, co wiąza?o si? z uruchomieniem w 1928 roku Elektrycznej Kolei Dojazdowej. Ostatni w?aściciele Micha?owic, rodzina hrabiów Grocholskich, rozparcelowali majątek, przeznaczając dzia?ki pod budownictwo mieszkaniowe. Gmina sta?a si? zapleczem mieszkalnym dla Warszawy. W Komorowie rozwin??o si? budownictwo willowe i letniskowe. W 1928 roku utworzono „Miasto-Ogród-Komorów”, która to nazwa funkcjonuje do dzisiaj.
Raszyn
Pierwsze ślady osadnictwa na terenie Gminy Raszyn si?gają 700 roku p.n.e. o czym świadczą znaleziska archeologiczne takie jak:
- cmentarzysko cia?opalne w Raszynie, nale?ące do kultury grobów kloszowych, pochodzące z 400 roku p.n.e.;
- cmentarzysko cia?opalne w Pucha?ach nale?ące do kultury ?u?yckiej, pochodzące z 700 roku p.n.e.;
- staro?ytna osada hutnicza w Falentach pochodząca z I wieku p.n.e., świadcząca o ciąg?ości osadnictwa na terenach nale?ących do Gminy Raszyn.
Pierwszym znanym dokumentem pisanym dotyczącym Raszyna jest dokument z ko?ca XIV wieku, potwierdzający istnienie parafii rodowej ?adów, która ufundowa?a kośció? w XIII wieku. Inne pisane dokumenty pochodzące z kancelarii ksią?ąt mazowieckich z ko?ca XIV wieku dotyczą nada?, sprzeda?y, sporów z terenu Raszyna i okolicznych wsi. Wiek XV i XVI charakteryzowa? si? nadal du?ą aktywnością rodziny ?adów na tym terenie.
W po?owie XVI wieku Miko?aj Wolski herbu Pó?kozic, doradca króla Zygmunta Augusta, podją? nieudaną prób? lokacji miasta w Raszynie. Od początku XVII wieku du?ą rol? zaczą? odgrywa? ród Opackich herbu Prus. Byli oni w?aścicielami Raszyna i Falent. Zygmunt Opacki, starosta piaseczy?ski i podkomorzy warszawski, zbudowa? w Falentach pa?ac oraz barokowy kośció?.
Wojna ze Szwedami w latach 1665-1670 odcisn??a swoje pi?tno na dobrach raszy?skich, gdy? doszcz?tnie spalono wiele wsi. Podczas kolejnej wojny polsko-szwedzkiej pa?ac w Falentach uleg? powa?nym zniszczeniom, ale zosta? odbudowany.
W roku 1782 dobra falenickie i raszy?skie przesz?y w r?ce bankiera Piotra z Fergussonów Teppera. W nast?pnym roku Raszyn uzyska? przywilej targowy, co da?o początek przekszta?ceniu osady w miasteczko. W tym okresie powsta? budynek poczty istniejący do dziś. Zosta? równie? przebudowany w stylu klasycystycznym kośció? w Raszynie i pa?ac w Falentach wraz z ogrodem.
W czasie powstania kościuszkowskiego 10 lipca 1794 roku pod Raszynem bitw? stoczy? Tadeusz Kościuszko. Wydarzeniem najbardziej znanym w historii Raszyna by?a bitwa, która rozegra?a si? w dniu 19 kwietnia 1809 roku. Wojska Ksi?stwa Warszawskiego pod dowództwem ksi?cia Józefa Poniatowskiego zatrzyma?y dwukrotnie liczniejszy korpus austriacki. Bohaterska i krwawa obrona Raszyna da?a początek zwyci?skiej kampanii. W Raszynie znajdują si? miejsca upami?tniające tą bitw?: kapliczka przy ul. Godebskiego, figurka Matki Bo?ej przy Alei Krakowskiej, tablica na murze pa?acu w Falentach, kamie? na grobli. W nast?pnych latach XIX i XX wieku dobra raszy?skie i falenckie ucierpia?y kilkakrotnie od przemarszu wosk i stoczonych walk.
