Powiat Bia?ogardzki Powierzchnia: 845,36 km² Mieszkanców: 48 322
Województwo: Zachodniopomorskie
Miasto powiatowe: Bia?ogard Tablica rejestracyjna: ZBI
Miasta: Bia?ogard, Karlino
Gminy: Bia?ogard, Karlino, Tychowo
Ziemie powiatu bia?ogardzkiego, szczególnie w rejonie dorzecza Pars?ty
i Radwi, mają bardzo bogatą przesz?oś? kulturową. Historia pradziejowa tych ziem zamyka si? w szerokich ramach chronologicznych od środkowej epoki kamienia, tj. od 8000 lat przed n.e., a? do wczesnego średniowiecza w?ącznie – tj. do po?owy XIII wieku.
Ziemie powiatu bia?ogardzkiego, podobnie jak i ca?a Polska pó?nocna, by?y stosunkowo pó?no zasiedlone w porównaniu do obszarów Europy po?udniowej, czy nawet po?udniowych terytoriów ziem Polski. Powodem tego by?y niesprzyjające warunki klimatyczne. Ta cz?ś? Polski wed?ug chronologii geologicznej w okresie od oko?o 18 – 15 tys. lat p.n.e. pokryta by?a lądolodem. W miar? ocieplania si? klimatu, w związku z cofaniem si? lądolodu na pó?noc, tereny stawa?y si? coraz bardziej znośne do ?ycia. Pojawi?a si? roślinnoś? tundrowa i zwierzyna klimatu subarktycznego, którego przedstawicielem by? renifer.
W środkowej epoce kamienia (mezolit 8000 p.n.e. do 4200 p.n.e)
nast?puje dalsza poprawa i ocieplenie si? klimatu. Powoduje to rozwój szaty roślinnej i świata zwierz?cego. Obszary Polski pó?nocnej stają si? coraz bardziej znośne do zasiedlenia na sta?e pierwszych spo?eczności ludzkich.
W m?odszej epoce kamienia (neolit 4200 – 1700 lat p.n.e.)
nast?puje wielki prze?om spo?eczno – gospodarczy. Klimat staje si? ciep?y
i suchy. Pojawiają si? inne zdobycze techniczne, szczególnie w zakresie wytwarzania nowych, lepszych i udoskonalonych narz?dzi pracy. Podstawowym surowcem do ich wytwarzania staje si? odtąd nie stosunkowo mi?kki krzemie?, lecz twardy kamie?. Opanowano trudną technik? kamieniarską.
Kolejna epoka to epoka brązu (1700 – 650 LAT p.n.e.) W okresie od 1700 lat p.n.e. w rozwoju ludzkości nast?puje dalszy post?p w dziedzinie umiej?tności wytwarzania nowych i bardziej doskona?ych środków produkcji. Post?p ten móg? si? dokona? dzi?ki opanowaniu nowej dziedziny produkcji, jaką by?a znajomoś? pozyskiwania rud miedzi i cyny i ich dalszej obróbki metalurgicznej, której ko?cowym efektem by?o otrzymywanie bardziej twardego np. od miedzi metalu, jakim by? brąz. Z biegiem czasu zacz?to wytwarza? w?asne lokalne wyroby z zakresu broni, narz?dzi pracy, jak i bogatego asortymentu ozdób.
W epoce ?elaza (650 p.n.e. – 1250 n. e.) znajomoś? i rozpowszechnianie si? metalurgii ?elaznej nast?puje początkowo na bazie surowców importowanych i gotowych wyrobów, a nast?pnie w oparciu o miejscowe z?o?a rud ?elaznych tzw. bagiennych (darniowych), w które obfitowa?y ziemie polskie. ?elazo staje si? podstawowym surowcem do wytwarzania szerokiego asortymentu środków produkcji, broni i ozdób. Podstawowym zaj?ciem ludności w g?ównej mierze to rolnictwo, hodowla zwierząt domowych a tak?e rybo?ówstwo i ?owiectwo.
