Powiat Soko?owski Powierzchnia: 1131,42 km² Mieszkanców: 57 314
Województwo: Mazowieckie
Miasto powiatowe: Soko?ów Podlaski Tablica rejestracyjna: WSK
Miasta: Soko?ów Podlaski, Kosów Lacki
Gminy: Soko?ów Podlaski, Kosów Lacki, Bielany, Ceranów, Jab?onna Lacka, Repki, Sabnie, Sterdy?
W czasach przedrozbiorowych miasto Soko?ów Podlaski wchodzi?o w sk?ad ziemi drohickiej województwa podlaskiego. Do 1867 roku Soko?ów i jego okolice stanowi?y cz?ś? sk?adową powiatu siedleckiego. Powiat soko?owski utworzony zosta? 17.01.1867 roku wkrótce po powstaniu Guberni Siedleckiej z jej pó?nocnej cz?ści.
W obszarze administracyjnym powiatu znajdowa?y si?: miasto Soko?ów Podlaski, osady: Kosów Lacki i Sterdy? oraz gminy wiejskie: Chruszczewka, Grochów, Jab?onna, Korczew, Kowiesy, Kudelczyn, Olszew, Repki, Sabnie, Sterdy? i Wyroz?by. Powiat przecina?y w ró?nych kierunkach nast?pujące linie komunikacyjne: linia kolejowa Ma?kinia - Siedlce, drogi Soko?ów - Nur, i Soko?ów - Drohiczyn. Obszar powiatu wynosi? ok. 1.230 km2. W roku 1868 powiat zamieszkiwa?o 48 tyś. ludności. Liczba mieszka?ców jednak szybko ros?a i osiągn??a w 1913 r. blisko 90 tyś.
Powiat po?o?ony na Wysoczy?nie Siedlecko - Podlaskiej, posiada? na ogó? urodzajne gleby, co wp?ywa?o na rozwój przemys?u związanego z rolnictwem. Do wi?kszych zak?adów przemys?owych Powiatu z prze?omu XIX i XX wieku, zaliczy? nale?y: Cukrowni? w El?bietowie, obecnie w granicach administracyjnych miasta Soko?owa Podlaskiego, gorzelnie w Ceranowie, Paulinowie, Bartkowie oraz m?yny motorowe w Soko?owie i Prze?dziadce. Ludnoś? miejska, poza rolnictwem trudni?a si? handlem i uprawianiem rzemios?a z przewagą kuśnierstwa i szewstwa. Ludnoś? wiejska trudni?a si? wy?ącznie rolnictwem. W powiecie znajdowa? si? jeden wi?kszy zak?ad ogrodniczy Jakuba Giewartowskiego, po?o?ony w Krynicy gm. Kowiesy. W roku 1877 na terenie powiatu by?o 26 szkó?, z tego 3 w Soko?owie Podlaskim (1 m?ska i 2 ?e?skie). Siedzibą w?adz i urz?dów powiatowych jak i pa?stwowych by?o miasto Soko?ów Podlaski.
W latach 1914-1918 powiat soko?owski tak jak ca?e Królestwo Polskie znalaz? si? w centrum burzliwych wydarze? l wojny światowej. Przez teren powiatu przechodzi?y dwukrotnie wojska radzieckie w wojnie polsko-bolszewickiej 1920 r. Po odzyskaniu niepodleg?ości w 1918 r. powiat nadal stanowi? sta?ą jednostk? administracyjną wchodzącą w sk?ad utworzonego województwa lubelskiego. Ludnoś? powiatu soko?owskiego rozpocz??a mozolną prac? nad umacnianiem fundamentów zjednoczonej Polski. Wiele dziedzin ?ycia wskutek wrogiej polityki zaborców uleg?a zaniedbaniu, wielka wojna światowa dope?ni?a dzie?a zniszczenia. Szczególne miejsce w tych dzia?aniach zaj??a odbudowa systemu oświaty. Powsta?y nasze szko?y podstawowe, których liczba w 1936-1937 wzros?a do 77. Rozpocz??y dzia?alnoś? tak?e dwie szko?y średnie w Soko?owie Podlaskim tj. Gimnazjum prowadzone przez ksi??y salezjanów oraz Szko?a Handlowa Zawodowa.
