Miasta: Prudnik, Bia?a, G?ogówek

Gminy: Prudnik, Bia?a, G?ogówek, Lubrza

Obszar Ziemi Prudnickiej na przestrzeni dziejów ulega? ró?nym przeobra?eniom politycznym lecz geograficznie jest on w miar? stabilny. Na określenie granic tego obszaru determinujący wp?yw mają warunki geograficzne. Wed?ug podzia?u fizyczno - geograficznego teren Ziemi Prudnickiej jest obj?ty kilkoma makroregionami: są to Sudety Wschodnie, P?askowy? G?ubczycki, Kotlina Kozielska i Równina Niemodli?ska. Do szczególnie istotnych czynników mających wp?yw na rozwój kulturowy tych okolic nale?y bliskoś? tzw. Bramy Morawskiej czyli prze??czy mi?dzy Sudetami, a Karpatami, która w przesz?ości sta?a si? wa?nym szlakiem handlowym i migracyjnym. Wzgl?dy glebowe spowodowa?y intensywny proces osadniczy.

Baza ?ród?owa dla udokumentowania okresu najstarszych dziejów terenu prudnickiego oparta jest na archeologii, natomiast średniowiecze przynosi ?ród?a pisane, które są bardziej precyzyjne. Z Geografa Bawarskiego mo?na wywnioskowa?, ?e plemiona zamieszkujące teren powiatu prudnickiego nale?a?y prawdopodobnie do grupy Goleszyców. W roku 880 dostali si? oni (a wi?c i teren prudnicki) we w?adanie pa?stwa Wielkomorawskiego, a po jego upadku w sk?ad Czech. W granice pa?stwa polskiego w?ączy? ten teren Mieszko I w momencie kiedy odzyska? te? ziemi? krakowską i Śląsk. Z tego w?aśnie okresu pochodzą odkryte grodziska w Minowie, Śmiczu czy Chrzelicach.

Pierwszym dokumentem, w którym pojawia si? nazwa miejscowości z terenu dzisiejszej ziemi prudnickiej jest testament śląskiego mo?now?adcy Jana z 1233 roku. Wspomina on o za?o?eniu dwóch wsi oraz mówi o ju? posiadanych: Czy?owicach, Lubrzy, Pr??ynie, Pr??ynce, Gostomii. Owe dwie wsie nie są dok?adnie określone, by? mo?e chodzi o Jassen (Jasiona) czy te? Skrzypiec. Testament wspomina o ewentualnych dziedzicach, którymi mieli by? biskup wroc?awski: mia? otrzyma? wsie mi?dzy rzekami Pr??yną, a Osob?ogą, natomiast wsie na po?udniu mia?y przypaś? Morawom. W 1259 roku do Prudnika sprowadzono Templariuszy, którzy zbudowali zamek warowny, natomiast istniejąca jako podgrodzie osada uzyska?a prawa miejskie w 1279 roku, a od 1302 roku miasto zosta?o przeniesione na prawo magdeburskie. Początkowo u?ywano nazwy Prądnik (od nurtu, biegu wody).

Pierwszy raz nazwa Prudnik pojawi?a si? w 1331 roku prawdopodobnie na skutek biurokratycznych czechizmów. Natomiast nazwa niemiecka - Neustadt określa nowe miasto. W tym czasie Prudnik i kilka sąsiednich parafii nale?a?o ju? do Czech poniewa? w 1262 roku wyznaczono przebieg linii granicznej, która tylko cz?ś? miejscowości ziemi prudnickiej pozostawi?a po stronie ksią?ąt polskich. ?eby zapobiec osadnictwu niemieckiemu i czeskiemu mo?now?adcy polscy popierali rozwój miejscowości po polskiej stronie granicy, m.in. wtedy prawa miejskie otrzyma?a Ścinawa Ma?a. Kolejnym z miast, które wtedy funkcjonowa?o by? G?ogówek. Prawa miejskie otrzyma? w 1275 roku od ksi?cia opolskiego W?adys?awa I. Osada, która w ró?nych ?ród?ach polskich by?a wzmiankowana ju? od 1213 roku i figurowa?a pod nazwą G?ogów ostatecznie zmienia nazw? dla odró?nienia od G?ogowa nad Odrą. Z tego okresu datuje si? tez początek trzeciego miasta w tym rejonie czyli Bia?ej. Nazwa Bela bo pod taką w pierwszych dokumentach figuruje obecne miasto, wywodzi si? od rzeki. Lokowanie nastąpi?o na gruntach nale?ących do wsi Solec na co wskazują zapisy w dokumentach z 1211 r. Czulos-Stary Solec. Ksią?? W?adys?aw I, który by? protektorem lokacji tych?e miast przekaza? je w spadku swoim synom z tym, ?e najstarszy z nich Boles?aw otrzyma? Niemodlin, G?ogówek i Bia?ą, a w 1337 roku król czeski Jan Luksemburski sprzeda? powiat prudnicki Bolkowi Niemodli?skiemu.

