Najdawniejsze dzieje J?drzejowa si?gają zamierz­ch?ych czasów. Staro?ytnoś? tej osady ods?oni?y bowiem znaleziska z epoki neolitu i z czasów rzymskich. Wi?kszą stosunkowo rol? regionu J?drzejowa w rozwoju kultury zamieszkujących tam ludzi mo?na dopiero stwierdzi? w okresie rzymskim i we wczesnym średniowieczuj Za istnieniem wi?kszego zag?szczenia osadnic­twa w najbli?szej okolicy J?drzejowa w okresie wp?ywów rzymskich przemawia znalezisko licznych monet rzymskich. Koncentracja ich na tym terenie wskazuje niewątpliwie na przeprowadzanie ju? wówczas transakcji handlowych z kupcami, mo?e z Im­perium Rzymskiego. Początki pier­wotnej osady targowej - pó?niejszego J?drzejowa - zarysowa?y si? ju? w epoce przedpiastowskiej, cho? pierwsze wzmianki o istnieniu tam targu posiadamy do­piero z 1166 r. Nie wiemy jednak nic o ilości jarmar­ków i kiedy si? one odbywa?y. Trudno te? rozstrzygną? czy J?drzejów by? odr?bną miejscowością, istniejącą w pobli?u starej Brze?nicy, rodowej w?ości Gryfitów, do której sprowadzono w 1140 r. cystersów z Morimond we Francji, czy by?a to jedna i ta sama wieś, która w nieznanych dotąd okolicznościach, zmieni?a swą nazw? z Brze?nicy na An­drzejów.

Trudno te? ostatecznie ustali?, kto i kiedy nada? osadzie targowej nazw? J?drzejów. Jedno jest pewne, ?e nazwa J?drzejów (villa Andreovia) wymieniana jest ju? z okazji nada? ksią??cych w 1166 r., a zatem osada o takiej nazwie istnia?a ju? w tym czasie. Przypuszcze­nia, ?e J?drzejów nazw? swą otrzyma? od imienia brata św. Bernarda, albo któregoś cz?onka znacznego rodu, za­pewne Lisów, osiad?ych w tym rejonie i posiadających swe siedziby we Mstyczowie i J?drzejowie, nie posia­dają podstawy ?ród?owej. Miasto J?drzejów u?ywa?o piecz?ci „sigilum chritatis Andreoyiensis" z umieszczo­nym na niej herbem Lisów (tarcza ze strza?ką dwukro­tnie przekreśloną poprzecznie). Piecz?? ta pochodzi z XV/XVI w. i jest to prawdopodobnie herb nadany miastu klasztornemu przez jednego z pó?niejszych opa­tów, Jakuba Michowskiego.

Warto równie? przypomnie? o piecz?ci Ottona, opata klasztoru j?drzejowskiego z 1222 r. jako jednej z nielicznych piecz?ci duchowie?stwa polskiego z okre­su panowania pierwszych Piastów. Z początkami Brze?­nicy (J?drzejowa) związany jest nierozerwalnie klasz­tor cysterski, za?o?ony w latach 1140-1149, oddzia?y­wujący przez kilka wieków na gospodarczy i kultu­ralny rozwój miasta. Cystersów sprowadzili do J?drze­jowa dwaj bracia, Jan i Klemens herbu Swieboda czyli Gryf.

W latach 1218-1223 w klasztorze j?drzejowskim przebywa?, by? mo?e pisa? kronik? oraz zako?czy? ?ycie, mistrz Wincenty Kad?ubek, biskup krakowski, pierwszy Polak historyk i zapewne pierwszy Polak zakonnik w tym klasztorze. Kad?ubek znany jest równie? jako dyplomata, gorący patriota i zwolennik ch?opów.

