...tutaj jest nasze Gniazdo. Polska przez tyle stuleci ros?a z tego Gniazda. Je?eli do niego wracamy, to po to, a?eby wyrazi? jednoś? z naszym początkiem - jednoś?, która zawsze ?y?a i rozwija?a si?, bez wzgl?du na to, jakie by?y koleje naszego narodu i pa?stwa''. ks. kardyna? Karol Wojty?a Gnieznu przypad?a w dziejach rola szczególna. Ju? w I po?. X w. sta?o si? ono centralnym grodem plemiennego pa?stwa Polan. W kszta?tującym si? pa?stwie polskim, zwanym te? Pa?stwem Gnie?nie?skim, jak poświadcza dokument oblacyjny z ko?ca X w., Gniezno pe?ni?o rol? ośrodka sto?ecznego, związanego z rodem Piastów. Gniezno, zanim sta?o si? g?ówną rezydencją monarchy by?o osadą. Jej początki si?gają prze?omu VI i VII w. Osadnictwu sprzyja?y nie tylko ukszta?towanie terenu i obfitoś? wód, ale równie? po?o?enie osady u zbiegu g?ównych traktów wiodących z Rusi, Moraw i Pomorza. Rozwojowi osady, po?o?onej na wzniesieniu zwanym Wzgórzem Panie?skim, sprzyja?a bliskoś? ośrodka politycznego i kulturalnego na Wzgórzu Lecha. Tutaj, jak poświadczają badania archeologiczne, pod koniec VIII w. powsta? gród z siedzibą ksią??cą i podgrodzie, otoczone wa?ami drewniano-ziemnymi. Przypuszcza si?, ?e Wzgórze Lecha by?o plemiennym ośrodkiem kultu poga?skiego, na co wskazywa?yby odkryte w podziemiach obecnej katedry palenisko kultowe z ok. VII-VIII w. i nasyp kamienny pod kościo?em św. Jerzego. Przypuszcza si?, ?e pierwsza kamienna świątynia chrześcija?ska powsta?a ju? w IX w. za panowania Lestka. Mieszko I - pierwszy historycznie poświadczony w?adca Polski, powo?a? do ?ycia pa?stwo o znacznym zasi?gu terytorialnym i umocni? je politycznie poprzez chrystianizacj?. Akt chrztu odby? si? prawdopodobnie w Gnie?nie, w Wielką Sobot? w 966 r. Gniezno sta?o si? stolicą m?odego pa?stwa, by?o ośrodkiem rzemieślniczym i handlowym. Gród, pe?niąc funkcj? stolicy pa?stwa, sta? si? jednocześnie ośrodkiem nowej wiary, która znajdowa?a zewn?trzny wyraz w monumentalnych budowlach. Mieszko I po 966 r. zburzy? niewielkie kamienne oratorium znajdujące si? w obr?bie podgrodzia i ok. 970 r. zbudowa? wi?kszy kośció?, w którym pochowano jego ?on? Dąbrówk?, zaś na terenie grodu w miejscu obecnego kościo?a św. Jerzego. wzniós? kamienny zamek z kaplicą. Donios?e wydarzenia mia?y miejsce w Gnie?nie za panowania Boles?awa Chrobrego: utworzenie arcybiskupstwa (999) i pierwsza królewska koronacja (1025). Gdy cesarz Otton III przyby? do grobu św. Wojciecha, którego cia?o Chrobry z?o?y? w Mieszkowej Bazylice, odby? si? z tej okazji w 1000 r. donios?y w skutkach zjazd polityczny. Podczas zjazdu uroczyście og?oszono decyzj? papie?a Sylwestra II o utworzeniu w Gnie?nie metropolii kościelnej oraz podleg?ych jej biskupstw: w Krakowie, Wroc?awiu i Ko?obrzegu.

