Powiat Braniewski Powierzchnia: 1204,54 km² Mieszkanców: 44 067
Województwo: Warmi?sko-Mazurskie
Miasto powiatowe: Braniewo Tablica rejestracyjna: NBR
Miasta: Braniewo, Frombork, Pieni??no
Gminy: Braniewo, Frombork, Pieni??no, Lelkowo, P?oskina, Wilcz?ta
Dzieje naszych ziem by?y nieroz?ącznie związane z Pas??ką i Zalewem Wiślanym.
Powiat braniewski jest cz?ścią historycznej krainy Warmii a miasto Braniewo by?o siedzibą Biskupów Warmi?skich i pierwszą stolicą Warmii.
Histori? tych ziem tworzyli poga?scy Prusowie, S?owianie, Zakon Krzy?acki, Polacy i Niemcy. Na przestrzeni dziejów Braniewo i okolice stanowi?y cz?ś? Prus, pa?stwa Zakonu Krzy?ackiego, I Rzeczypospolitej, Niemieckich Prus Wschodnich.
Po wojnie Braniewo i okolice znalaz?y si? w granicach Polski. Tereny te zasiedlone zosta?y przez mieszka?ców centralnej Polski, kresów wschodnich (szczególnie z Wile?szczyzny) oraz po wojnie przez ludnoś? pochodzenia ukrai?skiego i ?emków (po akcji "Wis?a").
Nale?y odda? cześ? wszystkim dawnym i wspó?czesnym mieszka?com Braniewa i okolic - obywatelom wielu narodów, którzy zamieszkiwali te tereny i tworzyli ich wspania?ą histori?.
Ostatnie pó?wiecze
Utworzony 1 stycznia 1999 roku powiat braniewski wszed? w sk?ad województwa Warmi?sko-Mazurskiego.
Powiat obejmuje 7 gmin: Miasto Braniewo, Miasto i Gmina Frombork, Miasto i Gmina Pieni??no, Gmina Braniewo, Gmina Lelkowo, Gmina P?oskinia i Gmina Wilcz?ta.
Siedzibą Starostwa Powiatowego jest miasto Braniewo.
Przywrócenie Braniewu dawnej rangi administracyjnej, stworzy szans? na pe?niejszy rozwój spo?eczno-gospodarczy i kulturalny regionu. Powiat braniewski, w nowych granicach, zintegruje w naturalny sposób mieszka?ców powiatu, a tak?e innych gmin związanych historycznie i ekonomicznie z Braniewem. Powiat braniewski posiada dogodne warunki dla rozwoju przemys?u spo?ywczo-przetwórczego. Znajdujące si? na terenie powiatu: szlaki turystyczne, mi?dzynarodowe szlaki komunikacyjne, pomniki przyrody i zabytki stwarzają korzystne warunki dla rozkwitu turystyki i kontaktów mi?dzynarodowych.
Latem 1945 roku organa aministracji pa?stwowej obj??y obszar powiatu braniewskiego, który liczy? 162 miejscowości, w tym cztery miasta - zamieszkiwa?o go ok. 8,5 tys. osób. Podzielono go na 12 gmin liczących 120 gromad.
Na skutek zniszcze? wojennych i związanych z tym wyludnieniem w pa?dzierniku 1945 roku dwa miasta, Frombork i Pieni??no, utraci?y prawa miejskie.
Regulacja granicy pa?stwowej spowodowa?a przy?ączenie do terenu powiatu cz?ści przedwojennego powiatu świ?tomiejskiego tzn. obecnego Mamonowa, ?ącznie z gminami ?elazna Góra, Rogity i fragmentu Woli Lipowskiej. Po tej operacji powiat rozciąga? si? na przestrzeni 1260 km kwadratowych i liczy? dwie gminy miejskie (Braniewo i Orneta) oraz dziewi?? gmin wiejskich.
Przebieg lądowej granicy pa?stwowej przechodzącej przez ówczesny powiat świ?tomiejski ustalono oficjalnie w Moskwie, 16 sierpnia 1946 roku, gdy podpisano umow? mi?dzy rządami RP i ZSRR. Granica morska na Zalewie Wiślanym otrzyma?a dzisiejszy przebieg dopiero 5 marca 1957 roku - regulowa?a ją umowa mi?dzypa?stwowa, a przebiega?a ona 4 km na po?udnie od Mamonowa, 7 km na pó?noc od Braniewa, a na Mierzei - 3 km na pó?nocny-wschód od miejscowości Nowa Karczma (Piaski).
Reformy i podzia?y
W roku 1948 na obszarze powiatu by?y w dalszym ciągu dwa miasta, a dziewi?? gmin wiejskich podzielonych by?o na 98 gromad.
Taka sytuacja utrzyma?a si? do roku 1954, w którym mia?a miejsce reforma dotycząca podzia?u administracyjnego pa?stwa. Zosta?y wówczas zniesione gminy wiejskie i utworzono gromady - jednostki 3 do 4 razy wi?ksze od dotychczasowych. Tym samym dziewi?? gmin wiejskich zastąpiono 21 gromadami. Jednocześnie zlikwidowano urząd so?tysa.
Przy okazji zmieniono granice miasta Braniewo. Oddzielono z niego Bobrowiec i Glink? oraz kompleks lasów w po?udniowej cz?ści miasta. Przy?ączono je do nowej gromady Szyleny, a wsie Józefowo, Rud?owo, Osad?, Dzia?y i Pr?tki zaliczono do nowo powsta?ej gromady Braniewo.
