Miasta: Barczewo, Biskupiec, Dobre Miasto, Jeziorany, Olsztynek

Gminy: Barczewo, Biskupiec, Dobre Miasto, Jezirany, Olsztynek, Dywity, Gietrzwa?d, Jonkowo, Kolno, Purda, Stawiguda, Świątki

Od plemenia Warmów do Warmii. Powiat olszty?ski w historii.

Powiat olszty?ski jest cz?ścią województwa warmi?sko-mazurskiego. Swoją powierzchnią obejmuje jednak g?ównie Warmi?, w sk?ad której poza powiatem olszty?skim wchodzi?y dawne powiaty braniewski, lidzbarski i reszelski. Nazwa Warmii pochodzi od plemienia Warmów, podczas gdy Mazury, to określenie terenów zamieszka?ych przez ludnoś? wyznania ewangelickiego. Warmia i Mazury zawsze mia?y charakter typowego pogranicza. Od wieków spotyka?y si? tu, ściera?y, wspó??y?y i zwalcza?y ró?ne ludy, kultury i religie. Plemiona s?owia?skie, które da?y początek narodowi i pa?stwu polskiemu, przyby?y do Europy środkowej na prze?omie VI i VII wieku. Pó?nocno-wschodni skrawek dzisiejszej Polski znalaz? si? poza zasi?giem kolonizacji s?owia?skiej, poniewa? zamieszkiwali go, jeszcze przed naszą erą, spokrewnieni ze S?owianami Prusowie i Ja?wingowie z plemienia Ba?tów. Prusów wyniszczyli Krzy?acy samodzielnie, ale w rozgromieniu wojowniczych Ja?wingów Polacy tak?e mają swój udzia?. Uczyni?a to bowiem po?ączona koalicja krzy?acko-polsko-ruska. W obliczu starcia dwóch światów – poga?skiego i chrześcija?skiego – Polacy opowiedzieli si? po prostu za chrześcija?stwem.
Do chwili zagarni?cia przez Krzy?aków Pomorza Zachodniego w 1308 roku, Polacy odnosili si? dobrze do germa?skich rycerzy i cz?sto wojowali z nimi rami? w rami?. Oficjalna historia podkreśla jednak wojny i konflikty, a przemilcza wiele przyk?adów zgodnego wspó??ycia Polaków z ludami i narodami, które zamieszkiwa?y dzisiejszą Warmi? i Mazury. Dotyczy to nie tylko Krzy?aków, ale zarówno Prusów, jak i Niemców, którzy zamieszkali Prusy po sekularyzacji zakonu krzy?ackiego.
Dokumenty historyczne rzadko wspominają pierwszych mieszka?ców dzisiejszej Warmii i Mazur. Dopiero w IX wieku, w Geografie Bawarskim pojawia si? nazwa Prusów. Wspomina si? o nich tak?e w Dagome Iudex Mieszka I. Prusowie byli spokojnym ludem, który zamieszkiwa? kraj rozciągający si? pomi?dzy dolną Wis?ą a Niemnem. Pos?ugiwali si? wspólnym j?zykiem, mieli odr?bną od pozosta?ych plemion kultur?, ale nie zorganizowali si? w jednolite pa?stwo. Ju? za Mieszka I zdarza?y si? zaczepne walki na pograniczu polsko-pruskim. Boles?aw Chrobry próbowa? podporządkowa? sobie Prusy drogą chrystianizacji, Boles?aw Krzywousty oraz jego nast?pcy cz?stokro? wyprawiali si? zbrojnie przeciwko Prusom. Jednak?e Polska nie tylko wojowa?a z Prusami, prowadzi?a tak?e misje pokojowe, które mia?y szans? zako?czy? si? politycznym przy?ączeniem Prus, gdyby Konrad Mazowiecki nie sprowadzi? do Polski Krzy?aków. By?a to decyzja, która zmieni?a nie tylko losy Prus i Polski, ale wp?yn??a na uk?ad si? w calej Europie. Decyzją tą polski w?adca zapewni? pa?stwu niemieckiemu swoistą enklaw?, poza tradycyjnym terytorium, które Germanie od wieków zajmowali w Europie Zachodniej. Ta pruska enklawa przetrwa?a w ró?nych postaciach a? do 1945 roku.
