Województwo warmi?sko-mazurskie obejmuje obszar historycznych krain Warmii, Mazur i Powiśla, zamieszka?ych w średniowieczu przez plemiona ba?tyckich Prusów. Pierwsze ślady osadnictwa na tych terenach pochodzą sprzed oko?o 15 tys. lat. Pojawienie si? plemion ba?tyckich – Prusów i Ja?wingów – datuje si? na po?ow? pierwszego tysiąclecia p.n.e. Plemiona te w?ada?y tą krainą do po?owy XIII wieku, tzn. do czasu jej podboju przez Zakon Krzy?acki, który utworzy? na tych ziemiach swoje pa?stwo. Przez kolejne wieki region zasiedla?a ludnoś? przyby?a z terenów Królestwa Polskiego i Litwy, a rdzenni mieszka?cy tych ziem powoli asymilowali si? z nowymi osadnikami.

W XV i XVI wieku wojny i polityczne decyzje rozdzieli?y region na wchodzące w sk?ad pa?stwa polskiego Prusy Królewskie (m.in. Warmia, Powiśle, Pomorze Gda?skie) oraz Prusy Ksią??ce ze stolicą w Królewcu, b?dące od 1525 r. lennem Polski. Ksią?? Albrecht Hohenzollern przekszta?ci? je w pa?stwo protestanckie, wspierając rozwój nauki, piśmiennictwa i kultury. W po?owie XVII wieku Prusy Ksią??ce uzyska?y zwolnienie z zale?ności lennej, a w 1701 r. powsta?o silne, absolutystyczne pa?stwo pruskie, które w trakcie I rozbioru Polski (1772), zagarn??o Prusy Królewskie, a pó?niej tak?e Gda?sk i Toru?.

Nazwa „Mazury” – jako określenie po?udniowych ziem Prus Wschodnich – funkcjonowa? zacz??a dopiero w po?owie XIX wieku. W 1920 r. mocą Traktatu Wersalskiego zarządzono plebiscyt, który mia? określi? przynale?noś? pa?stwową terenu Mazur. Zako?czy? si? on przegraną Polaków. Po drugiej wojnie światowej o przynale?ności regionu arbitralnie zadecydowa?y zwyci?skie mocarstwa. Pó?nocną cz?ś? Prus Wschodnich przyznano Związkowi Radzieckiemu, po?udniowa zaś i ca?a Warmia przypad?y Polsce.

Obecne województwo – czwarte co do wielkości w Polsce – le?y w pó?nocno-wschodniej cz?ści kraju zajmując obszar ponad 24 tys. km² (7,7% terytorium pa?stwa). Podzielone jest na 19 powiatów ziemskich, skupiających 116 gmin oraz 2 grodzkie. Liczba ludności przekracza 1,4 mln osób, średnia g?stoś? zaludnienia (59 osób na km²) nale?y do najni?szych w kraju. Stolicą regionu jest liczący 170 tysi?cy mieszka?ców Olsztyn. Inny wa?ny ośrodek miejski to Elbląg.

Pó?nocna granica województwa stanowi jednocześnie granic? pa?stwa z nale?ącym do Rosji obwodem kaliningradzkim. Zlokalizowanych jest tu 8 przejś? granicznych: drogowe w Bezledach, Gronowie i Go?dapi, kolejowe w Braniewie, Bartoszycach i Skandawie oraz dwa morskie: w Elblągu i Fromborku. Sie? tutejszych dróg nie odbiega g?stością od średniej krajowej. Przez województwo przebiega trasa nr 7, ?ącząca Gda?sk z Warszawą i po?udniową Polską. Z zachodu na wschód biegnie zaś droga nr 16 Grudziądz-Olsztyn-Augustów. Wiele tutejszych miast ma bezpośrednie po?ączenie kolejowe z Warszawą i Gda?skiem, a Olsztyn – tak?e z kilkoma miastami w Niemczech. G?ówne w?z?y kolejowe to Olsztyn, Elbląg, I?awa, E?k. Mi?dzynarodowy Port Lotniczy w Szymanach ko?o Szczytna s?u?y przede wszystkim turystom z Niemiec.

W latach 60-tych ubieg?ego wieku w regionie powsta?y zak?ady przemys?u maszynowego i chemicznego (fabryka opon w Olsztynie); w 70-tych powa?nie rozbudowano przemys? spo?ywczy (E?k, Ostróda, Pas??k, Mrągowo, Olsztyn); w 90-tych, po zmianie systemu politycznego, rozpocz?to intensywne procesy prywatyzacyjne. Obecnie najwa?niejsza rol? odgrywają bran?e rolno-spo?ywcza i drzewna. W ostatnich latach spory kapita? w regionie zainwestowa?y zagraniczne koncerny, m.in. Michelin, Texel, Safilin, Philips, Heineken, Ikea oraz Provimi.

