Powiat Średzki Powierzchnia: 623,18 km² Mieszkanców: 54 630
Województwo: Wielkopolskie
Miasto powiatowe: Środa Wielkopolska Tablica rejestracyjna: PSR
Miasta: Środa Wielkopolska
Gminy: Środa Wielkopolska, Dominowo, Krzykosy, Nowe Miasto nad Wartą, Zaniemyśl
Powiat średzki le?y w środkowej cz?ści województwa wielkopolskiego na po?udniowy wschód od miasta Poznania. Swoim zasi?giem obejmuje pi?? gmin: Dominowo, Krzykosy, Nowe Miasto nad Wartą, Zaniemyśl oraz Miasto i Gmin? Środa Wlkp.
Zajmuje powierzchni? 623,2 km2, a zamieszkuje go 54.329 mieszka?ców.
Powiat średzki graniczy z powiatami: pozna?skim, wrzesi?skim, jaroci?skim i śremskim.
Siedzibą w?adz powiatu jest miasto Środa Wlkp. - oddalone od stolicy województwa wielkopolskiego - Poznania - tylko o 33 km. Przez teren powiatu przebiegają szlaki komunikacyjne ?ączące Wybrze?e Morza Ba?tyckiego ze Śląskiem - droga krajowa nr 11 oraz kolejowa magistrala z pó?nocy na po?udnie Polski.
W odleg?ości 9 km od Środy Wlkp. przebiega autostrada A-2 ?ącząca wschód z zachodem.
Na terenie powiatu znajdują si? stacje kolejowe w miejscowościach: Środa Wlkp., Chocicza, Sul?cinek, Solec.
Powiat średzki ma charakter rolniczo-przemys?owy. W jego po?udniowej cz?ści przep?ywa uregulowana rzeka Warta. Teren powiatu jest równinny, a lesistoś? wynosi 16%. W regionie dominuje krajobraz typowy dla Wielkopolski - rozleg?e niziny wype?nione szachownicą pól i ?ąk, ozdobione szpalerami wierzb przydro?nych lub olch nad rzeczkami, strumieniami, niewielkie wzniesienia, niekiedy porośni?te lasami.
Najwy?szym wzniesieniem jest Góra Górzno - 124,2 m, po?o?ona w pó?nocno - wschodniej cz?ści powiatu, natomiast najni?szym punktem jest dolina Warty (63,5 m) na kra?cu zachodnim, na wysokości Solca. Urozmaiceniem pejza?u są ma?e rzeczki i strumienie - G?uszynka, Moskawa, Mi?os?awka, czy Średzka Struga. Na terenie powiatu znajdują si? cztery jeziora oraz zbiornik retencyjny.
Historia
Powiat średzki po?o?ony jest na obszarach, na których powstawa?o pa?stwo polskie a ludnoś? tego regionu aktywnie uczestniczy?a w ówczesnych procesach organizacji pa?stwa. Gród piastowski w Gieczu (obecnie gmina Dominowo) stanowi? wa?ny element systemu obronnego w pa?stwie pierwszych Piastów. Do wa?niejszych wydarze? historycznych nale?a?o odparcie napaści krzy?ackiej w 1331 roku, w rejonie Zaniemyśla.
