Miasta: Jaros?aw, Radymno

Gminy: Jaros?aw, Radymno, Ch?opice, Laszki, Paw?osiów, Pruchnik, Rokietnica, Ro?wienica, Wiązownca

W czasach I Rzeczpospolitej Jaros?aw nale?a? do ziemi przemyskiej i województwa ruskiego, w sk?ad którego wchodzi?a te? ziemia sanocka, lwowska , halicka i che?mska.

W XV wieku ziemia przemyska dzieli?a si? na 11 powiatów (districtus), w tym powiat jaros?awski, natomiast w wieku XVI ju? tylko na 4 : przemyski wraz z przeworskim, samborski, drohobycki i stryjski.

W wyniku I rozbioru Polski (1772 r.) - województwo ruskie wesz?o w sk?ad Austrii i jej nowoutworzonej prowincji Galicji i Lodomeni. W 1773 roku Galicj? podzielono na 6 cyrku?ów i 59 okr?gów, a Jaros?aw zosta? miastem okr?gowym. Nale?a? wówczas do cyrku?u samborskiego wraz z okr?gami w Przemyślu, Dubiecku, Sanoku, Lesku, Piskorowicach, Drohobyczu i Stryju.

W kolejnym roku zosta?a zmodyfikowana struktura terytorialna Galicji na wzór austriacki, pozostawiono nadal 6 cyrku?ów, ale zmniejszono do 19 liczb? okr?gów. Jaros?aw zatem dalej nale?a? do cyrku?u samborskiego ale podporządkowany zosta? okr?gowi przemyskiemu.

Nowy podzia? administracyjny wprowadzony zosta? patentem z dnia 22 marca 1782 roku. Znosi? on dotychczasową dwustopniowoś? struktury terytorialnej kraju. W miejsce okr?gów wprowadzono 18 cyrku?ów podleg?ych bezpośrednio Guberni we Lwowie. Jaros?aw pozosta? w cyrkule przemyskim. Cyrku?om podlega?y dominia czyli jednostki administracyjne z?o?one ze zwartych kluczy dóbr nale?ących do jednego w?aściciela. W?aściciel ten sprawowa? niepodzielną w?adz? jako tzw. Zwierzchnoś? Gminna.

W 1853 roku wprowadzono ponownie dwustopniowoś? w?adz administracyjnych : 16 starostw obwodowych i 176 urz?dów powiatowych. Jaros?aw awansowa? do rangi stolicy powiatu, w ramach obwodu przemyskiego. By? równie? powiatem sądowym dla Sieniawy, Pruchnika i Radymna.

Potrzeba rozdzia?u administracji od sądownictwa leg?a u podstaw nowej ustawy administracyjnej z 1867 roku. Utworzono wówczas 74 urz?dy powiatowe, a roku nast?pnym przemieniono je na starostwa powiatowe. Jaros?aw sta? si? siedzibą starostwa powiatowego i podlega?y mu 3 miasta i 109 gmin.

W 1900 roku powiat jaros?awski liczy? 133 103 ha 58 arów i 69 m2 powierzchni, a teren ten zamieszkiwa?o 136 573 mieszka?ców tym 66 165 wyznania rzymsko-katolickiego oraz 13 994 izraelickiego.

W tym kszta?cie powiat jaros?awski przetrwa? do zako?czenia wojny polsko-radzieckiej. Ustawą z dnia 5 grudnia 1920 r. utworzono w po?udniowo-wschodniej Polsce 4 województwa - krakowskie, lwowskie, stanis?awskie i tarnopolskie. Województwo lwowskie dzieli?o si? na 27 powiatów, w tym powiat jaros?awski. Ostatecznie kwesti? ustroju prawno-administracyjnego uregulowano w Konstytucji z 17 marca 1921 r. Stanowi?a ona, ?e dla celów administracyjnych Polska zostanie podzielona na województwa, powiaty oraz gminy miejskie i wiejskie. W 1931 roku powiat jaros?awski liczy? ju? 148 028 ludności.

W wyniku przegranej wojny z Niemcami (1939 r.) Polska utraci?a niepodleg?oś?. Dekretem Adolfa Hitlera z dnia 12 pa?dziernika 1939 roku na terenie środkowej i po?udniowo-wschodniej Polski utworzono tzw. Generalne Gubernatorstwo, podzielone na 4 dystrykty : krakowski, lubelski, radomski i warszawski. Jaros?aw pozosta? siedzibą powiatu i znalaz? si? w dystrykcie krakowskim.