Zjazd gnie?nie?ski w roku 1000 Kronika Thietmara przekad. M.Z. Jedlicki Ks.IV rodzia? 45 Kiedy poprzez kraj Milczan dotar? do siedzib Dziadoszan, wyjecha? z radością na jego spotkanie Boles?aw, który nazywa? si? "wi?kszą s?awą" nie dla swoich zas?ug, lecz dlatego, ze takie by?o z dawna przyj?te znaczenie tego s?owa. W miejscowości zwanej Ilua przygotowa? on przedtem kwater? dla cesarza. Trudno uwierzy? i opowiedzie?, z jaką wspania?ością przyjmowa? wówczas Boles?aw cesarza i jak prowadzi? go przez swój kraj a? do Gniezna. Gdy Otto ujrza? z daleka upragniony gród, zbli?y? si? do? boso ze s?owami modlitwy na ustach. Tamtejszy biskup Unger przyją? go z wielkim szacunkiem i wprowadzi? do kościo?a, gdzie cesarz, zalany ?zami, pros i? świ?tego m?czennika o wstawiennictwo, by móg? dostąpi? laski Chrystusowej. Nast?pnie utworzy? zaraz arcybiskupstwo, zgodnie z prawem, jak przypuszczam, lecz bez zgody wymienionego tylko co biskupa, którego diecezja obejmowa?ą ca?y te kraj. Arcybiskupstwo to powierzy? bratu wspomnianego m?czennika Radzimowi i podporządkowa? mu z wyjątkiem biskupa pozna?skiego Ungera nast?pujących biskupów: ko?obrzeskiego Reinberna, krakowskiego Poppona i wroc?awskiego Jana. Równie? ufundowa? tam o?tarz i z?o?y? na nim uroczyście świ?te relikwie. Ks.IV, rozdzia? 46: Po za?atwieniu tych wszystkich spraw cesarz otrzyma? od ksi?cia Boles?awa wspania?e dary i wśród nich, co najwi?kszą sprawi?o mu przyjemnoś?, trzystu opancerzonych rycerzy. Świątyni? Mieszka wyniesiono do rangi katedry. W jej murach, w 1025 r. Boles?aw Chrobry koronowa? si? na pierwszego króla Polski. Umierając pozostawi? silne suwerenne pa?stwo i kwitnącą stolic? - Gniezno.

Polska za czasów Mieszka I - Mapa Polski 996-1018.

Gród gnie?nie?ski by? tak?e świadkiem koronacji Mieszka II (1025), Boles?awa Śmia?ego (1076), Przemys?a II (1295) i Wac?awa II Czeskiego (1300). Utrata funkcji sto?ecznej Gniezna zbieg?a si? w czasie z najazdem czeskim. W 1038 r. wtargną? do grodu Brzetys?aw, pozostawiając po sobie spalone podgrodzia i zniszczoną, ograbioną katedr?. Tego roku Kazimierz Odnowiciel przeniós? stolic? do Krakowa, zamykając tym samym donios?y rozdzia? w dziejach miasta i pa?stwa. Gniezno na d?ugo pozosta?o jednak centralnym ośrodkiem kultowym Polski. Po?ar w 1192 r. zniszczy? kamienny zamek na Wzgórzu Lecha. W jego pó?nocnej cz?ści W?adys?aw Odonic wzniós? zamek kamienno-ceglany, którego pozosta?ości odkryli archeolodzy podczas prac wykopaliskowych.

