Powiat Pi?czowski Powierzchnia: 611,03 km² Mieszkanców: 42 268
Województwo: Świ?tokrzyskie
Miasto powiatowe: Pi?czów Tablica rejestracyjna: TPI
Miasta: Pi?czów, Dzia?oszyce
Gminy: Pi?czów, Dzia?ozyce, Kije, Micha?ów, Z?ota
Historia powiatu pi?czowskiego rozpocz??a si? 1 stycznia 1867 r.. z dniem wejścia w ?ycie zarządzenia w?adz carskich o reorganizacji i zmianie podzia?u terytorialnego Królestwa Polskiego. Zwi?kszono wtedy liczb? guberni z 5 do 10, zaś powiatów z 39 do 85. Jednym z nich, najzupe?niej nowym, by? powiat pi?czowski. Utworzono go ze wschodniej cz?ści powiatu miechowskiego oraz zachodniej stopnickiego. Przez Nid? graniczy? z powiatem j?drzejowskim. natomiast przez Wis?? z austriacką Galicją. (Z tego powodu wydawano w Pi?czowie przepustki upowa?niające do przekraczania kordonu rosyjsko-austriackiego i tygodniowego pobytu za granicą).
Le?ący na po?udniu guberni kieleckiej powiat sk?ada? si? z dwóch miast (Pi?czów - 5094 mieszka?ców i Dzia?oszyce - 3831), czterech osad (Wiślica, Opatowiec, Koszyce i Skalbmierz) oraz dwudziestu dwóch gmin: Bejsce, Boszczynek, Chotel Czerwony, Chroberz. Czarkowy, Czarnocin, Dobies?awice, Dro?ejowice, Filipowice, Góry. Kazimierza Wielka, Kościelec, Ksią?nice Wielkie, Nagórzany-. Opatowiec, Pi?czów, Sancygniów, Topola, Winiary Wiślickie, Wawrowice, Zagoś? i Z?ota.
W chwili powstania powiat zamieszkiwa?o 73.000 osób, w roku 1879 ju? 90.248, a na prze?omie wieków liczba ta przekroczy?a 100.000. Ludnoś? ?y?a g?ównie na wsi - 73.039 mieszka?ców w 1879 r., podczas gdy w miastach 16.432. W dosy? licznych dworach mieszka?o ziemia?stwo, którego populacja sk?ada?a si? wtedy z 599 osób.
Dzi?ki ?yznym r?dzinom i lessom, szczególnie na po?udniu, powiat mia? charakter wybitnie rolniczy. Uprawiano tu wszystkie zbo?a, tatark? i ziemniaki; dobrze by?o rozwini?te sadownictwo i ogrodnictwo, hodowano konie, byd?o, owce, świnie, kozy, a nawet os?y.
Przemys? ze wzgl?du na nadgraniczne po?o?enie powiatu, oddalenie od centrów zbytu, braku dróg bitych i ?elaznych - by? bardzo s?abo rozwini?ty. Istniejące zak?ady związane by?y ściśle z produkcją rolniczą, a po cz?ści z górniczą. W Kazimierzy Wielkiej czynna by?a cukrownia "?ubna", a we wsi Czarkowy fabryczka produkująca siark?. By?y to najwi?ksze przedsi?biorstwa zatrudniające 470 robotników (w r. 1878). Pozosta?e - 4 m?yny motorowe, 8 m?ynów wodnych, 2 wiatraki, 4 gorzelnie, 3 olejarnie, 3 browary, 5 cegielni. fabryczki świec, kozików, cykorii, kaflarnie, mydlarnia i garbarnia zatrudnia?y zaledwie 145 robotników.
Inną jeszcze dziedziną gospodarki by?o rzemios?o: 120 murarzy, 119 szewców, 75 kowali, 93 krawców, 60 cieśli, 42 rze?ników, 14 rymarzy, 17 ko?odziejów, 12 powro?ników, 11 zdunów, 7 tkaczy, 7 szklarzy, 3 zegarmistrzów oraz 2 kotlarzy (dane z 1878 r.). W Koszycach ludnoś? trudni?a si? wyrobem sukna bia?ego i brązowego na sukmany. Kwit? handel wódką - by?o 105 szynk?w, dających ponad 104 .000 rubli akcyzy. (Wiadro wódki kosztowa?o niewiele ponad 3 ruble).