Prawa miejskie otrzyma? J?drzejów od Boles?awa Wsty­dliwego w dniu 16 lutego 1271 r. w dokumencie wyda­nym w Krakowie, a znajdującym si? obecnie w Archi­wum Akt Dawnych w Warszawie. Z tekstu przywileju wynika, ?e ksią?? zezwalając na za?o?enie miasta na prawie czynszowym wyrazi? jednocześnie ?yczenie, aby miasto J?drzejów cieszy?o si? wszelką wolnością, czyli przyzna? mu immunitet. Przywilej lokacyjny zawiera? nast?pujące artyku?y wolnościowe:

Prawa miejskie J?drzejowa by?y potwierdzane i poszerzane przez wielu monarchów polskich, a mianowicie przez W?adys?awa ?okietka, Kazimierza Wiel­kiego, W?adys?awa Jagie???, W?adys?awa III, Jana Olbrachta. Po zniszczeniu przywilejów królewskich przez po?ar, jaki nawiedzi? miasto na początku XVI w., a w czasie którego spali? si? ratusz miejski i wiele do­mów mieszcza?skich, odnowi? je na prośbą ?awników j?drzejowskich król Zygmunt I, dokumentem z 1510 r. Na podstawie tego przywileju miasto zachowa?o dawne prawa miejskie i otrzyma?o 3 jarmarki w roku oraz cotygodniowy targ wyznaczony na ka?dą sobot?. Dokument ten zosta? nast?pnie potwierdzony w 1533 r. przez Zygmunta Augusta, w 1581 r. przez Stefana Ba­torego (zwalnia? on mieszczan j?drzejowskich tak?e od podwód), w 1626 r. przez Zygmunta III, w 1635 r. przez W?adys?awa IV (miasto otrzyma?o od niego ju? 4 jar­marki w roku), w 1671 r. przez Micha?a Korybuta (uwolni? on j?drzejowian ponownie od podatku pod-wodowego, czyli pocztowego), w 1701 przez Augusta II, w 1755 r. przez Augusta III (potwierdzi? on prawo i przywileje dla miasta uj?te w przywileju Batorego), a w 1778 r. Stanis?aw August zatwierdzi? wszystkie dotychczasowe przywileje.

Otrzymanie prawa miejskiego, a nast?pnie posze­rzenie go przez wielu monarchów w ciągu stuleci, stwarza?o niewątpliwie dla J?drzejowa korzystne warunki w rozwijaniu produkcji rzemieślniczej oraz o?ywia?o znacznie handel w mieście. J?drzejów sta? si? odtąd znacznym ośrodkiem wymiany towarowej. Znane są w XVI w. kontakty handlowe J?drzejowa z Krakowem, dokąd wywo?ono liczne transporty produktów leśnych (smo?a, ma?), produkty pochodzenia zwierz?cego oraz produkty pszczelarskie (miód, wosk). T?dy prowadzi? szlak „solny", tu by?a komora celna, notowana po raz pierwszy w 1363 r. O rozwoju miasta w XVI w. świad­czy najwyra?niej du?a iloś? rzemieślników, których zgodnie z rejestrem poborowym z 1581 r. miasto po­siada?o 77. Najliczniejszą grup? stanowili wtedy szewcy (20) i piekarze (10). Z innych bran? nale?y wymieni?: 5   rze?ników, 6 praso?ów (w?drownych handlarzy solą), kuśnierzy, po 4 kowali i krawców. W liczbie od l - 3 znale?li si? ślusarze, sukiennicy, w?ókiennicy, miecznicy, kotlarze, bednarze, czapnicy, garncarze oraz l balwierz i l aptekarz.

Jak ju? wspomniano, o du?ym znaczeniu roli J?­drzejowa, jaką spe?nia? w ówczesnym ?yciu kraju świadczą 3 zjazdy szlacheckie w XVI i XVII w., znane jako zjazdy j?drzejowskie.

Rozwój J?drzejowa jako ośrodka przemys?owego ulega? zahamowaniu na skutek licznych po?arów miasta i ci??kich strat w czasie wojen, zw?aszcza szwedzkich. I tak w 1629 r. zanotowano w J?drzejowie a? 576 ludzi trudniących si? rzemios?em, podczas gdy w 1783 r. by?o ju? tylko 47 warsztatów rzemieślniczych (po?ar miasta w 1715 r.), w 1813 r. - 56 warsztatów, w tym 21 szew­skich i 14 piekarni. W latach 1840-51 liczną grup? rzemieślników j?drzejowskich stanowili nadal szewcy. Rzemieślnicy zorganizowani byli w cechach. W 1845 r. nale?eli do nich szewcy, stolarze, krawcy, murarze, ry­marze, tkacze, kotlarze oraz ślusarze i kowale.

