Powiat ?a?cucki Powierzchnia: 451,95 km² Mieszkanców: 77 517
Województwo: Podkarpackie
Miasto powiatowe: ?a?cut Tablica rejestracyjna: RLA
Starostwo Powiatowe ul. Mickiewicza 2
37-100 ?a?cut Telefon: tel. 17 225-69-71
Miasta: ?a?cut
Gminy: ?a?cut, Bia?obrzegi, Czarna, Markowa, Rakszawa, ?o?ynia
Powiat ?a?cucki le?y w centralnej cz?ści województwa podkarpackiego, ok. 17 km od stolicy Podkarpacia - Rzeszowa granicząc z powiatami rzeszowskim (od zachodu i po?udnia), le?ajskim(od pó?nocy)i przeworskim(od wschodu). Teren powiatu przecina mi?dzynarodowa droga tranzytowa E 40 mi?dzy Niemcami a Ukrainą z licznymi odga??zieniami: na po?udniowy wschód w kierunku Ka?czugi E 881, na po?udniowy zachód w kierunku Dynowa E 887, na pó?nocny wschód w kierunku Le?ajska E 877, na pó?nocny zachód w kierunku Soko?owa Ma?opolskiego E 876 oraz magistrala kolejowa z Wroc?awia do Przemyśla, a dalej do Kijowa. Stolicą powiatu jest miasto ?a?cut, siedziba w?adz powiatowych, gminnych i miejskich.
Powiat ?a?cucki po?o?ony jest na skraju Pogórza Karpackiego i Niziny Sandomierskiej. Powoduje to zró?nicowane ukszta?towanie terenu od równin w pó?nocnej jego cz?ści po górzyste tereny na po?udniu. Przez teren powiatu przep?ywa rzeka Wis?ok niewątpliwie podnosząc walory krajobrazowe okolic ?a?cuta. Ponad 20% powierzchni pokryte jest lasami i gruntami leśnymi. Dominują tu bory mieszane, ??gi i olsy. Szata roślinna jest bardzo zró?nicowana, mo?na spotka? tu unikatowe rośliny chronione, jak np. k?okoczka, kopytnik, śnie?yczka-przebiśnieg, podkolan bia?y. W lasach powiatu mo?na spotka? rzadkie gatunki zwierząt, jak puchacz Bubo bubo, salamandra plamista, borsuk, gronostaj, ?asica, myszo?ów, i inne. Na terenach gmin Rakszawa i ?o?ynia znajdują si? bobrowe ?eremie.
Na terenie powiatu wyst?pują zasoby kruszców budowlanych, udokumentowane du?e zasoby gazu ziemnego oraz z?o?a wód termalnych.
Początki osadnictwa na obecnych terenach powiatu ?a?cuckiego si?gają ok. 4000 lat p.n.Ch. czego dowodzą prace archeologiczne prowadzone g?ównie w po?udniowej cz?ści powiatu. Początki powstania osady na terenie ?a?cuta si?gają średniowiecza. Jak podaje tradycja znajdowa?a si? tu osada i warowny gród, jednak nie jest to udokumentowane. W po?owie XIV w. (wed?ug tradycji kościelnej w 1349 r.) Kazimierz Wielki nada? ?a?cutowi prawa miejskie i odda? go w dowód zas?ug Ottonowi z Pilczy Pileckiemu herbu Topór – wojewodzie sandomierskiemu. Mniej wi?cej w tym samym czasie otrzyma?o lokalizacj? na prawie niemieckim szereg okolicznych wsi. Do najstarszych nale?ą Krzemienica, Markowa, Kosina, Kraczkowa i Wysoka. W owym czasie w ?a?cucie bawi? dwukrotnie sam król W?adys?aw Jagie??o: w 1410 r., przed bitwą pod Grunwaldem oraz w 1417 r., kiedy to przyby? po córk? Pileckich, by ją zaślubi?. Gościli tu tak?e Zygmunt Stary oraz ksią?? Witold.
?a?cut po?o?ony na ucz?szczanym trakcie handlowym posiada? dobre warunki rozwoju gospodarczego, zarówno handlu, jak i rzemios?a. Najstarsze wzmianki o tutejszych r?kodzielnikach pochodzą z II po?. XIV w. W początkach XV w. powsta? cech p?ócienników, co poświadcza statut czeladzi cechu tkackiego z 1406 r., stanowiący najstarszy dokument tego rodzaju zachowany w Polsce. Prócz tkactwa do najstarszych uprawianych tu zawodów nale?a?y: szewstwo, kowalstwo, krawiectwo i kuśnierstwo. Rozwija?o si? tu równie? piwowarstwo i gorzelnictwo.
W 1629 r. ?a?cut przeszed? w r?ce Lubomirskich, którzy wznieśli tu nowocześnie ufortyfikowaną rezydencj?. Podnios?o to rang? i znaczenie miasta wraz z okolicznymi wsiami, pobudzi?o rozwój gospodarczy i zmieni?o jego charakter. Z miasta o charakterze lokalnego rynku ?a?cut sta? si? ośrodkiem rezydencjonalnym mo?nego i wp?ywowego rodu.