Po czasach niepokojów, jakie mia?y miejsce w okresie w?drówek ludów
i związanej z tym ogólnej recesji kulturowej na obszarach Europy i ziem polskich nast?puje znaczna stabilizacja stosunków politycznych, spo?ecznych
i gospodarczych. W okresie tym ( zwanym okresem wczesnośredniowiecznym (570 – 1250 r. n. e.) wykszta?ca si? naród polski i tworzą si? zr?by pa?stwa polskiego. W chronologii archeologicznej polskie wczesnośredniowiecze dzieli si? na dwa okresy: pierwszy, okres przedpiastowski (570 – 950 r.n.e.) i drugi – okres wczesnopiastowski (950 – 1250 r. n. e.). W okresie przedpiastowskim nast?puje konsolidacja organizacji plemienno – terytorialnych na obszarach mi?dzy Bugiem a Odrą, tworzących zaczątek podwalin wczesnofeudalnego pa?stwa, które w drugim okresie (wczesnopiastowskim) wy?ania si? jako gotowy twór pa?stwa feudalnego pod jednolitą w?adzą pierwszych Piastów.
Intensywne badania powierzchniowe nad zapleczem osadniczym doprowadzi?y do odkrycia szeregu nie znanych w dotychczasowej literaturze przedmiotu nowych stanowisk archeologicznych, w przewa?ającej wi?kszości wczesnośredniowiecznych, pozostających w ścis?ym związku z grodami – jako tzw. Osady przygrodowe. Z terenu powiatu bia?ogardzkiego ogó?em rozpoznanych jest 8 grodzisk w miejscowościach: Bia?ogard, Buczek, Dzi?cio?owo, Lubiechowo, Ostre Bardo, Rarwino, Stare D?bno i We?dkówko oraz 31 osad wczesnośredniowiecznych. W oparciu o ?ród?a archeologiczne to bogate osadnictwo w powiecie bia?ogardzkim początkami swymi si?ga VIII wieku (np. Lubiechowo, Dzi?cio?owo) i trwa nieprzerwanie do ko?ca XIII wieku. Grodziska by?y budowane z regu?y w miejscach trudno dost?pnych, bagnistych, na podmok?ych ?ąkach, pó?wyspach i cyplach morenowych
w pobli?u rzek i jezior. Grody s?u?y?y jako obronne miejsca osadnicze, pe?niące ró?norakie funkcje, jak np. administracyjne, strategiczno – militarne, schronieniowe, kultowe i inne.
Podstawą gospodarki mieszka?ców ziemi bia?ogardzkiej we wczesnym średniowieczu by?o rolnictwo. Z rolnictwem związana by?a te? hodowla zwierząt domowych, takich jak: byd?o, świnie, owce, kozy, konie. Z uwagi na specyfik? terenu, obfitoś? wód i lasów wa?ną role odgrywa?o rybo?ówstwo
i myślistwo. Z innych zaj?? wymieni? nale?y obróbk? metali – hutnictwo
i kowalstwo. Równie donios?ą rol? odgrywa?o krawiectwo, tkactwo, garbarstwo i szewstwo, obróbka drewna (bednarstwo, ko?odziejstwo), ciesio?ka (np. wyrób kó? i wozów, domostw, grodów, mostów, ?odzi). Wa?ną rol? odgrywa?y zaj?cia związane z obróbką rogu i kości, bursztynu, metali szlachetnych.
Czynnikiem, który w sposób doś? zasadniczy wp?yną? na rozwój gospodarki we wczesnym średniowieczu na Pomorzu by? handel wewn?trzny
i dalekosi??ny. Przez Pomorze Środkowe i ziemi? bia?ogardzką w tym czasie przebiega?y wa?ne szlaki handlowe o znaczeniu lokalnym i dalekosi??nym.
W okresie wczesnopiastowskim na Pomorzu wykszta?ci?y si? na bazie starych osad plemienno – terytorialnych zaczątki pierwszych miast,
z których na szczególną uwag? zas?ugują Ko?obrzeg i Bia?ogard. W ośrodkach tych, jak nale?y wnosi? z relacji Galla Anonima, mia?y si? znajdowa?: siedziba biskupa Reinberna w przypadku Ko?obrzegu, a w Bia?ogardzie w początkach XII wieku – g?ówny ośrodek ksi?stwa zachodniopomorskiego.
