Miasta: Olesno, Dobrodzie?, Gorzów Śląski, Praszka 

Gminy: Olesno, Dobrodzie?, Gorzów Śląski, Praszka, Rad?ów, Rudniki, Z?bowice

Utworzenie powiatu oleskiego nie by?o dzie?em przypadku, lecz wynikiem istniejących tradycji kulturowych, politycznych, gospodarczych, a przede wszystkim utrzymującego si? poczucia świadomości lokalnego organizowania ?ycia i rozwiązywania jego istotnych problemów.

Minione dwa ostatnie stulecia ukszta?towa?y nie tylko granice terytorialne, ale tak?e charakterystyczne dą?enia, wyobra?enia i nadzieje wspó?czesnych pokole?.

Do po?owy XIX w. powiat oleski by? jednym z wa?niejszych pod wzgl?dem gospodarczym regionów Górnego Śląska.

Obszar powiatu w 1782 r. - tj. ostatecznego ukszta?towania si? na Śląsku tej struktury organizacyjnej - wynosi? 20 mil2, tzn. oko?o 87.790 ha.

Pod wzgl?dem administracyjnym podzielony by? na 93 jednostki-dwa miasta i 91 wsi (?ącznie z koloniami). We wsiach tych znajdowa?o si? 95 folwarków,33 szko?y, 83 m?yny, 26 kościo?ów, 5 hut szk?a, 4 blichy (miejsca bielenia p?ótna), 5 wielkich pleców, 15 świe?arek, 2 m?yny papiernicze.

W związku z reorganizacją administracji w XIX w. powierzchnia powiatu uleg?a zmniejszeniu wskutek w?ączenia cz?ści osad wiejskich do sąsiednich powiatów. W latach 60-tych obszar powiatu wynosi? 16,32 mil2 ale wzros?a jednak liczba osad do 123.

Jak wynika ze stosunkowo dok?adnego materia?u opracowanego w 1787r. na polecenie Fryderyka II, powiat oleski zamieszkiwa?o 18.654 osób,a wi?c wi?cej mieszka?ców ni? w powiecie namys?owskim 16.429, kluczborskim 15.929, strzeleckim 14.893. Chocia? - poza Strzelcami - liczba ludności w miastach, siedzibach wymienionych powiatów by?a nieco wy?sza. Jednak w Departamencie Bytomskim, do którego wówczas Olesno nale?a?o, takie miasta jak Tarnowskie Góry, Lubliniec op?aca?y ni?sze od Olesna podatki i roczne świadczenia na utrzymanie wojska.

Istotne zmiany administracyjne nastąpi?y w 1816 r.wraz z ustanowieniem nowego podzia?u prowincji śląskiej i utworzeniem rejencji opolskiej do której wszed? powiat oleski zresztą wraz z ca?ym departamentem bytomskim. Wcześniej jeszcze, bo w 1808 r. ukaza?a si? pruska ordynacja miejska nadająca gminom miejskim rozleg?e kompetencje w zakresie samorządowym, wprowadzająca rady i zarządy miejskie, równocześnie uniezale?niając je od dotychczasowych w?aścicieli. Z ordynacji tej skorzysta?y Olesno i Gorzów Śląski.

Istotą przemian ekonomicznych by?o likwidowanie powinności ch?opskich wobec panów i nadawanie ch?opom ziemi na w?asnoś?. W wyniku edyktów regulacyjnych (1811 r.) nast?powa?o scalanie gruntów. Przy okazji zmuszono w?ościan do oddawania ziemi lepszej, co dokumentuje analiza ksi?gi gruntowej dla Wojciechowa.

Do 1848 r. powsta?y w powiecie 252 nowe gospodarstwa, o doś? du?ym areale prawie 10 tys. mórg. Liczba ta jest korzystniejsza dla Oleskiego w porównaniu z ilością nowych gospodarstw w powiatach: raciborskim czy kluczborskim.

