Powiat ?uromi?ski Powierzchnia: 805,01 km² Mieszkanców: 40 305
Województwo: Mazowieckie
Miasto powiatowe: ?uromin Tablica rejestracyjna: WZU
Miasta: ?uromin, Bie?u?
Gminy: ?uromin, Bie?u?, Kuczbork Osada, Lubowidz, Lutocin, Siemiątkowo
Początki osadnictwa w okolicach ?uromina datowane są na XI-XII w. Osada ?uromin, zwana początkowo ?eromin, ?eromino lub ?yromin powsta?a zapewne na jednej z polan wśród puszczy. Pierwsze wzmianki o osadzie ?uromin pochodzą z ko?ca XIII wieku, kiedy to w 1243 r. ksią?? p?ocki i mazowiecki Boles?aw I podarowa? komesowi Brodzie ze Szre?ska wieś Szeromin (Syromyno) nale?ącą do parafii lubowidzkiej. W wieku XV ?uromin stanowi? w?asnoś? rodziny Szczyg?ów, a po roku 1489 nale?a? do rodziny D?bskich. W 1578 r. wieś Szeromino liczy?a oko?o 200 mieszka?ców. Oko?o 1643 r. ?uromin znalaz? si? w posiadaniu Tomasza Dzia?y?skiego wojewody che?mi?skiego, a po 1703 r. nale?a? do Micha?a Zamoyskiego. Dalsze jego dzieje związane są z dzia?alnością kościo?a i rozwijającym si? kultem Matki Boskiej. W 1714 r. do ?uromina sprowadzili si? jezuici, którzy otrzymali na w?asnoś? drewniany kośció? oraz dom mieszkalny. Oko?o 1760 r. jezuici rozpocz?li budow? kościo?a murowanego, którego nie zdą?yli uko?czy? ze wzgl?du na kasat? zakonu w 1773 r. Dzie?a jezuitów doko?czyli reformaci, których do ?uromina sprowadzi? Andrzej Zamoyski. W?aśnie dzi?ki jego staraniom w 1767 r. ?uromin uzyska? prawa miejskie od króla Stanis?awa Augusta Poniatowskiego. W początkach XIX w. by? miastem drobnoszlacheckim, pó?rolniczym ze stosunkowo s?abym rzemios?em. Od 1807 r. ?uromin nale?a? do departamentu p?ockiego w powiecie m?awskim, a po 1815 r. na skutek nowego podzia?u administracyjnego Królestwa Polskiego wszed? w sk?ad guberni p?ockiej i obwodu m?awskiego. Dzi?ki pr??nej dzia?alności kościo?a i reformatów, dobrze rozwija?o si? tu szkolnictwo. Od 1811 r. w ?urominie funkcjonowa?a szko?a podwydzia?owa, która w 1824 r. podniesiona zosta?a do stopnia wydzia?owej. W 1847 r. w?aścielem miasta zosta? Adam Wo?owski, s?dzia pokoju powiatu m?awskiego. Okres powstania styczniowego charakteryzowa? si? bohaterską postawą ludności w walce z wojskami rosyjskimi. Po upadku powstania nastąpi?a ca?kowita likwidacja odr?bności Królestwa Polskiego oraz wprowadzenie nowego podzia?u administracyjnego. ?uromin wszed? w sk?ad powiatu sierpeckiego w guberni p?ockiej. Z dniem 1 czerwca 1869 r. na mocy ukazu carskiego ?uromin wraz z 66 miastami Mazowsza zosta? pozbawiony praw miejskich, sta? si? gminą wiejską zarządzaną przez wójta i zgromadzenie gminne. W okresie pierwszej wojny światowej znalaz? si? na uboczu dzia?a? wojennych i politycznych. Prawa miejskie odzyska? w 1925 r. W dniu 8 pa?dziernika 1939 r. na mocy dekretu Hitlera utworzono rejencj? ciechanowską, w sk?ad której wszed? ?uromin, otrzymując niemiecką nazw? Görtzen. W czasie wojny miasto unikn??o zniszcze?, pozostawa?o bowiem poza terenem dzia?a? wojennych. Z dniem 1 stycznia 1956 r. utworzono powiat ?uromi?ski obejmujący 21 gromad. Od 1 stycznia 1975 r. z chwilą likwidacji powiatów ?uromin nale?a? do województwa ciechanowskiego. Na skutek zmian administracyjnych od 1 stycznia 1999 r. jest ponownie miastem powiatowym w województwie mazowieckim. Obecnie miasto ?uromin - 9 tys. mieszka?ców, jest wyposa?one w obiekty świadczące us?ugi w zakresie szkolnictwa ponadgimnazjalnego - Liceum Ogólnokszta?cące, Zespó? Szkó? Ponadgimnazjalnych, Powiatowe Centrum Kszta?cenia Praktycznego oraz ochrony zdrowia - szpital powiatowy, liczne przychodnie specjalistyczne i 4 apteki. Zlokalizowane są tu instytucje administracji rządowej i samorządowej, instytucje obs?ugi biznesu oraz us?ugowo - handlowe, zaspakajające potrzeby ludności powiatu. Jest ośrodkiem przetwórstwa rolno - spo?ywczego i przemys?u elektromaszynowego. Miasto po?o?one jest na skrzy?owaniu dróg wojewódzkich, tj. Nr 541 Lubawa - Lidzbark - ?uromin - Sierpc i Nr 