Powiat Przeworski Powierzchnia: 698,35 km² Mieszkanców: 78 671
Województwo: Podkarpackie
Miasto powiatowe: Przeworsk Tablica rejestracyjna: RPZ
Miasta: Przeworsk, Ka?czuga, Sieniawa
Gminy: Przeworsk, Ka?czuga, Sieniawa, Adamówka, Ga?, Jawornik Polski, Try?cza, Zarzecze
Zasiedlanieterenów dzisiejszego powiatu sanockiego rozpocz??o si? jeszcze w okresie neolitu, co potwierdzają zabytki archeologiczne znajdowane na jego terenach. Z tych samych ?róde? wiemy,?e ju? w okresie wielkomorowaskim istnia?a sie? osadnicza w tym równie? grody obronne. Pierwsze wzmianki pisane dotyczące powiatu mo?na znale?? w Latopisie Hipackim z 1150 r. i dotyczą z?upienia Sanoka podczas najazdu w?gierskiego. A? do 1340 r. teren Ziemi Sanockiej jednostki administracyjnej o wi?kszym zasi?gu terytorialnym, ni? obecny powiat sanocki pozostawa? pod wp?ywami ruskimi. Istniejące?ród?a historyczne nie rozstrzygają kwestii, czy funkcjonowa?a tu odr?bna jednostka administracyjna, co ze wzgl?du na po?o?enie nadgraniczne Sanoka i bogate znaleziska archeologiczne z tego okresu stwarza pewne przes?anki dla takiej hipotezy.
Obecny powiat swoimi tradycjami si?ga wieku XIV i XV, kiedy to po oponowaniu cz?ści Rusi Czerwonej w latach 1340 -1344 przez Kazimierza Wielkiego utworzono z niej Ziemi? Sanocką i Przemyską. Jest wysoce prawdopodobne, ?e ju? za panowania Kazimierza Wielkiego ustalono struktur? powiatową wzmiankowanych Ziem.Źród?a pośrednie potwierdzają jej istnienie pod rządami Ludwika W?gierskiego. W 1423 r. ostatecznie wprowadzono zasady polskiej administracji i ostatecznie rozpoczą? funkcjonowanie powiat. Tradycyjnie siedzibą starosty ziemskiego, który pe?ni? równocześnie funkcj? naczelnika powiatu by? sanocki zamek. Powiat sanocki w Polsce przed rozbiorowej przechodzi? zmienne koleje losu, to powi?kszając si? to zmniejszając, ale w?adnym momencie nie przesta? istnie?.
Podobnie by?o w okresie rozbiorów pod panowaniem austriackim, kiedy Sanok zachowa? funkcj? stolicy regionu. Mimo ,?e czasowo zlokalizowano siedzib? powiatu w Lesku. W okresie uzyskania przez Galicj? autonomii w powiecie sanockim bardzo intensywnie rozwija si? oświata, ruch spó?dzielczy, a w Sanoku równie? wydawniczy. Na prze?omie wieków intensyfikują swoją dzia?alnoś? partie polityczne, powstaje Towarzystwo Gimnastyczne Sokó?, które by?o inicjatorem ró?norakich przedsi?wzi?? jak budowa sali (dzisiejsze kino Pokój), czy usypanie kopca Adama Mickiewicza. I wojnaświatowa mocno doświadczy?a powiat sanocki, czterokrotne przejście frontu wyrządzi?o ogromne zniszczenia. W pierwszym roku niepodleg?ości w powiecie mia?y miejsce zaci?te walki polsko - ukrai?skie. Naprzód o w?ze? kolejowy w Zagórzu nast?pnie o wieś Koma?cz?. Od tego czasu narasta?a rywalizacja polsko - ukrai?ska przybierając ró?norodne formy, poczynając od zak?adania rywalizujących placówek kulturalnych jak np. muzea w Sanoku, a sko?czywszy na rywalizacji politycznej. Dramatycznym fina?em niepodleg?ościowych aspiracji ukrai?skich by?o przeprowadzenie w 1947 r. roku Akcji "Wis?a"polegającej na wysiedleniu ludności, której wcześniej nie przesiedlono na teren ZSRR. Mia?o to daleko idące konsekwencje gospodarcze i spo?eczne rzutujące na sytuacj? obecą. Zasiedlanie wyludnionych terenów zacz??o si? ponownie przez grupy ludności o wiele mniej liczne, ni? przed przesiedleniami dopiero w po?owie lat pi??dziesiątych.
Po wyzwoleniu w 1944 r. w Sanoku powo?ano powiat obejmujący swoim zasi?giem Bieszczady, dopiero w 1949 r. zmniejszono go poprzez wydzielenie powiatu leskiego. Przygotowania do reformy administracyjnej, wprowadzającej w PRL 49 województw zamiast 17 sta?y si? kresem istnienia powiatu sanockiego. Utworzono wtedy w Lesku najmniejszym ośrodku miejskim w regionie powiat bieszczadzki obejmujący dawne powiaty: sanocki, leski i ustrzycki. Sanok zosta? wydzielonym miastem (tzw. na prawach powiatu) do którego na krótki czas przy?ączono sąsiedni Zagórz. Mimo lepszego i pr??niejszego rozwoju Sanoka w tym czasie stolicą nowego województwa sta?o si? Krosno. Jedną z przyczyn by? prawdopodobnie brak rozbudowanej w terminie struktury powiatowej. Umiejscowienie stolicy województwa w Krośnie i utrata statusu miasta powiatowego przyczyni?o si? to do spowolnienia tempa rozwoju nie tylko miasta w porównaniu do Krosna, ale i najbli?szej okolicy.
Powo?any obecnie powiat jest mniejszy, ni? ten z przed 26-tu lat. Nie obejmuje np. swoim zasi?giem gminy Rymanów i zajmuje 1225 km2. Aktualnie tworzy go 107 miejscowości w tym dwa miasta: Sanok i Zagórz. Wchodzą one w sk?ad ośmiu gmin. W powiecie ?yje 96 619* mieszka?ców i ich liczba w najbli?szych latach powinna rosną?, ze wzgl?du na stosunkowo wysoki przyrost naturalny ( w stosunku dośredniej krajowej) i migracje zewn?trzną ludzi.
Wed?ug danych przedstawionych przez UW w Rzeszowie w materia?ach promujących reform? administracji, liczba ta jest określana na 95 740 . Wed?ug Biuletynu Statystycznego Województwa Podkarpackiego nr 1-2/03.1999 r.liczba mieszka?ców powiatu na dzie? 31 (sic !) IX 1998 r. wynosi?a 95 927 mieszka?ców. Przyj?to wyliczenia na podstawie danych pochodzących z biur ewidencji UG i UM.
|
Podkarpackie