W powiecie czynne by?y 52 szko?y początkowe oraz jedno progimnazjum w Pi?czowie. W?adz? sądowniczą sprawowa?y 2 sądy pokoju i 6 sądów gminnych. Dzia?a?o te? kilka notariatów. (Rejentem w Skalbmierzu by? Zdzis?aw Sk?odowski, stryj naszej wielkiej uczonej). Pod wzgl?dem wyznaniowym ludnoś? dzieli?a si? na katolików, ?ydów, protestantów i prawos?awnych. Wszystkich duchownych by?o 58. Powiatem zarządza? naczelnik, który mia? do pomocy dwóch zast?pców: do spraw administracyjno-gospodarczych oraz do spraw policyjnych. Pierwszym historycznym starostą pi?czowskim by? m?ody Rosjanin Michai? Annekow, prawos?awny szlachcic, natomiast ostatnim z czasów zaborów - niejaki G?owackij.
W roku 1915 armie carskie zosta?y pobite i wycofa?y si? z Królestwa, które zaj?te zosta?o przez wojska pa?stw centralnych. Gubernia kielecka znalaz?a si? pod okupacją austriackąi wkrótce przy?ączono ją do genera?-gubernatorstwa z siedzibą w Lublinie. Austriacy znieśli gubernie oraz wprowadzili podzia? na okr?gi - odpowiedniki dawnych powiatów. Na ich czele stali polscy komisarze cywilni. Sytuacja taka nie trwa?a jednak d?ugo, bo ju? w r. 1918 przywrócono zarówno powiaty, jak i urząd starosty. Pi?czów sta? si? jednym z dziesi?ciu powiatów woj ewództwa kieleckiego.
Liczy? on 1154 km kw. powierzchni. Na jego terenie po?o?one by?y 3 miasta (Pi?czów - 7749 mieszka?ców, Dzia?oszyce - 6755, Skalbmierz - 1715), 3 osady (Koszyce, Opatowiec i Wiślica) oraz 20 gmin wiejskich: Bejsce, Boszczynek, Chotel Czerwony, Chroberz, Czarkowy, Czarnocin, Dobies?awice, Dro?ejowice, Góry, Kazimierza Wielka, Koszyce, Kliszów, Kościelec, Nagórzany, Opatowiec, Pi?czów, Sancygniów, Topola, Zagoś? i Z?ota. Spis powszechny z 1921 r. wymienia 533 miejscowości po?o?one w powiecie: miasta, wsie, przysió?ki, kolonie, folwarki i inne. Zamieszkiwa?o je 120.402 osoby (w 1931 r. 126.098). Oprócz Polaków i ?ydów mieszkali tu tak?e Niemcy, Rusini, Rosjanie, Czesi, Litwini, Francuzi, ?otysze i Rumuni. Mozaice narodowościowej towarzyszy?a religijna, oprócz katolików i ?ydów byli ewangelicy, grekokatolicy i prawos?awni. Powiat w dalszym ciągu mia? charakter rolniczy. Związany z nim przemys? reprezentowa?a cukrownia "?ubna", dwie fabryczki cykorii, trzy gorzelnie, browar, liczne m?yny i mleczarnie, olejarnie i dwa wzorcowe gospodarstwa rybackie. Brak dróg i linii kolejowych uniemo?liwia? nale?yte wyzyskanie miejscowych bogactw: pok?adów gipsu, siarki, wapienia pi?czowskiego i s?onych ?róde? mineralnych. Stan ten usi?owano zmieni? przez budow? kolejki wąskotorowej. Roboty rozpocz?to w 1923 r., a uko?czono w 1926 r. W ciągu tego czasu u?o?ono 144 km torów, ?ącząc po?udniowe i środkowe po?acie powiatu z Pi?czowem i cz?ścią pó?nocną. Kolejka mia?a bezpośrednie po?ączenie z kolejami szerokotorowymi: J?drzejów-Kielce-Warszawa oraz Kocmyrzów-Kraków.Zaplanowano te? budow? ponad 150 km dróg bitych, co jeszcze bardziej mia?o wp?yną? na rozwój gospodarczy powiatu. W latach 30. oddano do u?ytku trakt ?