Aby przyspieszy? rozwój gospodarczy województwo przystąpi?o do Euroregionu Ba?tyk oraz utworzy?o specjalne strefy ekonomiczne: Warmi?sko-Mazurską oraz Suwalską, które sta?y si? jednym z jego wa?niejszych atutów. Rolnictwo nale?y do najwa?niejszych dzia?ów gospodarki Warmii i Mazur. U?ytki rolne stanowią ponad po?ow? obszaru województwa, co stanowi a? 7% area?u kraju. Przeci?tna powierzchnia tutejszych gospodarstw, wynosząca 16,5 ha, ponad dwukrotnie przekracza średnią ogólnopolska. Gleby najwy?szych klas znajdują si? na pó?nocy regionu. W strukturze upraw dominują zbo?a, rzepak, ziemniaki oraz buraki cukrowe.

Trzecią cz?ś? u?ytków rolnych zajmują ?ąki i pastwiska. Stwarza to doskona?e warunki do hodowli byd?a, rozwoju przetwórstwa mleka i mi?sa. Dobrze rozwini?ty jest te? chów trzody chlewnej oraz drobiu. Tradycyjną i wa?ną dziedziną dzia?alności gospodarczej jest rybo?ówstwo. W wodach regionu wyst?pują m.in. szczupak, sieja, sielawa, w?gorz, oko?, a w niektórych rzekach nawet – rzadka gdzie indziej – tro?.

Na obszarze województwa funkcjonują trzy uczelnie pa?stwowe – Uniwersytet Warmi?sko-Mazurski w Olsztynie, Pa?stwowa Wy?sza Szko?a Zawodowa w Elblągu i Wy?sza Szko?a Policji w Szczytnie. Istnieje ju? tak?e osiem uczelni niepa?stwowych. We wszystkich tutejszych szko?ach wy?szych kszta?ci si? ?ącznie ponad 55 tys. studentów (w roku akademickim 2002/2003).

Region warmi?sko-mazurski posiada bardzo urozmaiconą rze?b? terenu. Przewa?ają ciągi wzgórz morenowych, jednak mo?na te? spotka? krajobrazy równinne. Powszechnie u?ywana nazwa – „kraina tysiąca jezior” – jest niezbyt ścis?a, bowiem w rzeczywistości jezior tych jest ponad 3 tysiące. Najwi?ksze z nich to Śniardwy, Mamry, Jeziorak, Niegocin i Nidzkie. Tworzą one wyra?ne skupiska, ciągnące si? od zachodu na wschód regionu – są to pojezierza I?awskie, Olszty?skie, Mrągowskie, Kraina Wielkich Jezior Mazurskich i Pojezierze E?ckie. Wiele jezior, spi?tych rzekami i kana?ami, tworzy wielokilometrowe szlaki wodne.

Lasy pokrywają blisko 30% powierzchni województwa. Najwi?ksze kompleksy to Puszcza Piska i Puszcza Borecka. Wewnątrz nich ?yje wiele gatunków zwierząt, m.in. jelenie, sarny, dziki, wilki, borsuki, wydry, bobry, ?osie, ?ubry oraz liczne gatunki ptactwa. W przyrodzie Warmii i Mazur wyst?pują te? gatunki gdzie indziej ginące ju? lub zanikające. Dla ich ochrony utworzono 7 parków krajobrazowych, a tak?e ponad sto rezerwatów przyrody. Rezerwaty – jezioro ?uknajno (najwi?ksza w Europie kolonia ?ab?dzia niemego) Jezioro Siedmiu Wysp (na pó?nocny-zachód od W?gorzewa) i jezioro Karaś – wyjątkowo atrakcyjne pod wzgl?dem walorów przyrodniczych, zyska?y niedawno rang? mi?dzynarodową – zosta?y wpisane na list? Konwencji Ramstar o ochronie obszarów bagiennych i b?otnych, s?u?ących za tereny l?gowe ptaków.

Region warmi?sko-mazurski posiada doskona?e warunki do uprawiania turystyki pieszej, rowerowej, a przede wszystkim wodnej. Od lat znajduje si? te? w czo?ówce pod wzgl?dem liczby odwiedzających go turystów. Obecnie ka?dy z nich niemal wsz?dzie mo?e wynają? ?aglówk?, kajak czy ?ódk? i pop?yną? dowolnie wybranym szlakiem. Najwi?ksze centra ?eglarskie to – znane wszystkim Polakom – Miko?ajki, Gi?ycko, Ruciane-Nida, W?gorzewo. Równie atrakcyjne są pojezierza Mrągowskie i I?awskie, na których w ostatnich latach powsta?a sie? ośrodków wodniackich.