Owa reforma dzieli?a powiat na gromady: G??bock, Bie?kowo, Orneta, Pluty, Henrykowo, Ba?yny, B?udowo, Chruściel, Frombork, Lechowo, Lelkowo, Mingajny, Braniewo, Pakosze, Pieni??no, P?oskinia, Rogity, Szyleny, Wola Lipowska i ?elazna Góra.
Nowy podzia? nie utrzyma? si? d?ugo. 1 stycznia 1958 roku Frombork otrzyma? prawa osiedla. W mi?dzyczasie gromad? Pluty przy?ączono do powiatu i?aweckiego, zaś braniewski pozyska? wsie Kwiatkowo i Wojciechowo. Na początku 1958 roku zlikwidowano gromad? Rogity, przy?ączając ją do gromady Braniewo. Równocześnie gromada Lelkowo zyska?a teren gromady G??bock, oprócz PGR Mątyty, które w?ączono do powiatu i?aweckiego. Urząd so?tysa przywrócono w roku 1958.
W roku 1959 nastąpi?y dalsze zmiany terytorialne wewnątrz powiatu:
- Bornity w?ączono do gromady Pieni??no, a wsie Ostry Kamie?, Chwal?cin, Osetnik, Lej?awki Wielkie oraz osady Giedawy i Augustyny przy?ączono do gromady Ba?yny;
- gromad? Henrykowo rodzielono mi?dzy Pieni??no i Ornet?; wsie Ciesz?ty, Glebisko oraz PGR Ciesz?ty do?ączono do gromady Pieni??no, zaś wsie Henrykowo, Kumajny, PGR i leśniczówk? Kumajny do gromady Orneta;
- gromad? Mingajny przy?ączono do gromady Lechowo;
- rozdzielono tak?e gromad? Pakosze: wsie Pakosze, Wyr?biska, Kierpajny Ma?e, osad? Brzostki i PGR Pakosze przy?ączono do gromady Pieni??no, zaś wsie D?ugobór, Podlechy, Strubno, ?ozy oraz osady Wysoka Braniewska, Wysoka Braniewska i Podlechy w?ączono w obszar gromady P?oskinia;
- ca?y teren gromady Szyleny przy?ączono do gromady Braniewo.
Prawa miejskie.
Frombork odzyska? w roku 1959, a Pieni??no, w dawnych jego granicach, wydzielono i nadano mu prawa osiedla.
W latach 60-tych nastąpi?y kolejne regulacje terytorialne. W roku 1961 zgodnie z wolą ludności z gromady Lechowo wy?ączono wsie Kaszuny i Miejską Wol?, osad? Grabnik oraz leśniczówk? Krasny Dwór i przy?ączono je do gromady Runowo w powiecie lidzbarskim.
Zlikwidowano tak?e gromad? B?udowo, a jej obszar w?ączono do gromady Chruściel.
W roku 1965 z gromady Braniewo wy?ączono obszar wsi Rogity, PGR Józefowo, PGR El?biecina i koloni? Braniewo przy?ączając je do miasta Braniewa.
Rok 1967 przyniós? zmiany terytorialne gromad: Bie?kowo, Braniewo, Lelkowo, Orneta, Pieni??no, P?oskinia, Wola Lipowska i ?elazna Góra - dokonano korekt ich granic.
W nast?pnym roku zlikwidowano kolejne gromady:
- Bie?kowo - jej teren przy?ączono do gromady Lelkowo;
- Wola Lipowska - z której wsie Bia?czyn, Gajle, Kiersiny, Piotrowiec i Posady w?ączono do gromady Pieni??no;
wsie Kiersy, Miko?ajewo, Wol? Lipowską, Zakrzewiec, Gronówko, Lipowin?, Strubiny i Goleszewo do?ączono do gromady Braniewo.
Kolejne zmiany terytorialne polega?y na przy?ączeniu terytoriów powiatu Pas?eckiego. 1 stycznia 1969 roku z gromady Wilcz?ta wsie D?biny i Bardyny w?ączono do gromad Ba?yny i P?oskinia. Do Ba?yn przy?ączono tak?e cz?ś? gromady Dobry obejmujące teren mi?dzy ??pnem, Olkowem a Niekwitajnami oraz prawie 6 hektarów PGR Podągi.
Tym samym granica mi?dzy powiatem braniewskim a pas??ckim przebiega?a na rzece Pas??ce. Po tych zmianach w granicach powiatu braniewskiego znajdowa?y si?:
- trzy miasta: Braniewo, Orneta i Frombork;
- osiedle Pieni??no
oraz 10 gromad: Ba?yny, Braniewo, Chruściel, Frombork, Lechowo, Lelkowo, Orneta, Pieni??no, P?oskinia oraz ?elazna Góra, które podzielone by?y na 82 so?ectwa.
Najmniej so?ectw liczy?y gromady Frombork i Orneta (po pi??) najwi?cej zaś gromada Lelkowo - szesnaście.
Dalsze zmiany administracyjne mia?y miejsce na początku lat 70-tych.
1 stycznia 1972 roku zlikwidowano gromad? Ba?yny, przy?ączając ją do gromady Orneta.
Zmieniono równie? granice powiatu: pi?? so?ectw gromady Pluty (Jeziorko, Kowale ze wsiami Glądy, Lubianka, ?o?nik, Pluty z wsią Pe?ty oraz Wopy ze wsią Paw?y) z powiatu bartoszyckiego przy?ączono do gromady Pieni??no. W roku 1973 z powiatu braniewskiego wy?ączono obszary so?ectw: B?udowo, Karszewo, Kurowo Braniewskie, Stare Monasterzysko i W?óczyska przy?ączając je do powiatu pas??ckiego.
|
Warmińsko-Mazurskie