Stan ten nie uregulowa? wszystkich problemów, o czym świadczą wystąpienia ch?opskie 1848-1849. Nie tylko area? gruntów ale i postawa w?ościan, jaką potrafili demonstrowa? w prze?omowych momentach dziejowych ukazuje wyjątkową rang? powiatu.

Radykalizacj? nastrojów w dobie Wiosny Ludów poprzedzi?y: zaraza ziemniaczana, g?ód, kl?ska tyfusu (w samym Oleśnie zachowa?y si? miejsca po dwóch cmentarzach ofiar ówczesnej epidemii). Istotą zaburze?, jakie mia?y miejsce w Oleśnie, Gorzowie i kilku wioskach powiatu by?y jednak nierozwiązane kwestie likwidacji prze?ytków feudalnych i problemy spo?eczne. One to sprawi?y, ?e z powiatu w?aśnie przedstawiciele w?ościan zostali wybrani jako pos?owie do parlamentu pruskiego w Berlinie, zaś ewenementem w skali ca?ego ówczesnego Związku Niemieckiego by?o wybranie Krystiana Minkusa (ze wsi Oś) do Zgromadzenia Narodowego we Frankfurcie nad Menem, gdzie by? jedynym w?ościaninem wśród 568 deputowanych.

Proces uw?aszczania ch?opów zako?czy? si? w po?owie XIX w. wraz z ostatecznie przeprowadzoną reformą agrarną w Prusach. Przy okazji warto zasygnalizowa?, ?e jedynym z tematów, który do tej pory by? pomijany w opracowaniach przyczynkarskich, jest rola rodzin i rodów wielkich w?aścicieh w r?kach których znajdowa?y si? rozleg?e dobra ziemskie w powiecie na prze?omie XIX i XX w.

W krajobrazie oleskiej wsi zwraca?y bowiem uwag? ogromne po?acie ziemi stanowiące w?anoś? posiadaczy rezydujących w dworkach i pa?acykach, z drugiej strony - rozrzucona szachownica pól ch?opskich. W r?kach ksią?ąt Hohenhole znajdowa?y si? dobra w Budzowie i Chudobie, hrabia Donnersmarck posiada? Go?ą, Gronowice, Nową Wieś, Szumirad, Skro?sko, Trzebiszyn, hrabia Bethuse - Wojciechów i ?owoszów. Du?e majątki mieli Gaschinowie, Gesslerowie, Jordanowie.

Domeny królewskie by?y w Bodzanowicach, Bogacicy i Karmonkach. Ca?kowicie od XVI-XVII w. do ch?opów nale?a?a ziemia w Wolnym Kad?ubie i Wolnych Pipach. Ludnoś? ch?opska nie stanowi?a jednolitej masy, a uw?aszczenie nasili?o jeszcze rozwarstwienie spo?eczne. Typowe kategorie ch?opów to tzw. gburzy, kmiecie, zagrodnicy, cha?upnicy ikomornicy.

O ?yciu gospodarczym Oleskiego do po?owy ubieg?ego stulecia decydowa?o jednak nie tylko rolnictwo. Dobrze rozwini?te by?o rzemios?o ro?nych specjalności, przetwórstwo drewna (tartaki, papiernie) oraz hutnictwo szk?a i ?elaza.

Wi?kszoś? rzemieślników zrzeszona by?a w cechach, ale od 1810r. W pa?stwie pruskim wprowadzono wolnoś? wykonywania zawodu po op?aceniu stosownego podatku przemys?owego, skąd wielu wytwórców rzemieślniczych znajdowa?o si? poza cechami.
Z zachowanego zbioru dokumentów tzw. "Ksi?gi cechu cechmistrzów oleskich" wynika, ?e w latach 1810-1912 istnia?o przeci?tnie po 15 cechów. By?y to cechy: garncarski, kapeluśniczy, kowalski, krawiecki, kuśnierski, piekarski, poszewniczy, rze?niczy, stolarski, sukienniczy, szewski, tkacki, cechmistrzów i niemiecki. W dur.giej po?owie XIX w. zanikają niektóre cechy m.in. garncarski, sukienniczy, tkacki, ale pojawiają si? w to miejsce dwa kowalskie, p?ócienniczy, siodlarski i piernikarski.