W XVIII w. w J?drzejowie produkowano tkaniny jedwabne, a na początku XIX w. grube sukno. W tym czasie wyrabiano tam tak?e produkty garncarskie.

Na intensywniejszy rozwój miasta w okresie Ksi?­stwa Warszawskiego wp?yną? fakt ulokowania w J?drzejowie w?adz rządowych, tj. podprefektury (miasto zosta?o siedzibą powiatu), Sądu Policji Poprawczej oraz garnizonu wojskowego. Handlowy charakter miasta, zw?aszcza w XVIII w. i na pocz. XIX w. podkreślają liczne jarmarki i cotygodniowe targi. Walne jarmarki j?drzejowskie (g?ównie handel ko?mi), uczyni?y wtedy z miasta handlowy ośrodek znany nie tylko w kraju, ale i za granicą.

Omawiając rozwój gospodarczy miasta nale?y rów­nie? wspomnie? o znacznej zamo?ności mieszczan j?drzejowskich. Ju? w czasie średniowiecznego rozwoju miasta mieszczanie przeznaczali zaoszcz?dzone pieniądze na zak?adanie i utrzymywanie warsztatów rzemieślni­czych. Co zamo?niejsi zak?adali lub kupowali m?yny oraz budowali okaza?e domy. O zamo?ności mieszczan w okresie rozwoju miasta świadczy chocia?by m. in. fundacja z?otej monstrancji przez jedną z mieszczek j?­drzejowskich w 1520 r. dla miejscowego kościo?a, czy ceny (np. 500 z?p.) jakie uzyskiwano w XVII w. za sprzeda? domów z ogrodem. O du?ej za­mo?ności niektórych mieszczan j?drzejowskich jeszcze w drugiej po?owie XVIII w. świadczą zapisy posagowe, wynoszące nawet 1000 z?p., jak to mia?o miejsce w 1774 r. w przypadku „s?awetnego" Paw?a Ci??artowicza.

Wielu obywatelom nie wystarcza?o bogactwo w po­staci wygodnego mieszkania, pi?knego ogrodu czy dro­giego ubioru. Niektórzy z nich doceniając oświat? nie szcz?dzili pieni?dzy na kszta?cenie swych synów w rze­miośle (ró?ne bran?e), w miejscowych szko?ach, a na­wet i na uniwersytecie krakowskim.

Najstarszymi budowlami sakralnymi J?drzejowa istniejącymi dotychczas i stanowiącymi zabytki architektury są dwa kościo?y: b?. Wincentego Kad?ubka i św. Trójcy. Historia ich za?o?enia si?ga początków XII w. Pierwszy, wzniesiony przez Gryfitów, przebudowany zo­sta? w okresie zjazdu j?drzejowskiego w 1166 r. Kolej­nej przebudowie uleg? w drugiej po?owie XV w. stara­niem opata Miko?aja Odrową?a z Rembieszyc oraz w la­tach 1728-54 przez opata Wojciecha Ziemnickiego, po po?arze jaki zniszczy? go w 1726 r. W wyniku prze­kszta?ce? z roma?skiego nabra? cech gotyckich i baro­kowych. Nast?pny po?ar, jaki nawiedzi? J?drzejów w 1800 r. spowodowa? zniszczenie klasztoru. Spali?a si? wtedy niezwykle cenna biblioteka z r?kopisami św. Ber­narda i b?. Wincentego Kad?ubka. W 1872 r. dosz?o do zburzenia roma?skiego kapitularza, który nale?a? do nie­licznych i bardzo cennych pomników budownictwa ro­ma?skiego w Polsce. Z kompleksu klasztornego nie do­chowa? si? równie? do naszych czasów XV-wieczny pa­?ac, opacki i wspania?y ogród przyklasztorny, za?o?ony w XVI w. W czasie I wojny rozebrane zosta?y tak?e stare wysokie mury z 7 wie?yczkami okalające klasztor. Obok kościo?a znajduje si? barokowa dzwonnica z p?ytą upami?tniającą pobyt Kościuszki w klasztorze oraz bra­ma wjazdowa w murze cmentarnym z pó?. XVIII w.