W 1496 roku Sejm Walny w Piotrkowie, uzna? Środ? miejscem obrad sejmików szlachty województw pozna?skiego i kaliskiego, dzi?ki czemu Środa sta?a si? stolicą polityczną tych województw. Jako ciekawostk? historyczną, która dotyczy powiatu średzkiego, mo?na mi?dzy innymi uzna? fakt, ?e sejmiki w latach 1773 – 1775 rozpatrywa?y sprawy rozgraniczenia granic Środy i Zielnik oraz Topoli i Jaros?awca. Na sejmiku w roku 1780 szlachta poturbowa?a Józefa Wybickiego za próby przeprowadzenia uchwa? na temat uw?aszczenia ch?opów. Znaczne zniszczenia tutejszych ziem przynios?y czasy potopu szwedzkiego oraz wojny pó?nocnej. W 1793 roku, w ramach drugiego rozbioru Polski, ziemia średzka znalaz?a si? w r?kach pruskich. W okresie 125 lat niewoli mieszka?cy regionu uczestniczyli we wszystkich zrywach niepodleg?ościowych, począwszy od insurekcji kościuszkowskiej, powstania 1806 i 1809 r., powstania listopadowego 1830-1831. W 1848 roku (Wiosna Ludów) na terenie powiatu średzkiego w Środzie, Kostrzynie, Pobiedziskach i Zaniemyślu, powo?ano lokalne Komitety Organizacyjne Powstania. W okresie tym panowa?a szczególnie o?ywiona dzia?alnoś? w tworzeniu oddzia?ów powsta?czych. W Jaros?awcu, usytuowanym ok. 3 km od Środy, podpisana zosta?a przez Ludwika Mieros?awskiego tzw. konwencja jaros?awiecka, która praktycznie oznacza?a kres „Wiosny Ludów”. W latach 1863-1864 mieszka?cy powiatu uczestniczyli w powstaniu styczniowym. Przenosząc si? kilkadziesiąt lat pó?niej nale?y wspomnie? o bardzo aktywnym uczestnictwie mieszka?ców ziemi średzkiej w zako?czonym zwyci?stwem Powstaniu Wielkopolskim (lata 1918-1919). Zas?ugi w tworzeniu i wyposa?aniu oddzia?ów powsta?czych mia?o wielu mieszka?ców powiatu. Na szczególne wyró?nienie zas?ugują jednak ówczesny proboszcz ks. Mieczys?aw Meissner oraz Alfred Milewski, pó?niejszy dowódca batalionu średzkiego. Oddzia?y powsta?cze walczy?y w Poznaniu, pod Zbąszyniem oraz na Froncie Pó?nocnym (Szubin, Rynarzewo, Kcynia). Średzki sztab powsta?czy mieści? si? na probostwie przy ul. ks. Ja?d?ewskiego.
Kres rozwoju powiatu przyniós? wybuch drugiej wojny światowej. 1 września 1939 roku Środa Wlkp. by?a bombardowana (tereny dworca kolejowego oraz Cukrowni Średzkiej). W dniach 17 września oraz 20 pa?dziernika 1939 roku odby?y si? egzekucje, w których zamordowano kilkudziesi?ciu obywateli Środy oraz powiatu średzkiego. W pó?niejszych latach tak?e przeprowadzano tego rodzaju egzekucje np. w Targowej Górce i Krzykosach. Wielu mieszka?ców zgin??o w obozach koncentracyjnych i na wschodzie (Katy?). Mimo represyjnej polityki w?adz hitlerowskich na terenie powiatu rozwija? si? opór spo?ecze?stwa. Tworzono organizacje partyzanckie. W Janowie ko?o Kostrzyna mia? miejsce, jeden z nielicznych na terenie Wielkopolski, zrzut broni dla ugrupowa? AK z terenu powiatu średzkiego.
Lata okupacji niemieckiej 1939 – 1945 przynios?y znaczne zniszczenia a wielu mieszka?ców ziemi średzkiej odda?o ?ycie za Ojczyzn?.
W chwili obecnej, po nowym podziale administarcyjnym, wprowadzonym dnia 1 stycznia 1999 roku powiat średzki swoim zasi?giem obejmuje 5 gmin: Środ? Wlkp. Dominowo, Krzykosy, Nowe Miasto nad Wartą i Zaniemyśl. W przesz?ości nale?a?y do niego tak?e gminy: Kleszczewo, Kostrzyn Wielkopolski, Nekla i Pobiedziska, nie nale?a?a natomiast gmina Nowe Miasto nad Wartą.
|
Wielkopolskie
