Miasta: ?yrardów, Mszczonów

Gminy: ?yrardów, Mszczonów, Puszcza Maria?ska, Radziejowice, Wiskitki

Dzi?ki dogodnym po?ączeniom drogowym i kolejowym oraz centralnemu po?o?eniu mi?dzy dwiema aglomeracjami (warszawską i ?ódzką) Powiat ?yrardowski jest bardzo atrakcyjnym terenem dla inwestorów. Przez obszar powiatu przebiega kilka wa?nych - równie? z punktu widzenia transportu mi?dzynarodowego - szlaków komunikacyjnych: linia kolejowa Warszawa-Wiede? oraz Centralna Magistrala Kolejowa Warszawa - Katowice, Kraków, droga krajowa nr 8 (do Katowic i Wroc?awia), droga krajowa nr 50 (trasa tranzytowa na linii Wschód-Zachód), a tak?e droga wojewódzka Warszawa - Skierniewice (prowadząca dalej w kierunku ?odzi).
Ogromną szansą na przyspieszenie rozwoju gospodarczego b?dą z pewnością dwie du?e inwestycje komunikacyjne o charakterze ponadlokalnym, których lokalizacja przewidywana jest w?aśnie na obszarze Powiatu ?yrardowskiego. Przez teren Gminy Wiskitki przebiega projektowana autostrada A-2 (odcinek ?ód?-Warszawa) ze zjazdem w Wiskitkach na drog? krajową nr 50. Z kolei Gmina Mszczonów ma du?e szanse na usytuowanie na jej terenie lotniska o znaczeniu mi?dzynarodowym

Powiat ?yrardowski jest atrakcyjnym terenem nie tylko dla realizacji du?ych projektów inwestycyjnych - w tym równie? zagranicznych, o czym świadczy obecnoś? takich firm, jak Stabar, Ruukki, FM Polska (FM Logistic), Knauf Pack, YKK Poland, Fiege Goth, Mostva, TTE (przed fuzją: Thomson) - ale tak?e rozwoju ma?ego i średniego biznesu. W?asne firmy prowadzi tu blisko 6,5 tysiąca osób, czyli co 11 mieszkaniec. W skali województwa mazowieckiego daje to Powiatowi ?yrardowskiemu pozycj? niekwestionowanego lidera pod wzgl?dem aktywności lokalnej przedsi?biorczości.
Świadczy to, ?e samorządy gminne z terenu Powiatu ?yrardowskiego stwarzają rodzimym i zagranicznym przedsi?biorcom doskona?e warunki do inwestowania.
?YRARDÓW - STOLICA POWIATU
Początek miastu da?a fabryka lniarska, która powsta?a na terenie dzisiejszego ?yrardowa w 1829 roku. By? to jeden z najwi?kszych i najnowocześniejszych zak?adów tej bran?y w ówczesnej Europie.
Miasto mo?e poszczyci? si? ponad 170 obiektami zabytkowymi, usytuowanymi g?ównie na terenie dawnej osady fabrycznej. ?yrardów budowany by? na wzór idealnego miasta - ogrodu. Na planie osady fabrycznej wyra?nie wyodr?bni? mo?na dzielnic? kamienic zamieszkiwanych przez urz?dników i kadr? techniczną - wraz z usytuowaną w malowniczym parku willą w?aściciela zak?adów, Karola Dittricha - oraz osiedla domów dla robotników. Równolegle z cz?ścią mieszkalną powstawa?y obiekty u?yteczności publicznej - kościo?y, ochronka, szpital, dom ludowy, czyniąc z ?yrardowa nowoczesny ośrodek miejski. Z zachowaną do dziś - niemal w 95 procentach - dawną zabudową, miasto stanowi obecnie unikatowy zabytek urbanistyczny na skal? europejską.