Jeśli chodzi o dzieje ziemi bia?ogardzkiej od XIII do po?owy XVII wieku to Bia?ogard w omawianym okresie stanowi? jeden z najwa?niejszych ośrodków nadmorskich, wokó? którego skupia?o si? g?ste i stojące na wysokim poziomie rozwoju gospodarczego osadnictwo. Potwierdzają to przekazy kronikarzy. Kronikarz polski Gall Anonim określa Bia?ogard jako „miasto królewskie i znakomite”, innym razem „grodem bogatym i ludnym”, z którego Boles?aw Krzywousty w roku 1102 „wywióz? nieprzeliczone ?upy”. W 1102 roku „warownia” bia?ogardzka zosta?a „zrównana z ziemią”, a ju? na prze?omie 1107/1108 roku umocnienia miasta by?y tak silne, ?e chcąc je zdoby? Krzywousty musia? „rozbi? obóz” i „przygotowa? machiny obl??nicze”.
Du?e znaczenie miasta potwierdza misja biskupa Ottona, który odwiedza? jedynie najwi?ksze ośrodki Pomorza Zachodniego, a w Bia?ogardzie zatrzyma? si? w roku 1124 na okres ośmiu dni.
Przebiegający w wielu p?aszczyznach post?p techniczny, przemiany gospodarczo – spo?eczne, a w pewnej mierze równie? etniczne, przyczyni?y si? do wzrostu produkcji rolnej i dalszego rozwoju handlu lokalnego. Pociąga?o to za sobą wzrost znaczenia Bia?ogardu jako g?ównego ośrodka gospodarczego ziemi bia?ogardzkiej, a w konsekwencji – nadanie miastu 2 sierpnia 1299 przez ksi?cia Bogus?awa IV przywileju lokacyjnego wed?ug formu?y prawa lubeckiego. Lokacja przynios?a nowe formy ustrojowe, wzmocni?a te? miasto pod wzgl?dem gospodarczym.
Z przekazów kronikarzy wynika, ?e na prze?omie XI i XII wieku ziemia bia?ogardzka by?a wa?nym ośrodkiem politycznym Pomorza Zachodniego. Bia?ogard uznawany by? znakomitym miastem królewskim, które uchodzi?o za centrum kraju. Najprawdopodobniej rezydowali tu jacyś ksią??ta, tym bardziej, ?e miasto posiada?o wyjątkowe walory strategiczne z racji po?o?enia w wid?ach Pars?ty i Liśnicy, wśród podmok?ych ?ąk i bagien, które zapewnia?y jeszcze wi?ksze warunki bezpiecze?stwa.
Pod rządami brandebursko – pruskimi (1648 – 1918) w okresie wojny 30 –letniej (1618 – 1648) Pomorze Zachodnie by?o terenem wzmo?onych walk zbrojnych i wyniszczających kraj przemarszów oraz kontrybucji nak?adanych przez wojska cesarskie, brandenburskie, szwedzkie i du?skie. Na mocy traktatu w Osnabrück dokonano podzia?u Pomorza Zachodniego pomi?dzy elektora brandenburskiego i króla Szwecji. Bia?ogard wraz z najbli?szym swym okr?giem znalaz? si? w granicach pa?stwa brandenburskiego. Jego dzieje równie? są odbiciem losów ca?ości ziem zachodniopomorskich i miast jemu podobnych pod rządami elektorów, pó?niej królów pruskich i cesarzy niemieckich.
W zakresie terytorium, ustroju, administracji pa?stwowej, samorządowej i sądowniczej przebieg granic ówczesnego powiatu bia?ogardzkiego (z lat 1815 – 1932) odbiega? znacznie od stanu obecnego.