Po II wojnie światowej, mocą Manifestu PKWN og?oszonego 22 lipca 1944 r. uchylono podzia? administracyjny wprowadzony przez okupanta i przywrócono w zasadzie struktur? terytorialną z okresu II Rzeczpospolitej. Z cz?ści by?ego województwa lwowskiego , która pozosta?a w granicach Polski utworzono województwo rzeszowskie. W jego sk?adzie znalaz? si? powiat jaros?awski z?o?ony z trzech miast : Jaros?awia, Radymna i Sieniawy oraz 12 gmin : Adamówki, Sieniawy, Radawy, Wiązownicy, Laszek, M?ynów, Jaros?awia - wsi, Muniny, Radymna - wsi, Ch?opic, Ro?wienicy i Pruchnika.

W 1950 roku dokonano nowego podzia?u administracyjnego kraju na 17 du?ych województw i 5 miast wydzielonych oraz na 392 powiaty, w tym 78 miejskich i 2365 gmin. Jaros?aw pozosta? miastem powiatowym, jednak?e z powodu migracji znacznie zmniejszy?a si? liczba ludności do 95 857 osób.

W 1954 roku wydzielono z powiatu jaros?awskiego odr?bną jednostk? administracyjną - powiat Radymno, który przetrwa? do 1961 roku. Równocześnie z gmin zbiorowych utworzono gromady. W sk?ad powiatu Radymno wesz?y takie gromady jak : Ostrów, ?owce, Micha?ówka, Du?kowice, M?yny, Stubno, Laszki, Kalników, Kobylnica Wo?oska, Mi?kisz Nowy, Or?y, Kaszyce, Trójczyce, Wietlin i miast Radymno.

W tym czasie powiat jaros?awski liczy? 27 gromad - Adamówka, Bobrówka, Bystrowice, Cieplice, Cieszacin Wielki, Ch?opice, Czerce, Jod?ówka, Kramarzówka, Le?achów, Majdan Sieniawski, Munina, Paw?osiów, Pe?kinie, Pruchnik, Radawa, Rokietnica, Rozbórz D?ugi, Ro?wienica, Szówsko, Tulig?owy, W?gierka, Wiązownica, Wierzbna, Wólka Pe?ki?ska, Wylewa, Zapa?ów oraz miasta Jaros?aw i Sieniawa.

W 1961 roku, po likwidacji powiatu radymia?skiego w?ączono do powiatu jaros?awskiego nast?pujące gromady : Du?kowice, Laszki, ?owce, M?yny, Ostrów, Wietlin oraz miasto Radymno. Nast?pnie gromad? ?owce i wieś Zamiechów przy?ączono do Ch?opic, a w sk?ad nowoutworzonej gromady Sko?oszów wesz?y wsie Lutków, Ostrów, Zab?otce i Zamojsce.

1 stycznia 1969 roku gromad? Wólka Pe?ki?ska w?ączono do Pe?ki?, a gromady w Cieszacinie Wielkim i Wierzbnie do Paw?osiowa. W ten to sposób powiat jaros?awski obejmowa? 3 miasta i 24 gromady z?o?one z 107 wsi i liczy? 113 659 mieszka?ców.

28 maja 1975 r. Sejm zatwierdzi? ustaw? o zmianie Konstytucji PRL, która zlikwidowa?a powiaty i wprowadzi?a dwustopniowy podzia? administracyjny kraju na województwa i gminy. Utworzono 49 ma?ych województw. Dawne województwo rzeszowskie podzielono na 4 jednostki administracyjne -rzeszowskie, tarnobrzeskie, krośnie?skie i przemyskie, a Jaros?aw w?ączono do województwa przemyskiego.

W 1990 roku Jaros?aw sta? si? siedzibą rejonu, któremu podlega?o 9 gmin : Ch?opice, Jaros?aw, Laszki, Paw?osiów, Pruchnik, Radymno, Rokietnica, Ro?wienica i Wiązownica.

Od 1 stycznia 1999 r. znów obowiązuje trójstopniowy podzia? administracyjny i Jaros?aw jest miastem powiatowym w Województwie Podkarpackim. Jego obszar wynosi aktualnie 1029 km2 i jest znacznie mniejszy ni? w okresie Galicji i PRL, kiedy to do powiatu jaros?awskiego nale?a?a Sieniawa i jej okolice.