Ogólna liczba rzemieślników w 1858 r. w Oleśnie wynosi?a 303, co stanowi?o ok. 10% wszystkich mieszka?ców (3127). W samym mieście by?o np. 16 rze?ników, nieco wcześniej 26 kapeluszników 18 kuśnierzy (np. w sąsiednim Kluczborku analogicznym okresie 1820 r. by?o ich tylko 11). Statystyki te nie obejmują rzemieślników wiejskich, których liczba pod koniec XVIII w. wynosi?a 440. Dane te pozwalają na stwierdzenie, ?e tak o?ywiony i ró?norodny rozwój rzemios?a móg? nast?powa?, gdy? znaczne by?o zapotrzebowanie na rynku lokalnym. Rzemieślnicy mieli odbiorców swoich towarów w dobrze prosperujących gospodarstwach w?ościa?skich.

Stan zalesienia powiatu sprawia?, ?e jedną z tradycyjnych ga??zi produkcji by?o przetwórstwo drewna. Obok licznych tartaków funkcjonowa?y papiernie i zak?ady hutnicze. M?yny papiernicze powsta?y nad rzekami: Ma?ą Panwią w Kniei, Prosną w Uszycach i Wawrzy?cowskiem, P?aską -dop?ywem Prosny w Paw?owicach. Zatrudniano w nich od 9-10 pracowników, a produkowa?y one w oparciu o przeróbk? szmat lnianych i ścinków skór zwierz?cych. Do po?owy XIX w. papiernictwo oleskie doś? istotnie wp?ywa?o na iloś? papierni na Śląsku, osiągając u progu tego wieku ponad 11% ogólnej liczby tego rodzaju przedsi?biorstw.

Odpowiednie surowce - przede wszystkim drewno - sprawi?y, ?e na prze?omie XVIII i XIX w. w Oleskiem istnia?o kilka hut szk?a. Produkcja ich rozwija?a si? g?ównie w wyniku merkantylistycznej polityki w?adz pruskich dą?ących do wyparcia czeskich wyrobów szklarskich z terenów Górnego Śląska. Huty zak?adali miejscowi panowie feudalni, którzy dodatkowo dysponowali do po?owy XIX w. darmową pa?szczy?nianą si?ą roboczą przy pozyskiwaniu drewna,transporcie surowca i gotowych produktów. Wytwarzano g?ównie szk?o taflowe i gospodarcze dla lokalnych odbiorców, stąd najwy?szy poziom produkcji oleskie huty osiągn??y w 1833r., w okresie - kiedy odnotowano w rejencji opolskiej najwi?ksze nasilenie ruchu budowlanego (1831-1834). Zanik hutnictwa szk?a w Oleskiem w pó?. XIX w. mia? podobne przyczyny co spadek produkcji, a nast?pnie upadek hutnictwa ?elaza w powiecie.

Do tego okresu Oleskie by?o wa?nym rejonem hutniczym w skali ca?ego Górnego Śląska. Jeszcze w 1858r roczna produkcja surówki ?elaza-9447 ton stawia?a powiat oleski na drugim miejscu, po powiecie bytomskim, a na piątym miejscu po powiatach: bytomskim, gliwickim, kozielskim, strzeleckim, jeśli chodzi o surówk? poddaną procesowi świe?enia (udoskonalenia) w świe?arkach.