ączący Pi?czów z Wiślicą i Nowym Korczynem, nazywany Drogą Marsza?ka Pi?sudskiego. Inna szosa bieg?a z Pi?czowa przez Dzia?oszyce do Koszyc. W tym?e czasie istnia?o tu 110 szkó? powszechnych, gimnazjum koedukacyjne w Pi?czowie, tak?e ?e?ska Szko?a Zawodowa i Zak?ad Doświadczalny Rolniczy w Sielcu, prowadzący badania nad podniesieniem kultury rolnej. W tym samym celu zamierzano powo?a? powiatową Szko?? Rolniczą M?ską i ?e?ską, jak równie? Szko?? Ogrodniczą. (Wydzier?awiono dla nich nawet od Skarbu Pa?stwa folwark W?chad?ów).W?adze powiatowe dba?y o rozwój kultury. Popiera?y zak?adanie domów ludowych, bibliotek publicznych i ruchomych, teatrów wiejskich, kó? gospody?, stowarzysze? m?odzie?owych, urządzanie odczytów i wycieczek.W Pi?czowie funkcjonowa? szpital powiatowy z 60 ?ó?kami. Pod wzgl?dem zorganizowania i porządku stawiany by? za wzór szpitala na prowincji. Dzia?alnoś? prowadzi?y te? cztery przychodnie lecznicze w Pi?czowie, Wiślicy, Kazimierzy Wielkiej i Dzia?oszycach. (Op?ata za porad? w wysokości 50 gr. po?ączona by?a z najkonieczniejszymi zabiegami).
We wrześniu 1939 r. miasto Pi?czów zosta?o spalone przez Niemców tak dotkliwie, ?e nie by?o mo?liwe umieszczenie w nim urz?dów powiatowych. Tote? po obj?ciu administracji przez cywilne w?adze okupacyjne powiat zosta? zniesiony, a jego terytorium podzielone mi?dzy powiaty sąsiednie: do miechowskiego w dystrykcie krakowskim przesz?a cz?ś? po?udniowa, zaś do buskiego w dystrykcie radomskim - pó?nocna. Jednak?e dzia?ająca na tym obszarze organizacja cywilna i wojskowa Armii Krajowej oparta by?a na dawnym podziale administracyjnym.
Po ustaniu dzia?a? wojennych powiat pi?czowski reaktywowano w jego poprzednim kszta?cie. W styczniu 1945 r, we wsi Graby odby?o si? pierwsze posiedzenie Powiatowej Rady Narodowej, na którym wybrano starostą Piotra Soj?. Najbardziej spektakularnym dokonaniem nowej w?adzy by?o rozparcelowanie majątków ziemia?skich, na cele reformy rolnej. W r. 1955 powiat pi?czowski utraci? swoją po?udniową cz?ś? (Dzia?oszyce, Skalbmierz, Kazimierza Wielka i 29 gromad), z której utworzono powiat kazimierski. W nowej postaci powiat ostatecznie sk?ada? si? z 20 gromad. A kiedy od 1 stycznia 1973 r. wrócono do systemu gminnego, powo?ano je w Gackach (przy?ączone z powiatu Busko), Kijach, Micha?owie, Pi?czowie, St?pocicach i Z?otej.
Nowością by?o pojawienie si? w powiecie powa?niejszego przemys?u. Najwi?kszymi firmami by?y: Pi?czowskie Zak?ady Kamienia Budowlanego, Zak?ady Przetwórstwa Owocowo-Warzywnego oraz Zak?ady Przemys?u Gipsowego "Dolina Nidy" w Gackach. Specjalne miejsce zaj??a stadnina koni arabskich w Micha?owie, znana nawet w Stanach Zjednoczonych.
W r. 1975 wszystkie powiaty w Polsce zosta?y zniesione. Przywrócono je ponownie od 1 stycznia 1999 r. Obecnie w powiecie pi?czowskim na obszarze 611,61 km kw. mieszka 45.770 obywateli w 131 miejscowościach. (Wszystkie dane z grudnia 1998 r.).
|
Świętokrzyskie