Gniezno - XI XII wiek

Za czasów Odonica (1239-1243 r.) Gniezno otrzyma?o prawa miejskie. Lokacyjne miasto w XIII i XIV w. otacza?y mury, a od wschodu fosa. Do miasta wiod?y trzy miejskie bramy: Pozna?ska (Tumska), Toru?ska i Pyzdrska. W 1331 r. miasto zniszczyli Krzy?acy. Spaleniu uleg?a wówczas du?a cz?ś? podgrodzia. Rozwój gospodarczy miasta jak i jego odbudowa nastąpi?y za panowania Kazimierza Wielkiego. Za rządów W?adys?awa Jagie??y Gród Piastów umocni? swą pozycj? jako "stolica chrześcija?stwa", gdy? gnie?nie?skim arcybiskupom zosta? przyznany od 1419 r. tytu? Prymasa Polski oraz zastrze?ona godnoś? kardyna?a. W kolejnych latach Gniezno rozwija?o si? dzi?ki handlowi krajowemu i mi?dzynarodowemu. Ka?dego roku odbywa?y si? w Gnie?nie jarmarki: św. Wojciecha, św. Trójcy, św. Bart?omieja i św. Andrzeja. Przybywali na nie kupcy wile?scy, mohylewscy, mi?scy i brzescy, ze Śląska, Moraw, W?och, Flandrii i Anglii, a tak?e kupcy z Hamburga, Norymbergii i Frankfurtu. Handel wp?ywa? na rozwój miejscowego rzemios?a. Na początku XVI w. Gniezno sta?o si? jednym z najznaczniejszych miast Polski. W Gnie?nie istnia?o ponad 300 warsztatów rzemieślniczych. Mimo wielu po?arów (1503-1512, 1537 i 1548), które nawiedza?y miasto, Gniezno utrzyma?o swą silną pozycj? jeszcze w wieku XVII. Kl?ski nawiedza?y Gniezno jeszcze wielokrotnie: zaraza w 1608 r., dwa po?ary w 1613 i 1670 r. Wyniszczające kraj wojny XVII-XVIII stulecia (najazdy Szwedów), kontrybucje, ciąg?e rekwizycje, kwaterunki i przemarsze wojsk niszczy?y miasto i handel, który decydowa? o rozwoju Gniezna. W po?owie XVIII w. zacz??a si? powolna odbudowa miasta, które w 1768 r. sta?o si? stolicą województwa. Gniezno by?o drugim po Krakowie ośrodkiem sztuki, szczególnie muzycznej.

W 1793 r. w wyniku II rozbioru Polski Gniezno zaj?li Prusacy. W latach 1807-1815 Gniezno wesz?o w obszar Ksi?stwa Warszawskiego, a od 1815 r. w wyniku uchwa? Kongresu Wiede?skiego znalaz?o si? w granicach Wielkiego Ksi?stwa Pozna?skiego wchodzącego w sk?ad Prus. Kolejny po?ar w 1819 r. zadecydowa? o nowym wizerunku miasta. Wytyczono rynek oraz kilka ulic wzd?u? dawnych miejskich obwarowa?, na osi ul. Chrobrego wyeksponowano katedr?.

Wa?nym wydarzeniem dla rozwoju Gniezna by?a budowa (1872 r.) kolei ?elaznej. Po?ączy?a ona miasto z Poznaniem, Toruniem i Bydgoszczą. Powsta?o wiele zak?adów przemys?owych oraz szereg obiektów u?yteczności publicznej. Po odzyskaniu niepodleg?ości w 1919 r. miasto sta?o si? siedzibą w?adz powiatowych, wydzielono je ze związku powiatowego, a burmistrz otrzyma? tytu? prezydenta. Przywrócono dawny herb miasta z ukoronowanym or?em. Gniezno by?o pr??nym ośrodkiem oświatowym. Przed 1939 r. miasto zamieszkiwa?o ponad 33 tys. ludzi.

W okresie okupacji hitlerowskiej administracyjnie nale?a?o do Rejencji Inowroc?awskiej. Seminarium Duchowne zmieniono na szko?? policyjną, w katedrze urządzono sal? koncertową. Wyzwolenie spod okupacji przysz?o 21 stycznia 1945 r. Przed katedrą staną?, zniszczony podczas II wojny światowej, pomnik Boles?awa Chrobrego.