Muzeum Mazowsza Zachodniego
Muzeum Mazowsza Zachodniego w ?yrardowie jest placówką istniejącą od 1961 roku, w roku 1999 przej?tą przez powstający Powiat ?yrardowski. Mieści si? w by?ej willi reprezentacyjnej wspó?w?aściciela zak?adów ?yrardowskich Karola Dittricha. Obiekt stanowi przyk?ad miejskiej architektury rezydencjonalnej w tzw. kostiumie francuskim, a wzniesiony zosta? w latach 1889 - 1896. Otoczenie budynku stanowi za?o?enie parkowe z tego samego okresu.
Muzeum jest placówką naukowo-badawczą zajmującą si? gromadzeniem, opracowywaniem, konserwacją oraz prezentacją eksponatów związanych przede wszystkim z historią ?yrardowa, jego zak?adów oraz tradycyjną kulturą materialną mieszka?ców miasta, powiatu ?yrardowskiego i terenu Mazowsza Zachodniego.
Sta?e ekspozycje to Izba ?yrardowskiej rodziny robotniczej z prze?omu XIX i XX wieku oraz Galeria prac malarza Józefa Rapackiego, który mieszka? i tworzy? w pobliskiej Olszance (obecnie Gmina Puszcza Maria?ska). W zbiorach muzeum zgromadzono kilkadziesiąt prac tego artysty, prezentujących g?ównie pejza? mazowiecki. Muzeum w ?yrardowie jest jedyną w kraju placówką, gdzie w sta?ej ekspozycji, obejrze? mo?na obrazy Józefa Rapackiego.
Oddzia?em Muzeum Mazowsza Zachodniego w ?yrardowie jest Gabinet pisarza Paw?a Hulki-Laskowskiego, mieszczący si? w starym robotniczym domu, który przez wiele lat zamieszkiwany by? przez pisarza i jego rodzin?. Sta?a ekspozycja Gabinetu przybli?a biografi? Paw?a Hulki-Laskowskiego, dokumentuje jego dzia?alnoś? literacką i spo?eczną, prezentuje zachowane po nim pamiątki.


GMINA WISKITKI

Wiskitki
Pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z 1221 r. i dotyczy dzisiejszych Starych Wiskitek. Powsta? tam drewniany dwór myśliwski, z którego ksią??ta mazowieccy wyruszali na ?owy do pobliskich puszcz: Wiskickiej, Miedniewickiej i Jaktorowskiej. Na zaproszenie ksią?ąt polowali tu m.in. W?adys?aw Jagie??o, Jan Olbracht i Zygmunt August. W sąsiedztwie rezydencji ksią??cej istnia? folwark i wieś s?u?ebna. W sąsiedniej wsi Koz?owice osiedleni byli ?owcy, których zadaniem by?a opieka nad turami i lasem. Mimo troskliwej opieki królów w 1627 r. pad? ostatni tur w Polsce, a tym samym i na świecie. Na pamiątk? tych czasów ?eb tura znajduje si? do dziś w herbie Wiskitek.
Z zabytków na uwag? zas?ugują:
- miejscowy kośció? pó?nogotycki pod wezwaniem Świ?tego Stanis?awa, który pochodzi z drugiej po?owy XVI wieku
- cmentarz rzymsko-katolicki z kaplicą grobową ?ubie?skich, dawnych w?aścicieli okolicznych ziem
- kostnica z 1854 roku
- cmentarz ?ydowski za?o?ony w XIX wieku
- cmentarz ?o?nierzy rosyjskich z 1915 roku
- kapliczka (przy drodze do B?onia) z ko?ca XVIII wieku, we wn?trzu rze?ba Św. Jana Nepomucena.

Miedniewice
Pierwsze wzmianki o miejscowości pochodzą z 1359 r. Wieś wymieniana jest w dokumentach jako w?asnoś? ksią?ąt mazowieckich. Od 1476 r. Miedniewice stanowią w?asnoś? królewską, a nast?pnie prywatną, m.in. znanych rodów Grudzi?skich, Sanguszków i Duninów.
Najcenniejszym barokowym zabytkiem architektury sakralnej jest okaza?y zespó? kościelno-klasztorny w Miedniewicach - Sanktuarium Świ?tej Rodziny. Kośció? wybudowany zosta? w latach 1737-1748, wg projektu znanych architektów w?oskich Józefa II Fontany i Tomasza II Bellottiego.
W wyjątkowo bogato wyposa?onym wn?trzu znajdują si? cenne obrazy, rze?by, ornaty, stalle, ?yrandole. Z kościo?em ?ączy si? klasztor powsta?y mi?dzy 1692 r. a 1705 r. W miedniewickich kryptach zobaczy? mo?na ponad 150-letnie, zmumifikowane szczątki dobrodziejów kościo?a, zakonnic, ludzi zas?u?onych dla miejscowej spo?eczności.
Nieopodal, na cmentarzu na drugim brzegu rzeki Nidy, znajdują si? zbiorowe mogi?y ofiar I wojny światowej.