W 1233 zakon krzy?acki po raz pierwszy przekroczy? granic? polsko-pruską z misją chrystianizacyjną, a ju? w 1283 misja ta zosta?a zako?czona. Wskutek totalnej rzezi Prusowie przestali istnie? jako naród i tylko nieliczne rody pruskie schroni?y si? na Litwie i w Polsce. Same Prusy zosta?y opanowane przez Krzy?aków i sta?y si? krainą, o którą przez siedem wieków toczy?y si? spory pomi?dzy Polakami a Niemcami. Echa tych sporów s?ycha? jeszcze dziś.
Krzy?acy utworzyli w Prusach silne pa?stwo zakonne, oparte na znakomicie wyszkolonym rycerstwie. Niedawni goście prawie natychmiast zacz??o dawa? si? we znaki polskim królom. Dopiero W?adys?aw Jagie??o, w wielkiej bitwie pod Grunwaldem w 1410 roku, z?ama? krzy?acką pot?g?. I chocia? kwestia istnienia pa?stwa krzy?ackiego nie zosta?a ostatecznie rozstrzygni?ta, w marcu 1454 roku Związek Pruski wystawi? w Krakowie akt oddania Prus królowi polskiemu. Dwa miesiące pó?niej król Kazimierz Jagiello?czyk w Toruniu, a przedstawiciel króla polskiego, Jan Koniecpolski w Królewcu – prawie jednocześnie odebrali uroczysty ho?d stanów pruskich. Cią?enie mieszka?ców Prus do Polski wynika?o z bardziej liberalnego prawa polskiego, a zw?aszcza z korzystniejszej dla rycerstwa i mieszczan polityki fiskalnej. Zakon krzy?acki nie pogodzi? si? z aktem oddania Prus i rozpoczą? z Polską wojn? trzynastoletnią, która zako?czy?a si? korzystnym dla Korony Polskiej odzyskaniem Pomorza Gda?skiego z Gda?skiem, Powiśla z Elblągiem, ziemi che?mi?skiej z Toruniem oraz Warmii. W 1525 wielki mistrz zakonu, Albrecht Hohenzollern, podpisa? z królem Zygmuntem Starym traktat, w którym zosta? lennikiem Polski. Jednak w 1563 roku syn Zygmunta, August, dopuści? do bardzo niekorzystnej dla polskiej racji stanu sukcesji lennej Hohenzollernów brandenburskich w Prusach. Sześ? lat pó?niej spowodowa?o to obj?cie rządów w Prusach przez Albrechta Fryderyka Hohenzollerna. W 1577 chorego Albrechta zastąpi? kolejny Hohenzollern – margrabia Jerzy Fryderyk. Kolejni elektorzy brandenburscy prowadzili polityk? uniezale?nienia si? od Korony Polskiej.