Po przemianach spo?eczno-gospodarczych lat dziewi??dziesiątych sytuacja gospodarcza w Gnie?nie zacz??a si? stabilizowa?. Powo?ano fili? Pozna?skiej Izby Przemys?owo-Handlowej, skupiającą miejscowych przedsi?biorców oraz Gnie?nie?ski Ośrodek Wspierania Przedsi?biorczości w celu o?ywienia mechanizmów gospodarczych i ?agodzenia skutków powsta?ego bezrobocia. Dzi?ki promocyjnym dzia?aniom odrodzonego samorządu w mieście zainwestowa?y znane zachodnie firmy, nastąpi? rozwój bran?y odzie?owej i spo?ywczej. Gniezno utrzymuje kontakty z siostrzanymi miastami z Niemiec, Holandii, Danii, Szwecji, Francji, W?och i W?gier. Przedsi?biorstwa gnie?nie?skie są atrakcyjnym partnerem dla inwestorów krajowych i zagranicznych. Miasto corocznie jest uczestnikiem krajowych i zagranicznych imprez targowych, gospodarczych i turystycznych.

Wspó?czesne Gniezno znacznie si? rozros?o. Powsta?y nowe osiedla mieszkaniowe, odrestaurowano gnie?nie?ską starówk?, a wraz z nią Rynek, gdzie znajduje si? Krąg Darczy?ców z herbami 78 miast. Kongregacja do Spraw Kultu Bo?ego i Sakramentów nada?a 25 marca 1994 roku Gnieznu oficjalny tytu? "miasta Świ?tego Wojciecha". W czerwcu 1997 roku uroczyście obchodzono milenium śmierci św. Wojciecha. Do grobu Świ?tego pielgrzymowa? papie? Jan Pawe? II oraz prezydenci siedmiu pa?stw Europy Środkowowschodniej. W uroczystościach uczestniczy?o oko?o 280 tysi?cy pielgrzymów z Polski i Świata. By?a to druga pielgrzymka papieska do Pierwszej Stolicy Polski. Po raz pierwszy Gniezno gości?o Ojca Świ?tego w 1979 r. Przygotowując si? do kolejnego jubileuszu tysiąclecia, realizowany jest program rządowy pn. "Polska 2000 - Zjazd Gnie?nie?ski". Ma on na celu promocj? Polski w Europie, a w szczególności Gniezna, gdzie w 2000 r. planowane jest spotkanie g?ów pa?stw europejskich.

ZABYTKI Na Wzgórzu Lecha wznosi si? jeden z najwspanialszych i najcenniejszych zabytków Polski - katedra gnie?nie?ska. Obecna gotycka budowla pochodzi z prze?omu XIV-XV w. i jest trzecim w kolejności kościo?em wzniesionym na Wzgórzu. Pierwsza świątynia powsta?a w latach 970-977. Po zniszczeniach, b?dących nast?pstwem walk wewn?trznych i najazdu Brzetys?awa (1038 r.) odbudowano katedr? w stylu roma?skim. By?a ona miejscem synodu z udzia?em legata papieskiego (1103-1104), świadkiem uroczystości związanych z odnalezieniem i umieszczeniem w katedrze relikwii św. Wojciecha. Ostatniej znaczącej przebudowy dokonano w XV-XVIII w. otaczając katedr? wie?cem kaplic, dobudowano wie?e po?udniową i pó?nocną. Koncepcja przestrzenna katedr y oraz rozwiązania w cz?ści nawowej nawiązują do wielkiej klasycznej architektury katedr francuskich.