Historia cudownego obrazu z kościo?a w Miedniewicach rozpocz??a si? w 1674 r. kiedy to ubogi rolnik - Jakub Troja?czyk, na odpuście w Studziannie k. Tomaszowa Mazowieckiego, zakupi? niewielki drzeworyt przedstawiający Świ?tą Rodzin? przy posi?ku. Obraz zawis? w stodole ch?opa na d?bowej belce, która do dziś znajduje si? w kościele w Miedniewicach. Niepozorny drzeworyt szybko sta? si? przedmiotem kultu. W 1676 r. na miejscu stodo?y wybudowano drewnianą kaplic?, a nast?pnie w 1748 r. obecną świątyni?.
Kośció? zosta? konsekrowany w 1755 roku przez bp. Adama Ignacego Komorowskiego, a w 1767 roku, w czasie uroczystości Zes?ania Ducha Świ?tego, Ignacy Krasicki - biskup warmi?ski, koronowa? obraz.
W 1966 roku Prymas Polski kard. Stefan Wyszy?ski powierzy? opiek? nad miedniewickim sanktuarium franciszkanom konwentualnym. W 1986 roku przyby?y tutaj ze Starego Sącza siostry klaryski.
Dziś Miedniewice są jednym z najs?ynniejszych ośrodków kultu Maryjnego na Mazowszu.

Guzów
Pierwsze zachowane wzmianki o wsi pochodzą z XIV w. Od XVI w. Guzów stanowi siedzib? starostwa niegrodowego ziemi ochaczewskiej. W drugiej po?owie XVIII w. miejscowe starostwo obją? Andrzej Ogi?ski, kasztelan, a nast?pnie wojewoda trocki. Jego synem by?, urodzony w 1765 r. w Guzowie, Micha? Kleofas Ogi?ski, znany kompozytor i twórca m.in. popularnych polonezów.
W ko?cu XVIII w. majątek guzowski znalaz? si? w r?kach Feliksa ?ubie?skiego, który stworzy? tutaj wzorcowe gospodarstwo rolne (m.in. pierwszy sprowadzi? do Polski ziemniaki). Z kolei jego syn - Henryk ?ubie?ski wybudowa? w 1829 r. w Guzowie pierwszą cukrowni? w Królestwie Polskim.
Na szczególną uwag? zas?uguje równie? pa?ac w Guzowie, pochodzący z drugiej po?owy XIX wieku. Wzniesiono go dla ówczesnych w?aścicieli tamtejszych posiad?ości - rodziny Soba?skich. Architekt, W?adys?aw Hirszel, wzorowa? obiekt na renesansowych budowlach francuskich. Do pa?acu przylega kaplica z tego samego okresu. Ca?oś? otacza za?o?enie parkowe o powierzchni ponad 15 ha, zaprojektowany przez Waleriana Kronenberga oraz Franciszka Szaniora.
W Guzowie zachowa? si? tak?e zespó? czworaków przy ul. Fabrycznej, pochodzący
z początków XIX wieku i willa przyfabryczna z po?owy XIX wieku.

Sokule
Nazwa wioski Sokule pochodzi od brzóz nacinanych w specjalny sposób celem, pozyskania soku pitnego. Zobaczy? tu mo?na dwór z pierwszej po?owy XVIII w. i pozosta?ości parku z XVIII - XIX w. ze starymi okazami drzew.
W latach okupacji we dworze znajdowali schronienie uczestnicy akcji dywersyjnych AK, m.in. zamachowcy, którzy wykonali wyrok na gen. Kutscher?.
Na uwag? zas?uguje równie? przydro?na kapliczka w kszta?cie s?upa z pierwszej po?owy XIX w.


GMINA RADZIEJOWICE

Radziejowice
Wieś nad rzeką Pisią Gągoliną. Powsta?a w XIV w. wokó? drewnianego dworu. Jej po?o?enie przy trakcie ?ączącym Śląsk z Mazowszem, w sąsiedztwie Mszczonowa, gdzie istnia?o du?e targowisko, sprzyja?o rozwojowi Radziejowic.
Niezwykle interesującym obiektem jest zespó? pa?acowo-parkowy w Radziejowicach, sk?adający si? z pa?acu w?aściwego, po?ączonego z nim galerią - neogotyckiego zameczku oraz parku krajobrazowego w typie angielskim wg projektu Aleksandra Alphonce. Pa?ac, przebudowany na prze?omie XVIII i XIX w. wg projektu Jakuba Kubickiego, otrzyma? wystrój klasycystyczny. Zespo?owi pa?acowemu towarzyszy?y budowle o charakterze gospodarczym - do dziś zachowa?y si? m.in. stajnie, wozownia, ku?nia, m?yn, czworaki oraz zespó? stawów.
Obecnie pa?ac w Radziejowicach pe?ni funkcj? Domu Pracy Twórczej Ministerstwa Kultury, gdzie w sta?ej ekspozycji mo?na zobaczy? wn?trza pa?acowe z pamiątkami po rodzinie Krasi?skich oraz wielkim polskim malarzu Józefie Che?mo?skim. Tutaj równie? ma swoją siedzib? Fundacja im. Józefa Che?mo?skiego, b?dąca opiekunem spuścizny po artyście.
Naprzeciw pa?acu znajduje si? drewniany dwór klasycystyczny z prze?omu XVIII i XIX w., w którym w latach mi?dzywojennych filmowano sceny z dworku w Soplicowie do "Pana Tadeusza".
Odwiedzając Radziejowice warto równie? zwróci? uwag? na klasycystyczny kośció? parafialny wzniesiony w latach 1820-1822, zaprojektowany przez Jakuba Kubickiego.