W sk?adzie powiatu znalaz?o si? miasto Po?czyn. Karlino nale?a?o do powiatu „Ksi?stwo” (od roku 1872 powiat ko?obrzeski). Najwi?ksze ró?nice dają si? zauwa?y? w przebiegu granicy powiatu bia?ogardzkiego z ówczesnym powiatem świdwi?skim. Powiat bia?ogardzki obejmowa? wi?c takie wioski jak: Rąbino, Red?o, Lipie, ??gi, S?awa, Cieszeniewo, Bierzwica - to najwa?niejsze. Enklaw? terytorialną w powiecie bia?ogardzkim tworzy?o nadleśnictwo Bronowo, w?asnoś? magistratu Świdwina. Na czele powiatu od roku 1724 staną? urz?dnik zwany landratem, pochodzący i wybierany z grona miejscowych posiadaczy ziemskich (szlachty), a nast?pnie zatwierdzany na tym stanowisku przez króla.
Rok 1932 przyniós? istotne zmiany w zasi?gu terytorialnym powiatu. Po?ączono wówczas (1 VIII 1932 r.) dotychczasowe powiaty: bia?ogardzki
i świdwi?ski w jeden du?y powiat z siedzibą w?adz w Bia?ogardzie, przy czym
z dotychczasowego powiatu bia?ogardzkiego dwie gminy przekazano powiatowi koszali?skiemu, a trzy dalsze powiatowi drawskiemu. Nowo zorganizowany powiat o powierzchni 1635 km2 obejmowa? 3 miasta (Bia?ogard, Po?czyn Zdrój
i Świdwin) oraz 126 gmin wiejskich.
Wyzwolenie powiatu w pierwszych dniach marca 1945 r. stanowi?o zwrotny moment w dziejach starej o tradycjach historycznych – ziemi s?owia?skiej. Ziemia bia?ogardzka wraz z ca?ym Pomorzem Zachodnim wróci?a do Polski. Tym samym stary porządek prawno – administracyjny runą?, na jego miejsce trzeba by?o tworzy? nowe w?adze terenowe.
Dla zapewnienia porządku i ?adu spo?ecznego, pierwszym organem w?adzy po wyzwoleniu powiatu by?y komendantury wojenne.
W dniu 14 marca uchwa?a rządowa dokona?a prowizorycznego podzia?u na okr?gi administracyjne, a kierownikami terenowych urz?dów administracji ogólnej zostali pe?nomocnicy Rządu Tymczasowego.
Na Pomorze Zachodnie, w którym to okr?gu pozostawa? powiat bia?ogardzki (zwany wówczas obwodem), skierowana zosta?a administracyjna grupa operacyjna, celem zorganizowania administracji szczebla obwodowego (powiatu). Po przybyciu tej grupy przez kilka dni urz?dowa?o dwóch kierowników administracji powiatowej – Pe?nomocnik Rządu oraz dotychczasowy Starosta Powiatowy, mianowany wcześniej przez Komendanta Wojennego. Ostatecznie zlikwidowano urząd starosty.
W tym samym czasie rozpocz?to organizacj? administracji
w poszczególnych gminach wchodzących w sk?ad powiatu. Po prowizorycznym podziale na gminy wiejskie Pe?nomocnik Rządu na obwód bia?ogardzki mianowa? wójtów i innych urz?dników gminy.
W tym czasie nie wykszta?ci?y si? jeszcze organy samorządu terytorialnego – ich zadania by?y wykonywane przez aparat urz?dniczy pe?nomocników rządu. By? to oczywiście stan wyjątkowy, który jednak szybko uleg? likwidacji w miar? normalizacji stosunków spo?ecznych.
Do jego ostatecznej likwidacji w administrowaniu powiatem dochodzi w 1946 roku. Zlikwidowano urz?dy pe?nomocników oraz poj?cia okr?gów i obwodów, a wprowadzono nomenklatur? stosowaną w ca?ej Polsce. W ten sposób urząd Pe?nomocnika Rządu w Bia?ogardzie zosta? przemianowany na Starostwo Powiatowe, a jego kierownikiem by? odtąd Starosta.
?ród?o:
„DZIEJE ZIEMI BIA?OGARDZKIEJ” - praca zbiorowa pod redakcją Andrzeja Czarnika
|
Zachodniopomorskie