Odbudowa i rozbudowa zbiorowego ?ycia polskiego w powiecie soko?owskim od chwili odzyskania niepodleg?ości poczyni?a znaczne post?py. Szereg organizacji i stowarzysze? zarówno o charakterze lokalnym jak i ogólno pa?stwowym rozwija?o ?ywą dzia?alnoś? kulturalno-oświatową, gospodarczą i spo?eczną. Naczelne miejsce wśród tych organizacji zajmowa?y kó?ka rolnicze, rozporządzające 46 jednostkami organizacyjnymi wytrwale i skutecznie pracującymi nad podniesieniem kultury rolnej. Pod ich wp?ywem gospodarstwa rolne przesz?y stopniowo do bardziej nowoczesnych sposobów uprawy roli. Organizacjami spe?niającymi donios?ą rol? spo?eczną, wychowującymi m?odzie? i kszta?tującymi jej charaktery by?y: Stowarzyszenie M?odzie?y Wiejskiej liczące - 27 kó? oraz Stowarzyszenie M?odzie?y Polskiej - liczące 13 kó?. Szeroko rozwin??y dzia?alnoś? ko?a gospody? wiejskich, które prowadzi?y dzia?alnoś? wa?ną z punktu widzenia spo?ecznego zmierzającą do podniesienia chat wieśniaczych i gospodarstw wiejskich na wy?szy stopie? kultury i cywilizacji. Pr??nie dzia?a?y jednostki samoobrony przed cz?stymi kl?skami ?ywio?owymi. O?ywi?a swą dzia?alnoś? powsta?a w 1881 roku w Soko?owie Podlaskim Ochotnicza Stra? Po?arna, która rozros?a si? do 22 jednostek organizacyjnych. Akcj? propagowania rozwoju fizycznego prowadzi?y: Hufiec Harcerski i Towarzystwo Gimnastyczne „Sokó?", a przysposobienia wojskowego 25 oddzia?ów strzeleckich. Na szczególne podkreślenie zas?uguje rozwój Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej - rozporządzającej 18 ko?ami.
Stale wzrastające uświadamianie ludności powiatu na p?aszczy?nie gospodarczej przyczyni?o si? w du?ym stopniu do rozwoju spó?dzielczości, b?dącej jednym ze środków samoobrony przed wyzyskiem pośredników i niesumiennych kupców. Najbardziej rozwin??a si? spó?dzielczoś? handlowa, reprezentowana przez 15 spó?dzielczych stowarzysze? spo?ywczych i 1 spó?dzielni? rolniczo-handlową. Na drugim miejscu znalaz?a si? spó?dzielczoś? przetwórcza licząca 12 spó?dzielni mleczarskich i piekarnie spó?dzielcze.
Niemal?e w przeddzie? II wojny światowej na skutek reformy administracyjnej z dniem 1.04.1939 r. powiat soko?owski zosta? wy?ączony z województwa lubelskiego i przy?ączony do województwa warszawskiego.
Druga wojna światowa zostawi?a znaczne pi?tno na ziemiach powiatu. Podczas okupacji pr??nie dzia?a?a Armia Krajowa. Jej g?ówne ośrodki dzia?ania to rejon Puszczy Sterdy?skiej i lasów ruche?skich. Wieloma akcjami partyzanckimi dowodzili „Wichura" Henryk Oleksiak i bracia Pieniakowie znani lokalni bohaterowie. Na terenie powiatu dzia?a?a delegatura Rządu Londy?skiego, który reprezentowa? Franciszek Krysiak - mieszkaniec wsi Dzi?cio?y Bli?sze, gmina Sterdy? - organizator i dyrektor Samorządowego Gimnazjum w Sterdyni. Na terenie gminy Sterdy? partyzanci dokonali nieudanego zamachu na starost? powiatowego rządu okupacyjnego -Ernesta Grammsa. Najwi?kszych zniszcze? mienia tych ziem dokona? przechodzący w 1944 r przez teren powiatu front.
Po wyzwoleniu rozpocz?to odbudow? ze zniszcze? wojennych. Zainicjowano elektryfikacj? wsi, w nowych realiach politycznych odbudowywano kultur? i oświat?. W okresie powojennym pr??nym ośrodkiem nauczania oprócz miasta Soko?ów Podlaski, by?a Sterdy?. Dzia?a?o tam utworzone jeszcze w okresie okupacji Samorządowe Gimnazjum Sterdy?skie.
|
Mazowieckie