Kuklówka
Wieś nad rzeczką Pisią Tuczną. To tutaj kilkanaście lat ?ycia sp?dzi? znany polski malarz Józef Che?mo?ski. Bez wątpienia najciekawszym zabytkiem miejscowości jest modrzewiowy dworek z drugiej po?owy XIX wieku, nale?ący niegdyś do Che?mo?skiego, a obecnie zamieszkiwany przez jego potomków. Obiekt nie jest udost?pniany zwiedzającym. Wspomnieniem po artyście jest pamiątkowy g?az ods?oni?ty w 1969 roku.


GMINA PUSZCZA MARIA?SKA

Puszcza Maria?ska
Miejscowoś? zosta?a za?o?ona pośród lasów Puszczy Korabiewskiej w 1670 r. przez kleryka Stanis?awa Krajewskiego, by?ego rycerza, który za zas?ugi wojenne otrzyma? nadanie ziem od króla Micha?a Korybuta Wiśniowieckiego.
Z zabytków najcenniejszy jest drewniany kośció? z 1755 r., obecnie odbudowany po tragicznym po?arze, jaki mia? miejsce na początku maja 1993r. Obok kościo?a klasztor Marianów z cennymi ksi?gami kościelnymi i świeckimi - obecnie plebania.
Odwiedzając Puszcz? Maria?ską, warto równie? zwróci? uwag? na dawną szko?? Marianów nale?ącą do zespo?u klasztornego z 1782 r. (obecnie Urząd Gminy) oraz drewniany budynek dawnej Szko?y Edukacji Narodowej z XIX w.

Olszanka
Letniskowa wieś z willami w sosnowym borze. Mieszka? w niej, pracowa? i zmar? malarz Józef Rapacki, autor scen rodzajowych oraz pejza?y mazowieckich. Jego obrazy prezentowane są na monograficznej wystawie w Muzeum Mazowsza Zachodniego w ?yrardowie.
W Olszance mieszka? równie? Czes?aw Ta?ski - malarz - batalista, konstruktor i wynalazca, pionier polskiego szybownictwa.
Józef Rapacki i Czes?aw Ta?ski spoczywają na cmentarzu w Puszczy Maria?skiej.


GMINA MSZCZONÓW

Mszczonów
Jedno z najstarszych miast na Mazowszu, pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z 1245 roku. Dzi?ki rozwojowi rzemios?a oraz handlu (po?o?enie na "bursztynowym szlaku") wieś szybko rozros?a si? w osad?, podniesioną do godności miasta w 1377 r. przez ksi?cia mazowieckiego Ziemowita III.
Na terenie Mszczonowa, w związku z licznymi po?arami, zachowa?y si? jedynie dwa zabytkowe obiekty. Pierwszym z nich jest eklektyczna willa z po?owy XIX w., zwana potocznie kaflarnią (obecnie w r?kach prywatnych), a drugim - jednonawowy kośció? parafialny p.w. Świ?tego Jana Chrzciciela.
B?dąc we Mszczonowie warto równie? zobaczy? niepozorną kamienic? w centrum miasta - rodzinny dom s?ynnego kompozytora Franciszka Maklakiewicza, jednego z najbardziej znanych obywateli Mszczonowa. Na uwag? zas?uguje tak?e cmentarz ?ydowski za?o?ony w XVIII w.

Lutkówka
Ozdobą tej niewielkiej wsi po?o?onej w odleg?ości 14 kilometrów na wschód od Mszczonowa - oprócz pi?knych lasów - jest zabytkowy modrzewiowy ko?ció?ek z 1744 r., przebudowany w XIX-stuleciu. Świątynia w Lutkówce jest jednym z najstarszych tego typu obiektów sakralnych na Mazowszu.
W ciągu ostatnich lat kośció?ek przeszed? szereg remontów, tak wi?c podziwia? go teraz mo?na w pe?nej krasie.