W latach 1914-1915 toczy?y si? walki rosyjsko-niemieckie, w wyniku których zniszczono kośció? w Raszynie. Jego odbudowa trwa?a przez ca?e dwudziestolecie mi?dzywojenne.
W latach II wojny światowej pa?ac w Falentach zosta? zaj?ty przez gestapo na ośrodek wypoczynkowy. W Falentach zorganizowano natomiast obóz pracy dla ?ydów z getta warszawskiego. Liczne egzekucje, wykonywane tam na ?ydach, zak?adnikach z okolicznych miejscowości i wi??niach z Pawiaka, zosta?y upami?tnione pomnikiem na terenie mi?dzy stawami raszy?skimi.
Po zako?czeniu wojny w 1945 roku dobra falenckie zosta?y przej?te przez ówczesne w?adze i przez szereg lat mieści?y si? w pa?acu ró?nego rodzaju ośrodki szkoleniowe. Od 1964 roku ma tutaj siedzib? Instytut Melioracji i U?ytków Zielonych.
Nadarzyn
Pierwsze ślady osadnictwa na terenie obecnej Gminy Nadarzyn pochodzą z okresu 2500 lat p.n.e. Świadczą o tym znaleziska archeologiczne z terenu M?ochowa. W okresie średniowiecza w?aścicielami M?ochowa by?a rodzina M?ochowskich herbu Belina.
Pierwsze wzmianki o rodzinnej posiad?ości Nadarzy?skich herbu Radwan pochodzą z XV wieku. W roku 1453 Tomasz Nadarzy?ski otrzyma? od ksi?cia mazowieckiego Boles?awa IV przywilej na lokacj? miasta na prawie che?mi?skim. Od tego czasu a? do drugiej po?owy XVII wieku Nadarzyn intensywnie rozwija? si?, czemu sprzyja?o korzystne po?o?enie przy trakcie cz?stochowskim. Przywileje miejskie zosta?y potwierdzone przez Zygmunta I Starego, Zygmunta Augusta, Jana III Sobieskiego i Stanis?awa Augusta. W XVI wieku powsta?a pierwsza w okolicy szko?a parafialna i szpital, za?o?one przez Zofi? z Mroczkowskich Nadarzy?ską.
W XVII wieku w?aścicielem Nadarzyna by? Micha? Karnkowski, wojewoda p?ocki, który ufundowa? kośció? na miejscu zniszczonego podczas wojen szwedzkich.
Od roku 1678 przez krótki czas w?aścicielem Nadarzyna by?a rodzina Branickich, a potem Ogi?skich. W tym czasie w?aścicielem M?ochowa zosta?a rodzina Sobolewskich.
Dalszy rozkwit Nadarzyna nastąpi? od 1806 roku, kiedy jego w?aścicielem zosta? hrabia Tomasz Ostrowski herbu Rawicz - senator, wojewoda i prezes senatu Królestwa Polskiego. Ufundowa? on kośció? pod wezwaniem św. Klemensa i zajazd przy ruchliwym trakcie warszawskim. Zajazd przeszed? do historii, bowiem stacjonowa? w nim ksią?? Józef Poniatowski przed bitwą w Raszynie w 1809 roku. W tym okresie powsta? równie? zespó? pa?acowy wraz z zabudowaniami folwarcznymi w M?ochowie. Podczas Powstania Listopadowego Nadarzyn uleg? znacznym zniszczeniom przez wojska rosyjskie.
W okresie mi?dzywojennym Nadarzyn nale?ący do Gminy M?ochów by? siedzibą w?adz gminy.
Podczas II wojny światowej na terenie Nadarzyna toczy?y si? walki mi?dzy I Dywizją niemiecką a wojskami polskimi. Na tych terenach ruch oporu by? zorganizowany przez oddzia? WZ AK pod dowództwem por. Henryka Walickiego pseud. „Twardy”.
|
Mazowieckie