Ró?ne by?y koleje losu tej ziemi, dotkną? ją równie? najazd husytów w 1428 r., gdzie miasto zosta?o zdobyte szturmem i do niewoli dostali si? mieszka?cy wykupieni nast?pnie przez Bolka I. Powiat prudnicki nie odbiega? równie? od schematu rozwoju reformacji na ziemiach polskich, osiedlali si? w nim jednak przede wszystkim luteranie, dosz?o nawet do dominacji ewangelików w Prudniku po tym jak w 1553 roku ostatni proboszcz katolicki opuści? miasto.

Wiek XVI doprowadzi? do ponownego rozdrobnienia powiatu po tym jak król Czech Ferdynand ze wzgl?dów finansowych zastawi? te ziemie. Wtedy to G?ogówek dosta? si? w r?ce Jana Oppersdorfa, Bia?a zosta?a kupiona przez Jerzego Proszkowskiego, a Prudnik naby? Konrad Sauerman. Nastąpi?o wtedy tak?e zjawisko pozbywania si? przez miasta swoich w?aścicieli na zasadzie wykupu, tak te? by?o w Prudniku w 1597 roku. Wielki kataklizm jakim by?a wojna trzydziestoletnia 1618-1648 nie ominą? ziemi prudnickiej. Najbardziej ucierpia? wtedy G?ogówek splądrowany 16 razy i dotkni?ty zarazą. Prudnik zosta? zdobyty przez wojska szwedzkie ju? pod koniec wojny w 1642 r.

Ze wzgl?du na trudną sytuacj? materialną powiat prudnicki i inne rejony ksi?stwa raciborsko - opolskiego zosta?y oddane w zastaw polskiemu królowi W?adys?awowi IV. Dlatego te? mo?liwa by?a obecnoś? polskiego króla Jana Kazimierza w G?ogówku w dniach 5.10-18.12.1655 r. podczas potopu szwedzkiego. Przez krótki czas G?ogówek by? zast?pczą stolicą Polski, dzia?a?a tam kancelaria królewska i mennica obecny by? tak?e hetman Czarniecki. W kolejnych latach da?o o sobie zna? ponownie panowanie pruskie poniewa? Fryderyk I wkroczy? na teren Śląska w 1740 roku wykorzystując zam?t w Austrii na początku rządów Marii Teresy. Wzajemne wojny austriacko-pruskie zniszczy?y szczególnie Prudnik, zbombardowany przez austriacką artyleri? sp?oną? niemal doszcz?tnie. Rządy pruskie, a od zjednoczenia Niemiec w 1871 roku, niemieckie trwa?y a? do roku 1945.

Wa?nym wydarzeniem w historii powiatu prudnickiego by? plebiscyt górnośląski z 1921 roku mający zdecydowa? o przynale?ności pa?stwowej tej ziemi. Jak na ca?ym Śląsku tak i tutaj zako?czy? si? polską pora?ką. Za Polską g?osowa?o 4 377 osób, a za Niemcami 32 555. W wyniku tego faktu do wyzwolenia w maju 1945 roku powiat prudnicki znajdowa? si? najpierw w obr?bie republiki Weimarskiej, a pó?niej III Rzeszy. Po wyzwoleniu rozpocz??o si? organizowanie polskiej administracji i ?ycia gospodarczego tej ziemi. Ogrom zada? do spe?nienia wymaga? wiele wysi?ku i zabiegów. Zacz??y powstawa? i funkcjonowa? urz?dy, szko?y, przedsi?biorstwa, s?u?ba zdrowia zaczyna?o rozkwita? ?ycie kulturalne.

Ziemia Prudnicka funkcjonowa?a jako powiat a? do roku 1975, kiedy na skutek nowego podzia?u administracyjnego zrezygnowano z powiatów wprowadzając gminy. Najnowsza reforma administracyjna spowodowa?a, ?e od 1 stycznia 1999 roku powiat prudnicki znowu istnieje, a w jego sk?ad wchodzą gminy Prudnik, Bia?a, Lubrza i G?ogówek.


Wed?ug opracowania Benedykta Cha?upnika - "Ziemia Prudnicka na przestrzeni wieków"