W hutach podstawowym surowcem by?a ruda darniowa ze z?ó? miejscowych, w wi?kszości jednak surowiec przywo?ono z okolic Tarnowskich-Gór oraz z powiatu wielu?skiego. W samym powiecie istnia?o w 1858r. - 12 kopalni rudy zatrudniających 1092 osoby. Drugim podstawowym surowcem by? w?giel drzewny, którego dostarcza?y rozleg?e tereny leśne, tyle ?e op?acalnym by? nawettransport rudy z odleg?ych rejonów. W po?owie XIX w. na terenie powiatu znajdowa?o si? 8 wielkich pleców, 25 świe?arek, 2 m?otownie. Huty zlokalizowane by?y nad Stobrawą, Liswartą,Prosną, Budkowiczanką, w takich miejscowościach jak: Kucoby Borki Wielkie, Kiki, Ku?nia Borecka, Szumirad, Wi?ckowice, Z?bowice, Knieja, Leśna, Wa-chów, Borowiany, Krzy?anowice, Gorzów ŚL, Tu?y, Paw?owice, Zdziechowice. Najwi?ksze zak?ady nale?a?y do króla pruskiego, ale ich w?aścicielami byli równie? ks. Hugo von Hohenlohe, ksią??ta raciborscy, hrabia Bethusy. Op?acalnoś? produkcji sprawia?a, ?e jeszcze w latach 40-tych w?aściciele starali si? modernizowa? swoje zak?ady, wprowadzając liczne udoskonalenia techniczne. W drugiej po?owie ubieg?ego stulecia nastąpi? gwa?towny upadek oleskiego hutnictwa, co uwarunkowane by?o wieloma czynnikami. Trzebienie lasów, wyczerpywanie si? zasobów drewna spowodowa?o siedmiokrotny wzrost jego ceny. Ponadto zmieni?y si? warunki transportu. Po uw?aszczeniu ch?opów -w?aściciele utracili darowaną si?? roboczą. Najistotniejszym jednak czynnikiem by?a zmiana technologii wytopu rudy i surówki, z zastosowaniem koksu co g?ównie zadecydowa?o o przesuni?ciu si? wa?nych ośrodków ?ycia gospodarczego na te tereny Górnego Śląska, gdzie by? bezpośredni dost?p do w?gla kamiennego. Wielu fachowców przenios?o si? tam do pracy, wzgl?dnie do graniczących z powiatem miejscowości Królestwa Kongresowego. W niektórych przedsi?biorstwach hutniczych pracowano jednak nadal, ale produkcja ta nie liczy?a si? ju? w skali gospodarki ca?ego Śląska. Przez pewien czas istnia?a huta "Ewald" w Wojciechowie, czy wWi?ckowcach wielki piec "Paulina". Jego nazwa przesz?a na wybudowaną w latach 1895-1899 kolej Olesno - Zawisna. Po dawnej produkcji hutniczej na d?ugi czas pozosta?y ha?dy ?u?lu, resztki domów i zabudowa? gospodarczych wzniesionych z cegie? z ?u?lu wielkopiecowego.

Zmiana procesów gospodarczych znalaz?a swoje odbicie we wska?niku przyrostu ludności powiatu. O ile na przestrzeni od 1806 do 1860 r. liczba ludności podwoi?a si?: w Oleśnie z 1.570 do 3.250, w Gorzowie z 501 do 1.105, w ca?ym powiecie z 21.135 do 40.914, to od ko?ca lat 60-tych liczba mieszka?ców utrzymywa?a si? na sta?ym poziomie, nieco ponad 40 tys. osób. Pojawi?o si? zjawisko emigracji zarobkowej do ró?nych rejonów Niemiec. Obliczono, ?e w latach 1895-1905 na sta?e opuści?o powiat 9.170 osób.

Mimo wyra?nie rolniczego charakteru powiatu pozytywne zmiany nast?powa?y w gospodarce komunalnej. Zacz?to wznosi? budynki z ceg?y. Wybudowano w 1854r. szpital miejski. Zmieniono nawierzchnie ulic, w 1892 r. wybudowano rynek oleski. Wcześniej utworzono szosy do Opola, Gorzowa, Kluczborka, Dobrodzienia, Lubli?ca. Nawiązano tak?e ?ącznoś? telegraficzną z tymi miastami. W latach 1882-1884 linia kolejowa po?ączy?a Olesno z Lubli?cem i Kluczborkiem, a mieszka?cy sami na w?asny koszt wybudowali "Paulink?" do Gorzowa i dalej do Zawisnej. Oko?o stuletnie budynki w Oleśnie to gmachy starostwa i poczty.