Szlachta pruska wraz z mieszcza?stwem prowadzi?a w tym czasie walk? o utrzymanie związku Prus z Polską. Interesujace, ?e cho? t? walk? prowadzili zgodnie Niemcy, Polacy i Litwini osiadli w Prusach, rol? przywódców odgrywa?y rody niemieckie. Wynika?o to z wi?kszego zaufania do Korony Polskiej, jako gwaranta praw i przywilejów pruskich. Jednym z takich przywódców by? Fryderyk Aulack, doradca ksi?cia Albrechta. Na wielkim landtagu w 1573 – wykazując si? wielką odwagą osobistą – staną? on na czele opozycji przeciwko regentom pruskim. Dzia?alnoś? Aulacka kontynuowa? Otton von Gröben, który na początku XVII wieku dowodzi? poselstwami pruskimi na sejm w Warszawie. W swoich wystąpieniach przed sejmem podkreśla?, ?e szlachta pruska uwa?a Rzeczpospolitą za swoją matk? i doprowadzi? do wys?ania do Prus polskiej komisji. Sejm pruski w XVII wieku by? opanowany przez opozycj? wobec Hohenzollernów. Na jej czele stali Albrecht Kalkstein i Hieronim Roth. Obydwaj cieszyli si? przyja?nią króla polskiego. Nie uchroni?o ich to jednak przed zemstą elektora. Kalkstein zosta? poddany torturom i w ko?cu skazany na kar? śmierci, Roth na do?ywotne uwi?zienie w twierdzy Peitz, skąd wprawdzie móg? wyjś? na wolnoś? za cen? przeproszenia elektora, na to by? jednak zbyt dumny. Rzeczpospolita targana wewn?trznymi walkami politycznymi i zagro?ona najazdem Turków – nie zdoby?a si? na wystąpienie w obronie swoich pruskich zwolenników. W sprawie Prus stanowisko Korony by?o ma?o zdecydowane, co utrudnia?o opozycji stworzenie silnego frontu przeciw absolutyzmowi Hohenzollernów.
Na początku pa?dziernika 1641 roku elektor brandenburski Fryderyk Wilhelm z?o?y? królowi polskiemu ostatni ju? ho?d pruski i zaczą? sprawowa? rządy bez zwo?ywania Sejmu. W 1656 roku Fryderyk Wilhelm podpisa? w Królewcu traktat ze szwedzkimi naje?cami, na mocy którego zerwa? zale?noś? lenną od Polski i z rąk Szwedów otrzyma? w lenno Warmi?. Obawiając si? oporu ze strony pruskich stanów i polskiej ludności Warmii – prawie natychmiast wprowadzi? tam swoje wojska. Sojusz wojskowy, jaki Fryderyk Wilhelm zawar? ze Szwedami kilka miesi?cy pó?niej w Malborku, by? ju? wyra?nie skierowany przeciwko Polsce. W lipcu 1656 roku, w bitwie pod Warszawą, wojska brandenburskie walczy?y po stronie Szwedów, co walnie przyczyni?o si? do polskiej przegranej i przez polską szlacht? zosta?o odebrane jako zdrada.
W 1701 roku Fryderyk III koronowa? si? na króla Prus. Polacy w Prusach pozbawieni zostali politycznej ?ączności z pa?stwem polskim i poddani zostali silnej i świadomej polityce germanizacyjnej. Odbije si? to sromotnie przegranymi plebiscytami o polską przynale?noś? pa?stwową Prus po I wojnie światowej. Polityczne przy?ączenie Prus do Polski nastąpi?o dopiero po II wojnie. Nazwa Prusy przesz?a wówczas do historii, pojawi?y si? Warmia i Mazury.
Zanim jednak do tego dosz?o, zima roku 1945 – ostatniego roku wojny, sta?a si? dla mieszka?ców Prus Wschodnich jedną z najtragiczniejszych kart w historii. Nacierająca Armia Czerwona dopuści?a si? gwa?tów i zabójstw na niemieckich cywilach, którzy nie zdą?yli uciec do Niemiec, lub po prostu nie chcieli opuszcza? ojczyzny. Ci którzy prze?yli i ci, którzy nie wyjechali w latach pó?niejszych – tworzą dziś dwudziestotysi?czną mniejszoś? niemiecką na Warmii i Mazurach. Wynikiem akcji Wis?a by?o przybycie na Warmi? i Mazury Ukrai?ców wysiedlonych z terenów po?udniowo-wschodnich, którzy do dziś zachowali swoją kultur?, j?zyk i religi?. W Górowie I?aweckim dzia?a nawet ukrai?skie Liceum Ogólnokszta?cące. Po wojnie osiedli?o si? tu równie? wiele rodzin z g??bi Polski, co jeszcze bardziej podkreśli?o wielokulturowy i wielonarodowy charakter Warmii i Mazur.