Po po?arze w 1613 r. wn?trze przebudowano w stylu barokowym, a prace regotyzacyjne w latach powojennych przywróci?y bazylice wygląd nadany jej przez twórców średniowiecznych. Niemal od tysiąca lat z katedrą w Gnie?nie związany jest kult św. Wojciecha. Do jego grobu pielgrzymowali wielcy tego świata: Otton III, Boles?aw Chrobry, W?adys?aw Jagie??o, Jan Olbracht, Zygmunt III Waza Wspania?y jest wystrój architektoniczny katedry. Na szczególną uwag? zas?ugują brązowe Drzwi Gnie?nie?skie, dzie?o sztuki roma?skiej z XII w., ilustrujące ?ywot św. Wojciecha. Wzrok przyciąga srebrna trumna z relikwiami świ?tego Wojciecha (dzie?o Piotra van der Rennena z Gda?ska) p?yty nagrobne św. Wojciecha (Hansa Brandta z Gda?ska) i biskupa Zbigniewa Oleśnickiego (autorstwa Wita Stwosza). Niezwyk?ą kolekcj? tworzą zamykające wejścia do kaplic kraty a?urowe (gotyckie, renesansowe i barokowe). Na uwag? zas?ugują malowid?a ścienne, fragmenty polichromii gotyckiej oraz osiem zespo?ów malarstwa barokowego, oraz w tzw. ?uku t?czowym z XV w. - wieczny krucyfiks. W podziemiach zobaczy? mo?na m.in. najstarszy w Polsce napis nagrobkowy z ok. 1006 r. oraz odkryte podczas bada? archeologicznych relikty oratorium z ko?ca IX w., fragmenty murów bazyliki Mieszka I, fragmenty ceramicznej posadzki i stipes, na którym znajdowa? si? o?tarz ze z?otym relikwiarzem św. Wojciecha. Skarbiec katedralny jest obecnie obok jasnogórskiego i krakowskiego, najbogatszym skarbcem sakralnym. Zabytki wystawiane są w Muzeum Archidiecezji Gnie?nie?skiej. Archiwum Archidiecezjalne gromadzi jeden z najstarszych i najzasobniejszych zbiorów kościelnych w Polsce. Znajduje si? tutaj m.in. bulla papie?a Innocentego II z 1136 r. zwana "z?otą bullą j?zyka polskiego"'. Biblioteka katedralna posiada w swych zbiorach najstarszą ksią?k? ziem polskich, a jest nią niewielki pergaminowy kodeks z pocz. IX w. Najcenniejszą grup? r?kopisów stanowią 73 iluminowane woluminy, m.in. Ewangeliarz Gnie?nie?ski z ko?ca XI w. i Biblia z 1414 r. B?dąc w Gnie?nie warto zwiedzi? tak?e kilka innych zabytkowych obiektów: kośció? i klasztor Franciszkanów - fundacji Przemys?a II ok. 1270 r. w stylu gotyckim i o wystroju barokowym, dawny kośció? i klasztor Bo?ogrobców pw. Jana Chrzciciela - gotycki, z po?. XIV w., we wn?trzu cenna polichromia zdobiąca ściany i sklepienie prezbiterium, kośció? pw. Św. Trójcy - fundowany w II po?. XII w., obecny z ok. 1420-30 r., jednonawowy, pó?nogotycki, po 1613 odbudowany w stylu barokowym (w pobli?u kościo?a fragment muru obronnego), kośció? parafialny pw. św. Micha?a - obecny z pocz. XV w., w bryle gotycki, trzynawowy, halowy, kośció? pw. św. św. Piotra i Paw?a - pierwotnie drewniany (XIII wiek), obecnie pó?nobarokowy z 1680-90 roku, jednonawowy, neogotycki o?tarz z rze?bami świ?tych, kośció? św. Krzy?a - fundowany w 1179 r., obecny murowany wg projektu Elsnera (1834-36 r.). Gmach seminarium z kaplicą pw. Zwiastowania NMP - wzniesiony w 1782 , Pa?ac Arcybiskupi z ok. 1830-36 r., kanonie z I po?. XVIII w. Domy w rynku przewa?nie z XIX w. Najstarszy z XVI w. przy ul. ?askiego 1. W Parku Piastowskim na skarpie nad jeziorem Jelonek wznosi si? Pomnik Tysiąclecia im. Mieszka I i Boles?awa Chrobrego - Muzeum Początków Pa?stwa Polskiego, zajmujące si? badaniem, gromadzeniem i prezentacją materia?ów dokumentujących początki pa?stwowości polskiej oraz kultury średniowiecza.