Powiat Zambrowski Powierzchnia: 733,11 km² Mieszkanców: 44 994
Województwo: Podlaskie
Miasto powiatowe: Zambrów Tablica rejestracyjna: BZA
Miasta: Zambrów
Gminy: Zambrów, Ko?aki Kościelne, Rutki, Szumowo
Je?eli kiedykolwiek dane by nam by?o cofną? si? w czasie o kilka tysiącleci -zobaczyli byśmy pot??ne rozlewiska Narwi ?ączące si? z mocno zabagnioną doliną Jab?onki. Teren obfitowa? w ryby, ptactwo i dziką zwierzyn?. Z tego te? wzgl?du ch?tnie penetrowany by? przez neolitycznych ?owców. Jednym z najstarszych śladów bytności takiej grupy na ziemiach dzisiejszego Powiatu Zambrowskiego jest stanowisko archeologiczne zlokalizowane w pobli?u miejscowości Grądy Woniecko. Otoczona bagnami i rozleg?ymi rozlewiskami piaszczysta wydma dawa?a schronienie ludziom związanym z neolityczną kulturą nieme?ską. Wyjątkowo dogodne po?o?enie zapewnia?o obfitoś? po?ywienia, poczucie bezpiecze?stwa oraz umo?liwia?o funkcjonowanie pracowni krzemieniarskiej, której ślady w postaci licznych od?upków, wiórów i pó?fabrykatów doskonale widoczne są do dziś. Intensywne osadnictwo na Ziemi Zambrowskicj trwa?o tak?e w pó?niejszych okresach historycznych. Szczególnie licznie reprezentowane są stanowiska związane z kultura ?u?ycką. Prowadzone w 2003r. badania archeologiczne w miejscowości Gardlin pozwoli?y udokumentowa? rozleg?ą, intensywnie zasiedloną osad? równą wiekiem Biskupinowi. Prawdziwą jednak sensacją zako?czy?y si? wykopaliska w Rykaczach. Prace ratownicze związane z budową gazociągu jama?skiego pozwoli?y ods?oni? zagrod? z okresy rzymskiego.
W wiekach VII-V?II na naszych terenach pojawili si? pierwsi S?owianie. Ślady ich bytności odnalezione zosta?y w wielu miejscach, mi?dzy innymi w Porytem Jab?oni. Materialnym ich świadectwem są tak?e kurhany zlokalizowane w Skar?ynie i Śledziach. Najwi?kszy jednak rozkwit tego pierwotnego, mazowieckiego osadnictwa na terenach dzisiejszego Powiatu Zambrowskiego przypada na wieki XI-XIII. Z tego okresu pochodzi pot??ne, malowniczo po?o?one grodzisko w Porytem Jab?oni strzegące niegdyś pobliskiej przeprawy i szlaku wiodącego wzd?u? po?udniowego brzegu Narwi. By?o te? ono istotnym elementem uzupe?niającym system obronny z?o?ony z grodów w Wi?nie, Świ?cku i grodu Mi?dzy?uk we Wnorach Wypychach. Najwcześniej - bo ju? w XIII wieku -wzmiankowane w materia?ach ?ród?owych są miejscowości: Brajczewo, Prze?dziecko, Szumowo i Bacze. Niewątpliwie w tym okresie funkcjonowa?a równie? osada w Zambrowie. Kres temu dobrze rozwini?temu i zorganizowanemu osadnictwu po?o?y?y jednak najazdy wojowniczych sąsiadów - Prusów, Ja?wingów, a zw?aszcza Litwów.
W XV wieku dzi?ki staraniom ksią?ąt mazowieckich, a zw?aszcza ksi?cia Janusza I, nastąpi?a intensywna kolonizacja naszych terenów- Takim te? w?aśnie XV - wiecznym
rodowodem szczyci? si? mo?e zdecydowana wi?kszoś? miejscowości po?o?onych w
obr?bie dzisiejszego powiatu. W tym te? okresie ostatecznie ukszta?towa? si? Powiat
Zambrowski jako jednostka administracyjna. Jego obszar wynosi? 834km2. Specyfiką
powiatu by? niezwykle wysoki wska?nik zasiedlenia przez szlacht? zaściankową, ubogą
ale m??ną i wojowniczą. W XVI wieku na 158 wsi a? 128 zamieszkiwa?a drobna szlachta.