W 1823 r. w wyniku podzia?u wielkiej fortuny Lubomirskich dobra ?a?cuckie przesz?y w r?ce Alfreda Potockiego, cz?owieka wszechstronnie wykszta?conego, doskona?ego i przedsi?biorczego gospodarza. Zas?yną? z nowatorskich metod gospodarowania, wybudowa? cukrowni? (przekszta?coną w rafineri? spirytusu), fabryk? likierów, browar. W rolnictwie wprowadzi?, jako pierwszy w Galicji, p?odozmian. Za czasów Potockich gruntownie przebudowano zamek, przekszta?cając go w jedną z najpi?kniejszych rezydencji magnackich w Polsce. W 1830 r. Potoccy utworzyli ordynacj?. W tym czasie nastąpi? szybki rozwój miasta, wybudowano wiele gmachów u?yteczności publicznej a w 1859 r. doprowadzono tu lini? kolejową. pr??nie rozwija?o si? szkolnictwo, za?o?ono Ochotniczą Stra? Po?arną, Kas? Zaliczkową i Bank Ziemski, powsta?o Towarzystwo Gimnastyczne „Sokó?”.
Po stagnacji i zniszczeniach spowodowanych wojną ?a?cut zaczą? ponownie si? rozwija? i rozbudowywa? w latach 50-tych XX w. Wybudowano osiedla mieszkaniowe, na bazie istniejących powsta?y zak?ady przemys?owe, wybudowano równie? nowe, miasto otrzyma?o niezb?dną sie? urządze? komunalnych. w 1996 r. oddano do u?ytku nowoczesną oczyszczalni? ścieków. We wrześniu 2004 r. oddano do u?ytku nowoczesną hal? sportowo - rekreacyjną.
Po?o?enie Powiatu ?a?cuckiego na skraju dwu krain geograficznych powoduje jego ró?norodne ukszta?towanie, a przez to bogatą i ró?norodną szat? roślinną. W lasach i na ?ąkach ?yje wiele gatunków zwierząt. Mo?na tu spotka? dziki, jelenie, daniele, sarny, zające, lisy, borsuki, jenoty, bobry i wydry. Spośród ptactwa ?yjącego na terenach powiatu ?a?cuckiego nale?y wymieni? bociany czarne, krogulce, zimorodki, kanie, jarząbki, czaple siwe, ?ab?dzie, wiele gatunków dzi?cio?ów oraz ba?anty. W rzekach i licznych potokach mo?na napotka? raki, karpie, sandacze.
Tereny powiatu porośni?te są lasami mieszanymi na po?udniu przechodzącymi w sosnowe na pó?nocy, i pokrywają 22% powierzchni powiatu. Gdzieniegdzie mo?na napotka? skupiska modrzewi, starodrzewi d?bowych, świerków i jode?. W ?a?cuckim parku rośnie jedyny w powiecie mocno wiekowy mi?orząb japo?ski, a przy drodze z Bia?obrzeg do ?o?yni ponad 100 letnia sosna. Z pośród ciekawszych roślin porastających tereny powiatu nale?y wymieni?: k?okoczk?, kalin? koralową, wawrzynek wilcze ?yko, skrzyp olbrzymi, zawilec, pierwiosnek, borówk? czernic?, borówk? brusznic?, konwali? majową i ró?ne rodzaje grzybów. Kilka wyznaczonych obszarów chronionego krajobrazu i rezerwatów przyrody „Wydrze”(gm. Rakszawa) oraz „Husówka”(gm. Markowa) obejmuje swym zasi?giem powiat ?a?cucki. Nale?ą do nich: Brzó?nia?ski Obszar Chronionego Krajobrazu(gm. Rakszawa), Hy?nia?sko –Gwo?nicki Obszar Chronionego Krajobrazu(gm. ?a?cut i Markowa) oraz Zmys?owski Obszar Chronionego Krajobrazu(gm. Bia?obrzegi i ?o?ynia).
Na terenie powiatu wytyczone zosta?y Ekologiczne Ście?ki Edukacyjne. Jedna w miejscowości Cierpisz(gm. ?a?cut) wiedzie po po?udniowych terenach powiatu pośród licznych oczek wodnych i lasów mieszanych. Mo?na tu spotka? stanowiska skrzypu olbrzymiego oraz sromotnika bezwstydnego. Inna warta polecenia wytyczona jest w lasach miejscowości Husów(gm. Markowa) i obejmuje swym zasi?giem rezerwat „Husówka”, gdzie spotka? mo?na skupisko ponad 100 letnich modrzewi, rzadko wyst?pującą k?okoczk? oraz stanowisko muchomora czerwonego.