Na Warmii dobrze rozwija si? tak?e turystyka zimowa. Ośrodek Sportów Zimowych na Krzy?owej Górze w Lidzbarku Warmi?skim s?ynie z jedynej – poza górami – stacji GOPR. Dzia?a tu wyciąg narciarski, wytyczono kilka tras zjazdowych, wybudowano skoczni? oraz tor saneczkowy. Mi?ośnicy „bia?ego szale?stwa” korzystają równie? z warunków oferowanych na najwy?szym wzniesieniu regionu – Dylewskiej Górze. Obecnie nowe ośrodki sportów zimowych organizowane są te? w okolicach Mrągowa i Go?dapi.

Świadectwem dawnych lat są licznie zachowane zabytkowe budowle – gotyckie kościo?y i zamki oraz miejskie za?o?enia architektoniczne i parki. Do najwa?niejszych zabytków budownictwa sakralnego nale?ą: zespó? zabudowa? Wzgórza Katedralnego we Fromborku (zabytek klasy „0”), a w jego obr?bie m.in. warownia, zbudowana na miejscu grodu pruskiego w XIV i XV wieku oraz katedra, pa?ac biskupi, dzwonnice; XIV-wieczny kośció? św. Katarzyny w Braniewie; XIV-wieczna fara w Ornecie; katedra w Olsztynie i kolegiata w Dobrym Mieście oraz barokowa bazylika w Świ?tej Lipce ze s?ynnymi na ca?y kraj organami. Spośród zamków wyró?niają si? obiekty w Lidzbarku Warmi?skim (zabytek klasy „0”), Nidzicy, Olsztynie, Reszlu, Rynie, K?trzynie, Ostródzie oraz dobrze zachowane ruiny warowni w Szymbarku. Odrestaurowane zamki ukazują rozwój i pot?g? istniejącego na tym terenie w średniowieczu pa?stwa krzy?ackiego i stanowią atrakcj? turystyczną, porównywalną z zamkami nad Loarą.

Rzadkością na skal? światową jest zbudowany w drugiej po?owie XIX wieku Kana? Ostródzko-Elbląski. Jego pi?? pochylni statki pokonują na szynach dzi?ki zabytkowym, czynnym do dziś urządzeniom hydrotechnicznym.

Rzesze turystów przyciągają Pola Grunwaldzkie, na których w 1410 r. sprzymierzone wojska polsko-litewskie rozbi?y pot?g? krzy?acką. W kolejne rocznice tego wydarzenia odbywają si? tu pokazy przybli?ające ducha tamtych lat i rycerską kultur?. Du?ym zainteresowaniem cieszą si? ruiny dawnej kwatery Hitlera w Gier?o?y k. K?trzyna, a tak?e Muzeum Budownictwa Ludowego w Olsztynku.

Wśród cyklicznych imprez kulturalnych odbywających si? na terenie województwa na szczególną uwag? zas?ugują: Mi?dzynarodowy „Piknik Country” w Mrągowie, Mi?dzynarodowy Festiwal Jazzu Tradycyjnego „Z?ota Tarka” w I?awie, Mi?dzynarodowy Festiwal Piosenki ?eglarskiej i Morskiej „Szanty w Gi?ycku”, Mi?dzynarodowe Spotkania Rodzin Muzykujących w Dobrym Mieście oraz Ogólnopolskie Spotkania Zamkowe „Śpiewajmy poezj?”. Znaczenie ponadregionalne posiadają te? odbywające si? w najpi?kniejszych katedrach i kościo?ach regionu (m.in. we Fromborku, Gi?ycku, Morągu, Olsztynie, Św. Lipce) imprezy pod wspólnym has?em „Niedzielne Koncerty Organowe”. Polska m?odzie? dorocznie w lipcu bawi si? na Festiwalu Muzyki Rockowej w W?gorzewie oraz podczas „Przystanku Olecko”, na który sk?adają si? spektakle teatralne, happeningi oraz koncerty piosenki poetyckiej. W ostatnich latach coraz wi?kszą popularnoś? zdobywa tak?e mrągowski Festiwal Kultury Kresowej. W województwie funkcjonują dwa teatry: im. Stefana Jaracza w Olsztynie i Teatr Dramatyczny w Elblągu. Filharmonia w Olsztynie nosi miano znanego, urodzonego na Warmii kompozytora Feliksa Nowowiejskiego.

Informacje pochodzą ze strony: http://www.wm.24.pl/index.php