W czasach Józefa Lompy w katolickiej szkole miejskiej pracowa?o równocześnie pi?ciu nauczycieli. Dzieci z rodzin ewangelickich ucz?szcza?y do wybudowanej przy Solnym Rynku w?asnej szko?y wyznaniowej. Szkolnictwo średnie zacz??o si? tworzy? w latach 60-tych, w 1861 r. klasa rektorska, w 1864 r. szko?a prywatna z wy?szym kursem nauczania, a w 1873 r. uruchomiony zosta? zak?ad kszta?cenia nauczycieli.

Zachowane przekazy ?ród?owe mówią o znacznych zapisach w testamentach mieszka?ców na rzecz przytu?ku dla biednych czy pó?niej szpitala. Rodzina Palhon za?o?y?a przytu?ek dla biednych w Rad?owie. Mieszczanin Jan Stopa przeznaczy? na budow? wie?y przy kościele parafialnym w 1855 r. - 300 talarów. Z kolei budowany w latach 1851-53 kośció? ewangelicki określano fenigowym gdy? z wdzi?cznością przyjmowano nawet i fenigowe dary. Opis organizacji i zabudowy miasta ok. 1855 r. pozostawi? J. Lompa w swej kronice. Poda? m.in. dok?adne wyliczenie dochodów i wydatków kasy miejskiej, oddzielnie dla kasy g?ównej, kasy lasów pa?stwowych, kasy biednych, kasy dostaw wojennych i kasy ogniowej. Do wa?niejszych urz?dników nale?eli: burmistrz sądowy, burmistrz policyjny, burmistrz ogniowy oraz s?dzia wi?zienny. O randze miasta - jako zaplecza dla ca?ego regionu - świadczy funkcjonowanie (w po?. XIX w.) 21 kupców w tym 1 aptekarz i 31 kramarzy. W mieście by?o 8 gospod, 17 wyszynków. Niezale?nie od cotygodniowych targów zbo?owych i świ?skich odbywa?y si? w roku 4 jarmarki i targi bydl?ce. Ró?ne formy ochrony przeciwpo?arowej istnia?y ju? od początku XIX w. W 1862 r. w?adze miejskie
zarządzi?y utworzenie 6 kompanii stra?y z 6 komisarzami i 21 dowódcami, w sumie zrzeszających 401 osób.

Rzemieślnicy, kupcy skupiali si? w swoich korporacjach. Swoistego rodzaju elitarnym klubem towarzyskim by? oleski cech cechmistrzów. Ka?dy nowowst?pujący cechmistrz zobowiązany by? wkupi? si? do cechu (2 kwarty wódki i l beczka piwa), co skrz?tnie odnotowywano w ksi?dze. Doś? groteskowo brzmi zapis z 1824 r: "Joseph Ber odda? 2 gurti Wotky, poniewa? wczas Zmar, tak i Piwo umar?o, które by pewno by? da?, gdy by przi ?ycziu zosta?."

Cech ten zajmowa? si? równie? wypo?yczaniem akcesoriów pogrzebowych. Stawka dla mieszka?ców powiatu by?a dwa razy wy?sza ni? dla mieszczan oleskich. Z op?at utrzymywano akcesoria ale i urządzano libacje w czasie zebra?. W 1846r. przekazano pogorzelcom z Dobrodzienia zapomog? w wysokości 3 talarów.