Powiat ?a?cucki jest powiatem rolniczo – przemys?owym. Zdecydowaną wi?kszoś? obszaru powiatu stanowią u?ytki rolne. Zajmują one 30 948 ha, co stanowi 68,4% powierzchni powiatu. Lasy i grunty leśne zajmują ponad 20% obszaru. W strukturze u?ytków rolnych dominują grunty orne, które zajmują powierzchni? 22 058 ha, tj. 48,7%; ?ąki - 5709 ha, tj. 12,6%; pastwiska - 2163 ha, tj. 4,9%. Najwi?kszy odsetek u?ytków rolnych charakteryzuje gmin? ?a?cut, gdzie doś? dobre gleby prawie w ca?ości wykorzystywane są pod uprawy, w konsekwencji niski jest odsetek terenów lesistych. Procentowo najwi?cej lasów jest w gminie Rakszawa, gdzie istnieją nie najlepsze warunki glebowe do rozwoju produkcji rolniczej. W rolnictwie dominuje sektor prywatny. Wszystkie gospodarstwa zajmowa?y 94,4% powierzchni u?ytków rolnych w powiecie. Niekorzystne by?o jednak to, ?e ponad 93% gospodarstw mieści?o si? w przedziale od 1-5 ha. W tych ma?ych i bardzo ma?ych gospodarstwach trudno jest prowadzi? op?acalną produkcj? rolną. W ostatnich latach zauwa?a si? dynamiczny rozwój gospodarstw agroturystycznych, które stają si? alternatywą dla drogich hoteli i pensjonatów.
Powiat ?a?cucki nale?y do powiatów o doś? du?ym nasyceniu dzia?alnością gospodarczą. W grudniu 2000 r. na terenie powiatu zarejestrowanych by?o 4579 podmiotów gospodarczych, które zatrudnia?y ogó?em 15144 osób. W 92,5% podmiotów zatrudnionych by?o 5 i mniej pracowników, w 5% od 6 do 20 pracowników, w 2,2% od 21 do 100 pracowników, tylko w 0,3% powy?ej 100 pracowników. Najwi?cej zarejestrowanych jednostek gospodarczych zajmuje si? handlem i naprawami - 35,2%. Przetwórstwo przemys?owe prowadzi ponad 16% podmiotów, a dzia?alnoś? budowlaną 11,1%. W ostatnich latach wzros?a liczba instytucji zajmujących si? obs?ugą nieruchomości i firm. Doś? du?o (9,9%) prowadzi dzia?alnoś? związaną z transportem, gospodarką magazynową i ?ącznością.
Przemys? powiatu ?a?cuckiego skoncentrowany jest w mieście ?a?cut oraz w jego bezpośrednim sąsiedztwie. Zak?ady przemys?owe tu istniejące przez szereg dzia?a? proekologicznych stają si? przyjazne dla środowiska. Z pośród najbardziej liczących si? wśród kontrahentów krajowych, a przede wszystkim zagranicznych nale?y wymieni?: Transsystem - najwi?kszy polski producent i dostawca systemów transportu technologicznego, Fabryk? Wódek, Browar Van Pur, Fabryk? Śrub „Śrubex”, Bimex Bollhoff, Polimex, Bispol czy Golmeb.
W strategii rozwoju powiatu ?a?cuckiego zauwa?ono koniecznoś? tworzenia warunków wspierania najbardziej dynamicznie rozwijającego si? sektora gospodarki. Ma?e i średnie przedsi?biorstwa są bowiem g?ównym potencjalnym “wytwórcą” nowych miejsc pracy. B?dą równocześnie nośnikami rozwoju związków kooperacyjnych, mi?dzynarodowych i krajowych (co jest szczególnie stymulujące w przypadku sektora MŚP). Diagnoza i waloryzacja terenów powiatu ?a?cuckiego wskazuje na mo?liwości rozwijania ró?nych form turystyki w tym regionie. Turystyka stosowana (piesza, rowerowa, samochodowa) do miejsc o wyjątkowych walorach kulturowo-historycznych mog?aby by? ?ączona z rozwojem agroturystyki w najbardziej malowniczych rejonach powiatu. Na podstawie wst?pnej analizy struktury gospodarczej rolnictwa, stanu środowiska naturalnego zak?ada si?, i? rozwój agroturystyki jako dodatkowego ?ród?a dochodów jest mo?liwy na ok. 50% powierzchni wiejskiej powiatu.
Powiat ?a?cucki mo?e si? poszczyci? rozwini?tą infrastrukturą techniczną. W ostatnich trzech latach nast?puje dynamiczny przyrost liczby abonentów telefonii przewodowej. Zawdzi?cza? to nale?y du?ym inwestycjom niektórych gmin powiatu na rzecz telefonizacji. Nale?y równie? pami?ta? o dynamicznym rozwoju telefonii komórkowej, która stanowi dobrą, cho? jeszcze doś? drogą, alternatyw? dla telefonów analogowych. Ca?y teren powiatu znajduje si? w zasi?gu g?ównych operatorów GSM.
Powiat ?a?cucki znajduje si? w czo?ówce województwa pod wzgl?dem rozwoju sieci wodociągowej. Na przestrzeni ostatnich lat sie? wodno-kanalizacyjna jest ciągle rozwijana we wszystkich gminach powiatu. ?a?cut posiada nowoczesną oczyszczalni? ścieków o wydajności 5,5 tys. m3 na dob?. Mniejsze oczyszczalnie znajdują si? w Markowej i Czarnej, zaspokajając potrzeby tych gmin.
|
Podkarpackie