563 M?awa - ?uromin - Rypin Drugim miastem w powiecie jest Bie?u?, którego początki si?gają XII w. Po?o?ony na szlaku handlowym przy przeprawie przez Wkr? stanowi? istotny ośrodek handlowo - rzemieślniczy. Prawa miejskie uzyska? w 1406 roku, nast?pnie utraci? je po potopie szwedzkim i powtórnie, po ich odzyskaniu, po powstaniu styczniowym. Ostatecznie Bie?u? odzyska? prawa miejskie w 1994 r. Miasto Bie?u?, liczące blisko 2 tys. osób, stanowi ośrodek obs?ugi lokalnej, jest siedzibą w?adz miasta i gminy. Wyposa?one jest w obiekty obs?ugi lokalnej, tj. Liceum Ogólnokszta?cące, Muzeum Ma?ego Miasta, zabytki kultury oraz obiekty us?ugowe dla ludności i rozwoju rolnictwa. Bie?u? posiada korzystne warunki dla rozwoju turystyki i produkcji. Miasto po?o?one jest na skrzy?owaniu dróg wojewódzkich: Nr 541 Lubawa - Lidzbark - ?uromin - Sierpc - Dobrzy? n. Wis?ą i Nr 561 Bie?u? - Szumanie (do drogi krajowej Nr 10) Pozosta?e ośrodki Gminne - Lubowidz (1,9 tys. osób), Kuczbork (0,8 tys. osób), Lutocin (0,8 tys. osób) oraz Siemiątkowo (0,5 tys. osób), wyposa?one są w obiekty us?ugowe dla ludności oraz szko?y podstawowe i gimnazja. W Zielonej (gm. Kuczbork) funkcjonuje Zespó? Szkó? Ponadgimnazjalnych (do 1 września 2002r. - Zespó? Szkó? Rolniczych). Gminy posiadają korzystne warunki dla rozwoju przetwórstwa rolno - spo?ywczego i produkcji przemys?owej. Tereny po?o?one nad Wkrą posiadają sprzyjające warunki dla rozwoju funkcji turystycznej, rolnictwa ekologicznego. Pozosta?e ogniwa systemu osadniczego powiatu ?uromi?skiego to wsie. Wi?ksze ośrodki posiadają obiekty us?ugowe, sklepy spo?ywczo-przemys?owe i szko?y podstawowe.
Wa?niejsze daty z historii ?uromina:
1293 r. - pierwsza wzmianka o ?urominie; ksią?? mazowiecki Boles?aw I darowuje osad? ?eromino komesowi Brodzie.
1410 r. - ?uromin i okolice są miejscem postoju wojsk Jagie??y w drodze na Grunwald.
1489 r. - przej?cie osady przez rodzin? D?bskich.
1643 r. - ?uromin staje si? w?asnością Tomasz Dzia?y?skiego, wojewody che?mi?skiego.
1703 r. - osada przechodzi na w?asnoś? Micha?a Zdzis?awa Zamoyskiego, ?owczego wielkiego koronnego.
1714 r. - Micha? Zamoyski i Bogdan Mostowski, podczaszy p?ocki, fundują kośció? drewniany.
1718 r. - sprowadzenie Jezuitów; geneza powstania szko?y początkowej.
1734 r. - w?aścicielem ?uromina zostaje Andrzej Zamoyski, kanclerz wielki koronny.
1760 r. - Jezuici rozpoczynają budow? kościo?a murowanego.
1767 r. - król Stanis?aw August Poniatowski nadaje ?urominowi prawa miejskie.
1778 r. - sprowadzenie do miasta zakonu Reformatów. Zgromadzenie liczy 24 cz?onków i przejmuje dobra pojezuickie.
1786 r. - konsekracja nowego kościo?a.
1794 r. - wielki po?ar niszczy ca?e miasto, w tym szko?? i stary kośció?.
1810 r. - Reformaci tworzą szko?? podwydzia?ową, podniesioną 14 lat pó?niej do rangi szko?y wydzia?owej (średniej).
1864 r. - kasata zakonu Reformatów.
1869 r. - ukaz carski znosi prawa miejskie ?uromina; stagnacja w rozwoju gospodarczym.
1908 r. - powstaje parafia ?uromi?ska. Pierwszym proboszczem zostaje ks. Ignacy Staniaszko, pe?niący t? funkcj? przez 50 lat.
1925 r - ?uromin odzyskuje prawa miejskie.
1939 r. - na mocy dekretu Hitlera ?uromin zostaje wcielony do Rzeszy otrzymując nazw? Görtzen.
1939-1941r. - masowe deportacje ludności ?ydowskiej.
1945 r. - do miasta wkraczają ?o?nierze II Frontu Bia?oruskiego; wyzwolenie ?uromina; miasto liczy ok. 2 tys. mieszka?ców.
1956 r. - ?uromin zostaje stolicą powiatu.
1961 r. powstaje Technikum Ekonomiczne - pierwsza szko?a średnia po wojnie.
1972 r. - utworzenie Liceum Ogólnokszta?cącego im. Marii Dąbrowskiej.
1982 r. - po ośmiu latach budowy przekazany zostaje do u?ytku Szpital Rejonowy.
1990 r. - Gmina i Miasto ?uromin staje si? wspólnotą samorządową.
1999 r. - Miasto ?uromin zostaje siedzibą powiatu.
2000 r. - uroczysta koronacja Obrazu Matki Boskiej ?uromi?skiej przez Prymasa Polski - Kardyna?a Józefa Glempa
|
Mazowieckie