Warto wspomnie? równie? o Oleśnie jako o ośrodku drukarskim. W 1801 r. oficyn? drukarską utworzy? ks. Jan Ga?eczka. Znani drukarze olescy to rodzina Kuhnertów - Franciszek i nast?pnie jego syn Stanis?aw. Z ich drukami pochodzi?y wydawane po polsku "Telegraf Górnośląski" w okresie Wiosny Ludów i na początku XX w. oleska mutacja "Katolika" - "Prawda". Równolegle w po?owie XIX w. ukazywa? si? w j?zyku niemieckim "Telegraf Olesko - Kluczborski". W?asną oficyn? drukarską prowadzi? tak?e Jaeschke wydając g?ównie modlitewniki i druki akcydensowe.

Liczne opisy zwyczajów i obyczajów ?ycia codziennego wsi oleskiej zachowa?y si? dzi?ki "Rozmaitościom Górnośląskim" Józefa Lompy.

Biorąc pod uwag? spis ludności w 1852 r. w Oleśnie mieszka?o 3.090 osób z czego 2455 to katolicy, 328-protestanci i 316-?ydzi. Katolikami byli mieszka?cy wiosek powiatu. Miarodajne badania sk?adu etnicznego w mieście i powiecie w zasadzie nie by?y prowadzone. Brakuje wielu archiwaliów, w tym ksiąg chrztów i zgonów parafian oleskich dla analizy interesującego nas okresu.
Orientacyjne informacje zawierają ksi?gi gruntowe i adnotacje przy okazji sporządzanych statystyk. Wracając jeszcze do ksi?gi cechu cechmistrzów nale?y wspomnie?, ?e jej pierwsza cz?ś? prowadzona by?a w j?zyku polskim, druga natomiast (dotycząca rejestrowania wp?ywów i wydatków) prowadzona by?a wy?ącznie w j?zyku niemieckim. Wymóg stosowania j?zyka niemieckiego w dokumentacji urz?dowej doprowadzi? do konfliktu i wystąpie? ch?opskich w Oleśnie w 1848 r.

Jednak sam Józef Lompa zaanga?owany w dziele budowania polskiej świadomości narodowej, cz?ś? swoich prac pisa? w j?zyku niemieckim, licząc na odbiorców i osiągni?cie niezb?dnych korzyści finansowych. Pewnym wyznacznikiem pochodzenia etnicznego mo?e by? status spo?eczny mieszka?ców, w mniejszym stopniu przynale?noś? do wyznania katolickiego lub ewangelickiego. Naciski nacjonalistyczne wynikające ze sprusaczenia Niemiec w dobie rządów Bismarcka przyczyni?y si? z jednej strony do rugowania ró?nych form polszczyzny u?ywanej na Śląsku, ale równocześnie powodowa?y proces odwrotny - budzenia si? świadomościnarodowej.

Wiek XIX by? przecie? okresem kszta?towania si? nowoczesnych narodów europejskich. Kryterium pos?ugiwania si? określonym j?zykiem daje tylko ogólną informacj? o wyst?powaniu problemów etnicznych. W spisie statystycznymbiskupstwa wroc?awskiego za rok 1887 podano - jako dominujący we wszystkich parafiachOleskiego - j?zyk polski.
Jedynie w odniesieniu do Olesna zaznaczono u?ywanie j?zyka niemieckiego w mieście, a na wsiach polskiego. Tendencjącharakterystyczną dla obrazu stosunków etnicznych w nast?pnych latach b?dzie fakt, ?e inteligencja, mieszcza?stwo i w?aściciele majątków niemal wy?ącznie b?dą wywodzili si? z niemieckiego kr?gu kultury.

Kszta?t procesom historycznym nadają wybitne jednostki, ich pojawianie si? z kolei legitymizuje autentycznoś? tych procesów, a zarazem jest świadectwem si?y i witalności ca?ej zbiorowości.