W średniowieczu obszar powiatu pokryty by? olbrzymimi kompleksami leśnymi stąd te? rozmi?owani w ?owach mazowieccy Piastowie szczególnie upodobali sobie
polowania w nieprzebytych ost?pach i matecznikach Puszczy ??towo i Czerwonego Boru.
Podobnie czynili te? pó?niej w?adcy Rzeczypospolitej, o czym w swoich pami?tnikach
wspomina kanclerz Albrycht Stanis?aw Radziwi??.
W okresie "potopu" szwedzkiego powiat zambrowski sta? si? terenem stacjonowania i przemarszów licznych wojsk. Równie intensywne dzia?ania wojenne na ziemiach powiatu mia?y miejsce podczas powsta? narodowych. Patriotyczne nastawienie ludności i du?y kompleks leśny Czerwonego Boru stwarza?y korzystną baz? dzia?alności oddzia?ów partyzanckich, których liczebnoś? osiąga?a niekiedy nawet 2 000 ludzi. W okresie mi?dzywojennym faktem o najdonioślejszym znaczeniu dla naszych terenów by?o umieszczenie w Zambrowie Szko?y Podchorą?ych Rezerwy Piechoty, Szko?y Podchorą?ych Rezerwy Artylerii oraz 71 Pu?ku Piechoty. Obecnoś? wojska w istotny sposób zaktywizowa?a gospodarczo miejscową ludnoś?. Nie bez znaczenia by? te? związany z tym wzrost presti?u regionu.
We wrześniu 1939 r. w rejonie Zambrowa dosz?o do walk oddzia?ów Samodzielnej Grupy Operacyjnej "Narew". Okres okupacji sowieckiej i niemieckiej to czas intensywnej rozbudowy i dzia?alności struktur Podziemnego Pa?stwa na ziemiach dzisiejszego powiatu. Oprócz licznych, dobrze uzbrojonych oddzia?ów lokalnych, cz?sto przebywa?y na naszych terenach formacje dowodzone przez legendarnych ju? partyzantów: Huzara, Wiarusa i innych. Okres powojenny to czas mozolnego usuwania zniszcze?, odbudowy miasta i okolicznych wsi, które uleg?y wojennej po?odze.
W 1955 r., po 160 latach niebytu ponownie utworzono powiat zambrowski. Obejmowa? on obszar oko?o 904 km2 i zamyka? si? w granicach zbli?onych do historycznej ziemi zambrowskiej. W tym okresie by? on najg?ściej zaludnionym powiatem na ziemi ?om?y?skiej. Podstawowym zaj?ciem wi?kszości mieszka?ców by?o rolnictwo. Jednak?e znaczącą wizytówką powiatu sta? si? du?y zak?ad w?ókienniczy zlokalizowany w Zambrowie oraz jeden z najwa?niejszych w kraju poligonów wojskowych znajdujący si? na terenie Czerwonego Boru. Taki stan rzeczy trwa? do kolejnej reformy administracyjnej w 1975 r., kiedy to powiat zambrowski, podobnie jak wszystkie inne powiaty w Polsce zosta? zlikwidowany. W ówczesnym czasie obszar by?ego powiatu liczy? 11 gmin: miasto Zambrów oraz gminy wiejskie: Zambrów, Szumowo, Rutki, Ko?aki Kościelne, Andrzejewo, Szulborze Wielkie, Zawady, Zar?by Kościelne, Nur, a tak?e Boguty Pianki. Nowy podzia? administracyjny pa?stwa przeprowadzony w 1998 r. pozwoli? ponownie odtworzy? powiat zambrowski, jednak w znacznie okrojonych granicach. W jego sk?ad wchodzi cztery gminy wiejskie: Szumowo, Ko?aki Kościelne, Rutki-Kossaki, Zambrów oraz miasto Zambrów.
|
Podlaskie