W XIX w. powiat oleski mo?e poszczyci? si? wieloma wybitnymi indywidualnościami. Twórczoś? i dorobek kulturoznawczy Józefa Lompy znalaz?y miejsce w literaturze regionalnej i narodowej. Jednym z wybitniejszych przedstawicieli literatury śląskiej by? poeta i dramaturg Jan Nikodem Jaro? pochodzący z Jastrzygowic. W kr?gach muzycznych znany jest urodzony w Uszycach Emanuel Kania, kompozytor,pianista, nauczyciel gry na fortepianie. Charakterystyczne dla interesującego nas stulecia, trudy poszukiwania nowych dróg kszta?cenia i wychowania m?odzie?y podejmowali z powodzeniem i uzyskali rozg?os tacy pedagodzy jak Józef Jeziorowski rodem z Leśnej i z Olesna Antoni Luppa i Feliks Rendschmidt.

Szczególnie utytu?owanym i zas?u?onym nauczycielem królewsko katolickiego seminarium nauczycielskiego we Wroc?awiu by? ten ostatni - ucze? Pastalozziego, zwolennik nowatorskich metod kszta?cenia, autor podr?czników zyska? uznanie wspó?czesnych. Fakt, i? naucza? w szko?ach niemieckich, sprawi?, ?e w obecnej regionalnej literaturze nie doczeka? si? odr?bnego biogramu. Nie mo?na pominą? tak?e radykalnych przywódców ch?opów oleskich: Marcina Gorzo?ki, Józefa Ligendzy z Borek Wielkich i Krystiana Minkusa z Osi. Ich postawa w prze?omowych momentach historii jaką by?o kszta?towanie si? kapitalistycznego porządku prawnego i nowych nurtów ideologicznych tworzy?a tradycj? świadomego uczestnictwa w ró?norodnych realiach wspó?czesności i przysz?ości.

Post?p cywilizacyjny II pó?. XIX w. nie ominą? równie? Oleskiego. Przypatrując si? bli?ej temu zagadnieniu, mo?na śmia?o sformu?owa? tez?, ?e jednym z jego ?róde? by?a ch?? do nadą?enia i dostosowania form produkcji do wzorców dobrze rozwini?tych rejonów Niemiec, z drugiej strony przeciwstawienie si? naciskom nacjonalistycznym prowadzonym przez w?adze i ró?nego typu organizacje. Efektem tego by?o budzenie si? nacjonalizmu polskiego, nieuświadamianego od stuleci oraz prze?amanie awersji Górnoślązaków do organizowania si?. Stąd na prze?omie XIX i XXw. zacz??y powstawa? zarówno niemieckie jak i polskie organizacje zawodowe, wyznaniowe, kulturalno-oświatowe, polityczne i ekonomiczne.

Podsumowując, mo?na określi? powiat oleski w XIX w. jako istotne ogniwo w ówczesnej strukturze administracyjnej i w ?yciu gospodarczym Górnego Śląska. Atuty ekonomiczne to dobrze rozwini?te rolnictwo, rzemios?o i produkcja hutnicza, jednak g?ównie do po?owy XIX w. Przetwórstwo i rzemios?o mia?o szans? rozwoju dzi?ki po?o?eniu regionu. Wiele towarów wywo?ono poza granice do Królestwa Polskiego. Zamkni?cie granicy z Kongresówką utrudni?o ten handel. W II pó?. XIX w. awans ekonomiczny ośrodków Górnego Śląska, mających ?atwiejszy dost?p do surowców, przyczyni? si? do ugruntowania rolniczego charakteru powiatu.

Olesno - jako siedziba starostwa prócz funkcji wynikających z jego organizacji by?o wa?nym centrum ?ycia kulturalnego.

Niezaprzeczalnym bogactwem tej ziemi byli i są jej mieszka?cy -gospodami, rzetelni, przywiązani do tradycji i obyczajów. Pomimo ci??kich doświadcze?, zawirowa? historycznych XX w., stworzenia w ostatnich dziesi?cioleciach prawie nowej spo?eczności, oleśnianie, czerpiąc z doświadcze? minionych pokole?, z wi?kszymi lub mniejszymi sukcesami budują swoją ma?ą lokalną ojczyzn?.



Na podstawie referatu Pani El?biety Lesik pt."Powiat oleski w XIX wieku - na prze?omie epok"